कुलार्णव-तन्त्रम्
kulārṇava-tantram
-
chapter-12
कुलेश श्रोतुमिच्चामि पादुका भक्तिलक्षणम् ।
आचारमपि देवेश वद मे करुणानिधे ॥१॥
आचारमपि देवेश वद मे करुणानिधे ॥१॥
1. kuleśa śrotumiccāmi pādukā bhaktilakṣaṇam ,
ācāramapi deveśa vada me karuṇānidhe.
ācāramapi deveśa vada me karuṇānidhe.
1.
kuleśa śrotum icchāmi pādukābhaktilakṣaṇam
ācāram api deveśa vada me karuṇānidhe
ācāram api deveśa vada me karuṇānidhe
1.
O kuleśa deveśa karuṇānidhe pādukābhaktilakṣaṇam ācāram api śrotum icchāmi,
me vada
me vada
1. O lord of the kula, lord of the gods, and treasure of compassion, I wish to hear about the characteristics of pādukā-bhakti and also the conduct, tell me.
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्चसि ।
तस्य श्रवणमात्रेण भक्तिराशु प्रजापते ॥२॥
तस्य श्रवणमात्रेण भक्तिराशु प्रजापते ॥२॥
2. śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṁ tvaṁ paripṛccasi ,
tasya śravaṇamātreṇa bhaktirāśu prajāpate.
tasya śravaṇamātreṇa bhaktirāśu prajāpate.
2.
śṛṇu devi pravakṣyāmi yat mām tvam paripṛcchasi
tasya śravaṇamātreṇa bhaktiḥ āśu prajāpate
tasya śravaṇamātreṇa bhaktiḥ āśu prajāpate
2.
devi śṛṇu pravakṣyāmi yat tvaṃ mām paripṛcchasi
tasya śravaṇamātreṇa āśu bhaktiḥ prajāpate
tasya śravaṇamātreṇa āśu bhaktiḥ prajāpate
2. O goddess, listen. I will tell you what you are asking me about. By merely hearing it, devotion arises quickly, O Prajāpati.
वाग्भवा मूलवलये सूत्राद्याः कवलीकृताः ।
एवं कुलार्णवे ज्ञानं पादुकायां प्रतिष्ठितम् ॥३॥
एवं कुलार्णवे ज्ञानं पादुकायां प्रतिष्ठितम् ॥३॥
3. vāgbhavā mūlavalaye sūtrādyāḥ kavalīkṛtāḥ ,
evaṁ kulārṇave jñānaṁ pādukāyāṁ pratiṣṭhitam.
evaṁ kulārṇave jñānaṁ pādukāyāṁ pratiṣṭhitam.
3.
vāgbhavāḥ mūlavalaye sūtrādyāḥ kavalīkṛtāḥ
evam kulārṇave jñānam pādukāyām pratiṣṭhitam
evam kulārṇave jñānam pādukāyām pratiṣṭhitam
3.
evam kulārṇave vāgbhavāḥ sūtrādyāḥ mūlavalaye
kavalīkṛtāḥ jñānam pādukāyām pratiṣṭhitam
kavalīkṛtāḥ jñānam pādukāyām pratiṣṭhitam
3. Thus, in the Kulārṇava, the vāgbhava seed mantras and the threads and other elements are absorbed within the fundamental circle, and knowledge is firmly established in the pādukā.
कोटिकोटिमहादानात् कोटिकोटिमहाव्रतात् ।
कोटिकोटिमहायज्ञात् परा श्रीपादुकास्मृतिः ॥४॥
कोटिकोटिमहायज्ञात् परा श्रीपादुकास्मृतिः ॥४॥
4. koṭikoṭimahādānāt koṭikoṭimahāvratāt ,
koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ.
koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ.
4.
koṭikoṭimahādānāt koṭikoṭimahāvratāt
koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ
koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ
4.
parā śrīpādukāsmṛtiḥ koṭikoṭimahādānāt
koṭikoṭimahāvratāt koṭikoṭimahāyajñāt
koṭikoṭimahāvratāt koṭikoṭimahāyajñāt
4. Greater than countless millions of great charities, countless millions of great vows, and countless millions of great yagyas is the supreme remembrance of the holy pādukā.
कोटिकोटिमन्त्रजापात् कोटितीर्थावगाहनात् ।
कोटिदेवार्चनाद्देवि परा श्रीपादुकास्मृतिः ॥५॥
कोटिदेवार्चनाद्देवि परा श्रीपादुकास्मृतिः ॥५॥
5. koṭikoṭimantrajāpāt koṭitīrthāvagāhanāt ,
koṭidevārcanāddevi parā śrīpādukāsmṛtiḥ.
koṭidevārcanāddevi parā śrīpādukāsmṛtiḥ.
5.
koṭikoṭimantrajāpāt koṭītīrthāvagāhanāt
koṭidevārcanāt devi parā śrīpādukāsmṛtiḥ
koṭidevārcanāt devi parā śrīpādukāsmṛtiḥ
5.
devi,
parā śrīpādukāsmṛtiḥ koṭikoṭimantrajāpāt koṭītīrthāvagāhanāt koṭidevārcanāt
parā śrīpādukāsmṛtiḥ koṭikoṭimantrajāpāt koṭītīrthāvagāhanāt koṭidevārcanāt
5. O goddess, greater than countless millions of mantra recitations, bathing in countless millions of sacred water places, and worshipping countless millions of divine beings is the supreme remembrance of the holy pādukā.
