वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-4, verse-29
हरिः शतबलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः ।
सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥२९॥
सर्वामेको ह्यवष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ॥२९॥
29. hariḥ śatabalirvīraḥ koṭībhirdaśabhirvṛtaḥ ,
sarvāmeko hyavaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm.
sarvāmeko hyavaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm.
29.
hariḥ śatabaliḥ vīraḥ koṭībhiḥ daśabhiḥ vṛtaḥ
sarvām ekaḥ hi avaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm
sarvām ekaḥ hi avaṣṭabhya rarakṣa harivāhinīm
29.
vīraḥ hariḥ śatabaliḥ daśabhiḥ koṭībhiḥ vṛtaḥ
ekaḥ hi avaṣṭabhya sarvām harivāhinīm rarakṣa
ekaḥ hi avaṣṭabhya sarvām harivāhinīm rarakṣa
29.
The brave monkey Śatabali, surrounded by ten crores (of his followers), alone protected the entire monkey army by holding it firm.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- हरिः (hariḥ) - monkey (monkey, lion, Viṣṇu)
- शतबलिः (śatabaliḥ) - Śatabali (name)
- वीरः (vīraḥ) - brave, heroic, a hero
- कोटीभिः (koṭībhiḥ) - by ten million (followers) (by ten millions, by crores)
- दशभिः (daśabhiḥ) - by ten
- वृतः (vṛtaḥ) - surrounded, encompassed, covered
- सर्वाम् (sarvām) - the entire (all, entire)
- एकः (ekaḥ) - alone (one, alone, single)
- हि (hi) - indeed, surely, for
- अवष्टभ्य (avaṣṭabhya) - having held it firm (having supported, having held firm, having grasped)
- ररक्ष (rarakṣa) - he protected, he guarded
- हरिवाहिनीम् (harivāhinīm) - monkey army
Words meanings and morphology
हरिः (hariḥ) - monkey (monkey, lion, Viṣṇu)
(noun)
Nominative, masculine, singular of hari
hari - monkey, lion, Viṣṇu, sun, horse
शतबलिः (śatabaliḥ) - Śatabali (name)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of śatabali
śatabali - Śatabali (proper name, literally 'hundred powers')
वीरः (vīraḥ) - brave, heroic, a hero
(noun)
Nominative, masculine, singular of vīra
vīra - a hero, brave, valiant
कोटीभिः (koṭībhiḥ) - by ten million (followers) (by ten millions, by crores)
(noun)
Instrumental, feminine, plural of koṭi
koṭi - ten million, crore, edge, summit
दशभिः (daśabhiḥ) - by ten
(numeral)
वृतः (vṛtaḥ) - surrounded, encompassed, covered
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vṛta
vṛta - surrounded, covered, chosen
Past Passive Participle
From root 'vṛ' (to cover, surround).
Root: vṛ (class 5)
सर्वाम् (sarvām) - the entire (all, entire)
(pronoun)
Accusative, feminine, singular of sarva
sarva - all, every, whole
एकः (ekaḥ) - alone (one, alone, single)
(numeral)
हि (hi) - indeed, surely, for
(indeclinable)
अवष्टभ्य (avaṣṭabhya) - having held it firm (having supported, having held firm, having grasped)
(indeclinable)
Absolutive (gerund)
From root 'stambh' (to stop, support) with prefix 'ava', forming an absolutive with '-ya' suffix.
Prefix: ava
Root: stambh (class 9)
ररक्ष (rarakṣa) - he protected, he guarded
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (liṭ) of rakṣ
Root: rakṣ (class 1)
हरिवाहिनीम् (harivāhinīm) - monkey army
(noun)
Accusative, feminine, singular of harivāhinī
harivāhinī - monkey army, army of monkeys
Compound type : tatpuruṣa (hari+vāhinī)
- hari – monkey
noun (masculine) - vāhinī – army, host, river
noun (feminine)