महारोगे महोत्पाते महादोषे महाभये ।
महापदि महापापे स्मृता रक्षति पादुका ॥६॥
महापदि महापापे स्मृता रक्षति पादुका ॥६॥
6. mahāroge mahotpāte mahādoṣe mahābhaye ,
mahāpadi mahāpāpe smṛtā rakṣati pādukā.
mahāpadi mahāpāpe smṛtā rakṣati pādukā.
6.
mahāroge mahotpāte mahādoṣe mahābhaye
mahāpadi mahāpāpe smṛtā rakṣati pādukā
mahāpadi mahāpāpe smṛtā rakṣati pādukā
6.
mahāroge mahotpāte mahādoṣe mahābhaye
mahāpadi mahāpāpe smṛtā pādukā rakṣati
mahāpadi mahāpāpe smṛtā pādukā rakṣati
6. In great illness, in great portents, in great flaws, in great fear, in great adversity, and in great sin, the remembered holy pādukā protects.
दुराचारे दुरालापे दुःसङ्गे दुष्प्रतिग्रहे ।
दुराचारे च दुर्बुद्धौ स्मृता रक्षति पादुका ॥७॥
दुराचारे च दुर्बुद्धौ स्मृता रक्षति पादुका ॥७॥
7. durācāre durālāpe duḥsaṅge duṣpratigrahe ,
durācāre ca durbuddhau smṛtā rakṣati pādukā.
durācāre ca durbuddhau smṛtā rakṣati pādukā.
7.
durācāre durālāpe duḥsaṅge duṣpratigrahe
durācāre ca durbuddhau smṛtā rakṣati pādukā
durācāre ca durbuddhau smṛtā rakṣati pādukā
7.
durācāre durālāpe duḥsaṅge duṣpratigrahe
durācāre ca durbuddhau smṛtā pādukā rakṣati
durācāre ca durbuddhau smṛtā pādukā rakṣati
7. In bad conduct, in wicked speech, in evil company, in improper acceptance of gifts, in bad behavior, and in wicked intelligence, the remembered holy pādukā protects.
तेनाधीतं स्मृतं ज्ञातम् इष्टं दत्तञ्च पूजितम् ।
जिह्वाग्रे वर्त्तते यस्य सदा श्रीपादुकास्मृतिः ॥८॥
जिह्वाग्रे वर्त्तते यस्य सदा श्रीपादुकास्मृतिः ॥८॥
8. tenādhītaṁ smṛtaṁ jñātam iṣṭaṁ dattañca pūjitam ,
jihvāgre varttate yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ.
jihvāgre varttate yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ.
8.
tena adhītam smṛtam jñātam iṣṭam dattam ca pūjitam
jihvāgre vartate yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ
jihvāgre vartate yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ
8.
yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ jihvāgre vartate tena
adhītam smṛtam jñātam iṣṭam dattam ca pūjitam
adhītam smṛtam jñātam iṣṭam dattam ca pūjitam
8. He, upon the tip of whose tongue rests the constant remembrance of the holy pādukā, has truly studied, remembered, known, performed rituals, given charity, and worshipped.
सकृत् श्रीपादुकां देवि यो वा जपति भक्तितः ।
स सर्वपापरहितः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥९॥
स सर्वपापरहितः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥९॥
9. sakṛt śrīpādukāṁ devi yo vā japati bhaktitaḥ ,
sa sarvapāparahitaḥ prāpnoti paramāṁ gatim.
sa sarvapāparahitaḥ prāpnoti paramāṁ gatim.
9.
sakṛt śrīpādukām devi yaḥ vā japati bhaktataḥ
sa sarvapāparahitaḥ prāpnoti paramām gatim
sa sarvapāparahitaḥ prāpnoti paramām gatim
9.
devi yaḥ sakṛt vā bhaktataḥ śrīpādukām japati
saḥ sarvapāparahitaḥ paramām gatim prāpnoti
saḥ sarvapāparahitaḥ paramām gatim prāpnoti
9. O goddess, whoever even once recites the holy pādukā with devotion, being freed from all sins, attains the supreme state.
शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि भक्त्या स्मरति पादुकाम् ।
अनायासेन धर्मार्थकाममोक्षान् लभते सः ॥१०॥
अनायासेन धर्मार्थकाममोक्षान् लभते सः ॥१०॥
10. śucirvāpyaśucirvāpi bhaktyā smarati pādukām ,
anāyāsena dharmārthakāmamokṣān labhate saḥ.
anāyāsena dharmārthakāmamokṣān labhate saḥ.
10.
śuciḥ vā api aśuciḥ vā api bhaktyā smarati pādukām
anāyāsena dharma artha kāma mokṣān labhate saḥ
anāyāsena dharma artha kāma mokṣān labhate saḥ
10.
śuciḥ vā api aśuciḥ vā api bhaktyā pādukām smarati,
saḥ anāyāsena dharma-artha-kāma-mokṣān labhate
saḥ anāyāsena dharma-artha-kāma-mokṣān labhate
10. Whether he is ritually pure or impure, whoever remembers the sandals with devotion easily attains righteousness, wealth, pleasure, and liberation.
श्रीनाथचरणाम्भोजं यस्यां दिशि विराजते ।
तस्यां दिशि नमस्कुर्यात् भक्त्या प्रतिदिनं प्रिये ॥११॥
तस्यां दिशि नमस्कुर्यात् भक्त्या प्रतिदिनं प्रिये ॥११॥
11. śrīnāthacaraṇāmbhojaṁ yasyāṁ diśi virājate ,
tasyāṁ diśi namaskuryāt bhaktyā pratidinaṁ priye.
tasyāṁ diśi namaskuryāt bhaktyā pratidinaṁ priye.
11.
śrīnātha caraṇa ambhojam yasyām diśi virājate
tasyām diśi namaskuryāt bhaktyā prati dinam priye
tasyām diśi namaskuryāt bhaktyā prati dinam priye
11.
priye,
yasyām diśi śrīnātha-caraṇa-ambhojam virājate,
tasyām diśi bhaktyā prati-dinam namaskuryāt
yasyām diśi śrīnātha-caraṇa-ambhojam virājate,
tasyām diśi bhaktyā prati-dinam namaskuryāt
11. O beloved, in whichever direction the lotus feet of Śrīnātha shine, bow down with devotion in that direction every day.
न पादुकापरो मन्त्रो न देवः श्रीगुरोः परः ।
न हि शाक्तात् परा दीक्षा न पुण्यं कुलपूजनात् ॥१२॥
न हि शाक्तात् परा दीक्षा न पुण्यं कुलपूजनात् ॥१२॥
12. na pādukāparo mantro na devaḥ śrīguroḥ paraḥ ,
na hi śāktāt parā dīkṣā na puṇyaṁ kulapūjanāt.
na hi śāktāt parā dīkṣā na puṇyaṁ kulapūjanāt.
12.
na pādukāparaḥ mantraḥ na devaḥ śrīguroḥ paraḥ
na hi śāktāt parā dīkṣā na puṇyam kulapūjanāt
na hi śāktāt parā dīkṣā na puṇyam kulapūjanāt
12.
na pādukāparaḥ mantraḥ na śrīguroḥ paraḥ devaḥ
na hi śāktāt parā dīkṣā na kulapūjanāt puṇyam
na hi śāktāt parā dīkṣā na kulapūjanāt puṇyam
12. There is no mantra superior to the sandals, and no god superior to the revered guru. There is no initiation greater than the śākta initiation, and no merit greater than the worship of the family lineage.
ध्यानमूलं गुरोर्मूत्तीः पूजामूलं गुरोः पदम् ।
मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मोक्षमूलं गुरोः कृपा ॥१३॥
मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मोक्षमूलं गुरोः कृपा ॥१३॥
13. dhyānamūlaṁ gurormūttīḥ pūjāmūlaṁ guroḥ padam ,
mantramūlaṁ gurorvākyaṁ mokṣamūlaṁ guroḥ kṛpā.
mantramūlaṁ gurorvākyaṁ mokṣamūlaṁ guroḥ kṛpā.
13.
dhyānamūlam guroḥ mūrtiḥ pūjāmūlam guroḥ padam
mantramūlam guroḥ vākyam mokṣamūlam guroḥ kṛpā
mantramūlam guroḥ vākyam mokṣamūlam guroḥ kṛpā
13.
guroḥ mūrtiḥ dhyānamūlam,
guroḥ padam pūjāmūlam,
guroḥ vākyam mantramūlam,
guroḥ kṛpā mokṣamūlam
guroḥ padam pūjāmūlam,
guroḥ vākyam mantramūlam,
guroḥ kṛpā mokṣamūlam
13. The form of the guru is the root of meditation, the feet of the guru are the root of worship, the word of the guru is the root of the mantra, and the grace of the guru is the root of liberation.
गुरुमूलाः क्रियाः सर्वा लोकेऽस्मिन् कुलनायिके ।
तस्मात् सेव्यो गुरुनीत्यं सिद्ध्यर्थं भक्तिसंयुतैः ॥१४॥
तस्मात् सेव्यो गुरुनीत्यं सिद्ध्यर्थं भक्तिसंयुतैः ॥१४॥
14. gurumūlāḥ kriyāḥ sarvā loke'smin kulanāyike ,
tasmāt sevyo gurunītyaṁ siddhyarthaṁ bhaktisaṁyutaiḥ.
tasmāt sevyo gurunītyaṁ siddhyarthaṁ bhaktisaṁyutaiḥ.
14.
gurumūlāḥ kriyāḥ sarvā loke asmin kula-nāyike tasmāt
sevyaḥ guru-nittyam siddhi-artham bhakti-saṃyutaiḥ
sevyaḥ guru-nittyam siddhi-artham bhakti-saṃyutaiḥ
14.
he kula-nāyike,
asmin loke sarvāḥ kriyāḥ guru-mūlāḥ,
tasmāt siddhi-artham bhakti-saṃyutaiḥ guruḥ nityam sevyaḥ
asmin loke sarvāḥ kriyāḥ guru-mūlāḥ,
tasmāt siddhi-artham bhakti-saṃyutaiḥ guruḥ nityam sevyaḥ
14. O mistress of the family, all rituals in this world have the guru as their root. Therefore, for the sake of spiritual attainment, the guru should always be served by those who are endowed with devotion.
तावदात्तीर्भयं शोको लोभमोहभ्रमादयः ।
यावन्नायाति शरणं श्रीगुरुं भक्तवत्सलम् ॥१५॥
यावन्नायाति शरणं श्रीगुरुं भक्तवत्सलम् ॥१५॥
15. tāvadāttīrbhayaṁ śoko lobhamohabhramādayaḥ ,
yāvannāyāti śaraṇaṁ śrīguruṁ bhaktavatsalam.
yāvannāyāti śaraṇaṁ śrīguruṁ bhaktavatsalam.
15.
tāvat ātiḥ bhayam śokaḥ lobha-moha-bhrama-ādayaḥ
yāvat na āyāti śaraṇam śrī-gurum bhakta-vatsalam
yāvat na āyāti śaraṇam śrī-gurum bhakta-vatsalam
15.
yāvat śrī-gurum bhakta-vatsalam śaraṇam na āyāti,
tāvat ātiḥ bhayam śokaḥ lobha-moha-bhrama-ādayaḥ (bhavanti)
tāvat ātiḥ bhayam śokaḥ lobha-moha-bhrama-ādayaḥ (bhavanti)
15. As long as one does not take refuge in the revered guru, who is affectionate to his devotees, for that long mental agony, fear, sorrow, greed, delusion, confusion, and other such things persist.
तावद् भ्रमन्ति संसारे सर्वदुःखमलीमसाः ।
न भवेत् सद्गुरौ भक्तिर्यावद्देवेशि देहिनाम् ॥१६॥
न भवेत् सद्गुरौ भक्तिर्यावद्देवेशि देहिनाम् ॥१६॥
16. tāvad bhramanti saṁsāre sarvaduḥkhamalīmasāḥ ,
na bhavet sadgurau bhaktiryāvaddeveśi dehinām.
na bhavet sadgurau bhaktiryāvaddeveśi dehinām.
16.
tāvat bhramanti saṃsāre sarvaduḥkhamalīmasāḥ na
bhavet sadgurau bhaktiḥ yāvat deveśi dehinām
bhavet sadgurau bhaktiḥ yāvat deveśi dehinām
16.
deveśi,
yāvat dehinām sadgurau bhaktiḥ na bhavet,
tāvat sarvaduḥkhamalīmasāḥ saṃsāre bhramanti.
yāvat dehinām sadgurau bhaktiḥ na bhavet,
tāvat sarvaduḥkhamalīmasāḥ saṃsāre bhramanti.
16. O queen of the gods, as long as people do not have devotion to the true guru, they wander in worldly existence, stained by all sorrows.
सर्वसिद्धिफलोपेतो मन्त्रः शुध्यति शोभनः ।
गुरुप्रसादमूलोऽयं परतत्त्वमहाक्रमः ॥१७॥
गुरुप्रसादमूलोऽयं परतत्त्वमहाक्रमः ॥१७॥
17. sarvasiddhiphalopeto mantraḥ śudhyati śobhanaḥ ,
guruprasādamūlo'yaṁ paratattvamahākramaḥ.
guruprasādamūlo'yaṁ paratattvamahākramaḥ.
17.
sarvasiddhiphalopetaḥ mantraḥ śudhyati śobhanaḥ
guruprasādamūlaḥ ayam paratattvamahākramaḥ
guruprasādamūlaḥ ayam paratattvamahākramaḥ
17.
sarvasiddhiphalopetaḥ śobhanaḥ ayam mantraḥ śudhyati,
(yataḥ ayam) guruprasādamūlaḥ paratattvamahākramaḥ (asti).
(yataḥ ayam) guruprasādamūlaḥ paratattvamahākramaḥ (asti).
17. Any auspicious mantra endowed with the fruit of all spiritual attainments becomes purified, because this supreme traditional path has the grace of the guru as its root.
यथा ददाति सन्तुष्टः प्रसन्नो वरदो मनुम् ।
तथा भक्त्या धनैः प्राणैर्गुरुं यत्नेन तोषयेत् ॥१८॥
तथा भक्त्या धनैः प्राणैर्गुरुं यत्नेन तोषयेत् ॥१८॥
18. yathā dadāti santuṣṭaḥ prasanno varado manum ,
tathā bhaktyā dhanaiḥ prāṇairguruṁ yatnena toṣayet.
tathā bhaktyā dhanaiḥ prāṇairguruṁ yatnena toṣayet.
18.
yathā dadāti santuṣṭaḥ prasanno varado manum tathā
bhaktyā dhanaiḥ prāṇair guruṃ yatnena toṣayet
bhaktyā dhanaiḥ prāṇair guruṃ yatnena toṣayet
18.
yathā santuṣṭaḥ prasannaḥ varadaḥ dadāti manum
tathā bhaktyā dhanaiḥ prāṇaiḥ yatnena toṣayet guruṃ
tathā bhaktyā dhanaiḥ prāṇaiḥ yatnena toṣayet guruṃ
18. Just as a satisfied, gracious, and boon-granting guru bestows a mantra, so one should please the guru with devotion, wealth, life force, and earnest effort.
यदा दद्यात् स्वशिष्याय स्वात्मानं देशिकोत्तमः ।
तदा मुक्तो भवेच्चिष्यस्ततो नास्ति पुनर्भवः ॥१९॥
तदा मुक्तो भवेच्चिष्यस्ततो नास्ति पुनर्भवः ॥१९॥
19. yadā dadyāt svaśiṣyāya svātmānaṁ deśikottamaḥ ,
tadā mukto bhavecciṣyastato nāsti punarbhavaḥ.
tadā mukto bhavecciṣyastato nāsti punarbhavaḥ.
19.
yadā dadyāt svaśiṣyāya svātmānaṃ deśikottamaḥ
tadā mukto bhavet chiṣyas tatas nāsti punarbhavaḥ
tadā mukto bhavet chiṣyas tatas nāsti punarbhavaḥ
19.
yadā deśikottamaḥ dadyāt svaśiṣyāya svātmānaṃ tadā
śiṣyaḥ muktaḥ bhavet tataḥ punarbhavaḥ na asti
śiṣyaḥ muktaḥ bhavet tataḥ punarbhavaḥ na asti
19. When the supreme preceptor bestows his very own self upon his own disciple, then the disciple becomes liberated, and thereafter there is no more rebirth.
तावदाराधयेच्चिष्यः प्रसन्नोऽसौ यदा भवेत् ।
गुरौ प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् ॥२०॥
गुरौ प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् ॥२०॥
20. tāvadārādhayecciṣyaḥ prasanno'sau yadā bhavet ,
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet.
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet.
20.
tāvat ārādhayet siṣyaḥ prasannaḥ asau yadā bhavet
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayaḥ bhavet
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayaḥ bhavet
20.
siṣyaḥ asau tāvat ārādhayet yadā prasannaḥ bhavet
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayaḥ bhavet
gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayaḥ bhavet
20. The disciple should thus worship until the preceptor becomes pleased. When the guru is pleased, the destruction of the disciple's sins takes place immediately.
मनसापि न काङ्क्षन्ते यान् कामाननुजीविनः ।
सम्पादयन्ति तान् सर्वान् स्वामिनो भक्तवत्सलाः ॥२१॥
सम्पादयन्ति तान् सर्वान् स्वामिनो भक्तवत्सलाः ॥२१॥
21. manasāpi na kāṅkṣante yān kāmānanujīvinaḥ ,
sampādayanti tān sarvān svāmino bhaktavatsalāḥ.
sampādayanti tān sarvān svāmino bhaktavatsalāḥ.
21.
manasā api na kāṅkṣante yān kāmān anujīvinaḥ
sampādayanti tān sarvān svāmino bhaktavatsalāḥ
sampādayanti tān sarvān svāmino bhaktavatsalāḥ
21.
bhaktavatsalāḥ svāminaḥ manasā api na kāṅkṣante
yān kāmān anujīvinaḥ tān sarvān sampādayanti
yān kāmān anujīvinaḥ tān sarvān sampādayanti
21. The lords, who are affectionate to their devotees, fulfill all those desires which their attendants do not even desire in their minds.
ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवतामुनियोगिनः ।
कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः ॥२२॥
कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः ॥२२॥
22. brahmaviṣṇumaheśādidevatāmuniyoginaḥ ,
kurvantyanugrahaṁ tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṁśayaḥ.
kurvantyanugrahaṁ tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṁśayaḥ.
22.
brahmaviṣṇumaheśādidevatāmuniyoginaḥ kurvanti
anugraham tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṃśayaḥ
anugraham tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṃśayaḥ
22.
gurau tuṣṭe brahmaviṣṇumaheśādidevatāmuniyoginaḥ tuṣṭāḥ anugraham kurvanti,
na saṃśayaḥ
na saṃśayaḥ
22. When the guru is pleased, deities such as Brahmā, Viṣṇu, and Maheśa, along with sages and practitioners of yoga, are themselves pleased and bestow their grace, without a doubt.
भक्त्या तुष्टेन गुरुणा यः प्रदिष्टः कृपालुना ।
कर्ममुक्तो भवेच्चिष्योः भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम् ॥२३॥
कर्ममुक्तो भवेच्चिष्योः भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम् ॥२३॥
23. bhaktyā tuṣṭena guruṇā yaḥ pradiṣṭaḥ kṛpālunā ,
karmamukto bhavecciṣyoḥ bhuktimuktyoḥ sa bhājanam.
karmamukto bhavecciṣyoḥ bhuktimuktyoḥ sa bhājanam.
23.
bhaktyā tuṣṭena guruṇā yaḥ pradiṣṭaḥ kripaluṇā
karmamuktaḥ bhavet śiṣyaḥ bhuktimuktyoḥ sa bhājanam
karmamuktaḥ bhavet śiṣyaḥ bhuktimuktyoḥ sa bhājanam
23.
yaḥ śiṣyaḥ bhaktyā tuṣṭena kripaluṇā guruṇā pradiṣṭaḥ karmamuktaḥ bhavet,
saḥ bhuktimuktyoḥ bhājanam bhavati
saḥ bhuktimuktyoḥ bhājanam bhavati
23. The disciple who has been instructed by the affectionate and pleased preceptor with devotion becomes freed from karma, and he becomes a vessel for both worldly enjoyment and liberation.
शिष्येणापि तथा कार्यं तथा सन्तोषितो गुरुः ।
प्रियं कुर्याच्च देवेशि मनोवाक्कायकर्मभिः ॥२४॥
प्रियं कुर्याच्च देवेशि मनोवाक्कायकर्मभिः ॥२४॥
24. śiṣyeṇāpi tathā kāryaṁ tathā santoṣito guruḥ ,
priyaṁ kuryācca deveśi manovākkāyakarmabhiḥ.
priyaṁ kuryācca deveśi manovākkāyakarmabhiḥ.
24.
śiṣyeṇa api tathā kāryam tathā santoṣitaḥ guruḥ
priyam kuryāt ca deveśi manaḥ vāk kāya karmabhiḥ
priyam kuryāt ca deveśi manaḥ vāk kāya karmabhiḥ
24.
deveśi,
śiṣyeṇa api tathā kāryam,
tathā santoṣitaḥ guruḥ ca priyam kuryāt manaḥ-vāk-kāya-karmabhiḥ.
śiṣyeṇa api tathā kāryam,
tathā santoṣitaḥ guruḥ ca priyam kuryāt manaḥ-vāk-kāya-karmabhiḥ.
24. O queen of the gods, the disciple should act in such a way, and the guru should be pleased in such a way, that he does what is dear to him through mind, speech, body, and actions.
यदि तुष्टेन गुरुणात्मशिष्यो यत्र कुत्रचित् ।
मुक्तोऽसीति समादिष्टः सोऽपि मुक्तिं व्रजेत् प्रिये ॥२५॥
मुक्तोऽसीति समादिष्टः सोऽपि मुक्तिं व्रजेत् प्रिये ॥२५॥
25. yadi tuṣṭena guruṇātmaśiṣyo yatra kutracit ,
mukto'sīti samādiṣṭaḥ so'pi muktiṁ vrajet priye.
mukto'sīti samādiṣṭaḥ so'pi muktiṁ vrajet priye.
25.
yadi tuṣtena guruṇā ātmaśiṣyaḥ yatra kutracit muktaḥ
asi iti samādiṣṭaḥ saḥ api muktim vrajet priye
asi iti samādiṣṭaḥ saḥ api muktim vrajet priye
25.
yadi tuṣṭena guruṇā ātmaśiṣyaḥ yatra kutracit muktaḥ asi iti samādiṣṭaḥ,
saḥ api priye,
muktim vrajet.
saḥ api priye,
muktim vrajet.
25. O dear one, if his own disciple is addressed by the pleased guru anywhere with the words 'You are liberated', then he too attains liberation.
अथवा निष्प्रपञ्चेन धाम्ना केनचिदीश्वरः ।
करोति गुरुरूपेण पशुपाशविमोचनम् ॥२६॥
करोति गुरुरूपेण पशुपाशविमोचनम् ॥२६॥
26. athavā niṣprapañcena dhāmnā kenacidīśvaraḥ ,
karoti gururūpeṇa paśupāśavimocanam.
karoti gururūpeṇa paśupāśavimocanam.
26.
atha vā niṣprapañcena dhāmnā kenacit īśvaraḥ
karoti guru-rūpeṇa paśu-pāśa-vimocanam
karoti guru-rūpeṇa paśu-pāśa-vimocanam
26.
atha vā īśvaraḥ niṣprapañcena kenacit dhāmnā
guru-rūpeṇa paśu-pāśa-vimocanam karoti
guru-rūpeṇa paśu-pāśa-vimocanam karoti
26. Alternatively, the Lord, by some transcendent radiance in the form of a guru, brings about the liberation of the soul from its bonds.
न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तः श्वपचोऽपि वा ।
तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स तु पूज्यो ह्यहं तथा ॥२७॥
तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स तु पूज्यो ह्यहं तथा ॥२७॥
27. na me priyaścaturvedī madbhaktaḥ śvapaco'pi vā ,
tasmai deyaṁ tato grāhyaṁ sa tu pūjyo hyahaṁ tathā.
tasmai deyaṁ tato grāhyaṁ sa tu pūjyo hyahaṁ tathā.
27.
na me priyaḥ catur-vedi mad-bhaktaḥ śva-pacaḥ api vā
tasmai deyam tataḥ grāhyam saḥ tu pūjyaḥ hi aham tathā
tasmai deyam tataḥ grāhyam saḥ tu pūjyaḥ hi aham tathā
27.
catur-vedi api vā śva-pacaḥ mad-bhaktaḥ me na priyaḥ
tasmai deyam tataḥ grāhyam saḥ tu pūjyaḥ hi aham tathā
tasmai deyam tataḥ grāhyam saḥ tu pūjyaḥ hi aham tathā
27. Even a scholar of the four Vedas is not dear to Me compared to My devotee who is an outcaste. To him charity should be given and from him it should be accepted, for he is as venerable as I am.
विप्रः षड्गुणयुक्तश्चेदभक्तो न प्रशस्यते ।
म्लेच्चोऽपि गुणहीनोऽपि भक्तिमान् शिष्य उच्यते ॥२८॥
म्लेच्चोऽपि गुणहीनोऽपि भक्तिमान् शिष्य उच्यते ॥२८॥
28. vipraḥ ṣaḍguṇayuktaścedabhakto na praśasyate ,
mlecco'pi guṇahīno'pi bhaktimān śiṣya ucyate.
mlecco'pi guṇahīno'pi bhaktimān śiṣya ucyate.
28.
vipraḥ ṣaḍguṇayuktaḥ cet abhaktaḥ na praśasyate
mlecchaḥ api guṇahīnaḥ api bhaktimān śiṣyaḥ ucyate
mlecchaḥ api guṇahīnaḥ api bhaktimān śiṣyaḥ ucyate
28.
ṣaḍguṇayuktaḥ ced vipraḥ abhaktaḥ na praśasyate,
guṇahīnaḥ api mlecchaḥ api bhaktimān śiṣyaḥ ucyate
guṇahīnaḥ api mlecchaḥ api bhaktimān śiṣyaḥ ucyate
28. Even a brahmin endowed with the six qualities is not praised if he is devoid of devotion, whereas even an outcaste who is devoid of other qualities is considered a true disciple if he possesses devotion.
गुरुभक्तिविहीनस्य तपो विद्या कुलं व्रतम् ।
सर्वं नश्यति तत्रैव भूषणं लोकरञ्जनम् ॥२९॥
सर्वं नश्यति तत्रैव भूषणं लोकरञ्जनम् ॥२९॥
29. gurubhaktivihīnasya tapo vidyā kulaṁ vratam ,
sarvaṁ naśyati tatraiva bhūṣaṇaṁ lokarañjanam.
sarvaṁ naśyati tatraiva bhūṣaṇaṁ lokarañjanam.
29.
gurubhaktivihīnasya tapaḥ vidyā kulam vratam
sarvam naśyati tatra eva bhūṣaṇam lokarañjanam
sarvam naśyati tatra eva bhūṣaṇam lokarañjanam
29.
gurubhaktivihīnasya tapaḥ vidyā kulam vratam sarvam tatra eva naśyati,
lokarañjanam (tu) bhūṣaṇam (bhavati)
lokarañjanam (tu) bhūṣaṇam (bhavati)
29. For one who is devoid of devotion to the guru, spiritual practices, knowledge, family lineage, vows, and everything else perish right there, while the pleasing of people is merely cosmetic adornment.
गुरुभक्त्यग्निना सम्यग्दग्धदुर्मतिकल्मषः ।
श्वपचोऽपि परैः पूज्यो विद्वानपि न नास्तिकः ॥३०॥
श्वपचोऽपि परैः पूज्यो विद्वानपि न नास्तिकः ॥३०॥
30. gurubhaktyagninā samyagdagdhadurmatikalmaṣaḥ ,
śvapaco'pi paraiḥ pūjyo vidvānapi na nāstikaḥ.
śvapaco'pi paraiḥ pūjyo vidvānapi na nāstikaḥ.
30.
guru-bhakty-agninā samyak-dagdha-durmati-kalmaṣaḥ
śvapaco api paraiḥ pūjyo vidvān api na nāstikaḥ
śvapaco api paraiḥ pūjyo vidvān api na nāstikaḥ
30.
samyak guru-bhakti-agninā dagdha-durmati-kalmaṣaḥ śvapacaḥ api paraiḥ pūjyaḥ,
vidvān api nāstikaḥ na
vidvān api nāstikaḥ na
30. One whose bad intellect and impurities are thoroughly burned by the fire of devotion to the guru is revered by others, even if he is an outcaste, whereas a scholar who lacks devotion is not respected.
धर्मार्थकामैः किन्तस्य मोक्ष एव करे स्थितः ।
सर्वार्थैः श्रीगुरौ देवि यस्य भक्तिः सदा स्थिरा ॥३१॥
सर्वार्थैः श्रीगुरौ देवि यस्य भक्तिः सदा स्थिरा ॥३१॥
31. dharmārthakāmaiḥ kintasya mokṣa eva kare sthitaḥ ,
sarvārthaiḥ śrīgurau devi yasya bhaktiḥ sadā sthirā.
sarvārthaiḥ śrīgurau devi yasya bhaktiḥ sadā sthirā.
31.
dharma-artha-kāmaiḥ kim tasya mokṣa eva kare sthitaḥ
sarva-arthaiḥ śrī-gurau devi yasya bhaktiḥ sadā sthirā
sarva-arthaiḥ śrī-gurau devi yasya bhaktiḥ sadā sthirā
31.
devi,
yasya bhaktiḥ śrī-gurau sadā sthirā,
tasya dharma-artha-kāmaiḥ kim? mokṣaḥ eva sarva-arthaiḥ kare sthitaḥ
yasya bhaktiḥ śrī-gurau sadā sthirā,
tasya dharma-artha-kāmaiḥ kim? mokṣaḥ eva sarva-arthaiḥ kare sthitaḥ
31. O Goddess, for whomsoever devotion to the glorious guru remains ever steadfast, what need is there for righteousness, wealth, and pleasure? Liberation itself rests in the palm of his hand, along with all worldly and spiritual attainments.
स शिवो गुरुरूपेण भुक्तिमुक्तिप्रदो मम ।
इति भक्त्या स्मरेद् यस्तु तस्य सिद्विरदूरतः ॥३२॥
इति भक्त्या स्मरेद् यस्तु तस्य सिद्विरदूरतः ॥३२॥
32. sa śivo gururūpeṇa bhuktimuktiprado mama ,
iti bhaktyā smared yastu tasya sidviradūrataḥ.
iti bhaktyā smared yastu tasya sidviradūrataḥ.
32.
saḥ śivaḥ guru-rūpeṇa bhukti-mukti-pradaḥ mama
iti bhaktyā smaret yaḥ tu tasya siddhiḥ adūrataḥ
iti bhaktyā smaret yaḥ tu tasya siddhiḥ adūrataḥ
32.
yaḥ tu saḥ śivaḥ guru-rūpeṇa mama bhukti-mukti-pradaḥ iti bhaktyā smaret,
tasya siddhiḥ adūrataḥ (bhavati)
tasya siddhiḥ adūrataḥ (bhavati)
32. He who remembers with devotion that Śiva Himself, in the form of the guru, bestows worldly enjoyment and liberation upon me, has spiritual attainment close at hand.
यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ ।
तस्य ते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते कुलेश्वरि ॥३३॥
तस्य ते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते कुलेश्वरि ॥३३॥
33. yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau ,
tasya te kathitā hyarthāḥ prakāśante kuleśvari.
tasya te kathitā hyarthāḥ prakāśante kuleśvari.
33.
yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau
tasya te kathitāḥ hi arthāḥ prakāśante kula-īśvari
tasya te kathitāḥ hi arthāḥ prakāśante kula-īśvari
33.
he kula-īśvari,
yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau (asti),
te kathitāḥ hi arthāḥ tasya prakāśante
yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau (asti),
te kathitāḥ hi arthāḥ tasya prakāśante
33. O goddess of the clan, for whosoever supreme devotion toward the guru is equal to their devotion toward the divine, those teachings already explained shine forth clearly.
नारायणे महादेवे मातापित्रोश्च राजनि ।
भक्तिर्यथा महादेवि तथा कार्या निजे गुरौ ॥३४॥
भक्तिर्यथा महादेवि तथा कार्या निजे गुरौ ॥३४॥
34. nārāyaṇe mahādeve mātāpitrośca rājani ,
bhaktiryathā mahādevi tathā kāryā nije gurau.
bhaktiryathā mahādevi tathā kāryā nije gurau.
34.
nārāyaṇe mahādeve mātāpitroś ca rājani
bhaktiḥ yathā mahādevi tathā kāryā nije gurau
bhaktiḥ yathā mahādevi tathā kāryā nije gurau
34.
mahādevi yathā bhaktiḥ nārāyaṇe mahādeve
mātāpitroḥ ca rājani tathā nije gurau kāryā
mātāpitroḥ ca rājani tathā nije gurau kāryā
34. O great Goddess, just as devotion is directed toward Nārāyaṇa, Mahādeva, parents, and the king, so too should it be directed toward one's own guru.
लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ ।
श्रीगुरुं गुरुपत्नीञ्च पितराविति चिन्तयेत् ॥३५॥
श्रीगुरुं गुरुपत्नीञ्च पितराविति चिन्तयेत् ॥३५॥
35. lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau ,
śrīguruṁ gurupatnīñca pitarāviti cintayet.
śrīguruṁ gurupatnīñca pitarāviti cintayet.
35.
lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau
śrīguruṃ gurupatnī ca pitarau iti cintayet
śrīguruṃ gurupatnī ca pitarau iti cintayet
35.
lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau
śrīguruṃ gurupatnīṃ ca pitarau iti cintayet
śrīguruṃ gurupatnīṃ ca pitarau iti cintayet
35. One should think of Lakṣmī-Nārāyaṇa, Vāṇī and Dhātā (Brahmā), Girijā and Śiva, the revered guru, the guru's wife, and one's parents as being (none other than divine manifestations).
गुरुभक्त्या यथा देवि प्राप्यन्ते सर्वसिद्धयः ।
यज्ञः दानतपस्तीर्थव्रताद्यैर्न तथा प्रिये ॥३६॥
यज्ञः दानतपस्तीर्थव्रताद्यैर्न तथा प्रिये ॥३६॥
36. gurubhaktyā yathā devi prāpyante sarvasiddhayaḥ ,
yajñaḥ dānatapastīrthavratādyairna tathā priye.
yajñaḥ dānatapastīrthavratādyairna tathā priye.
36.
gurubhaktyā yathā devi prāpyante sarvasiddhayaḥ
yajñaḥ dānatapastīrthavratādyaiḥ na tathā priye
yajñaḥ dānatapastīrthavratādyaiḥ na tathā priye
36.
devi priye yathā gurubhaktyā sarvasiddhayaḥ
prāpyante tathā dānatapastīrthavratādyaiḥ yajñaḥ na
prāpyante tathā dānatapastīrthavratādyaiḥ yajñaḥ na
36. O dear Goddess, just as all spiritual attainments are gained through devotion to the guru, they are not attained in that way through yagya, charity, spiritual practices, pilgrimages, vows, and the like.
श्रीगुरौ निश्चला भक्तिर्वर्द्धते हि यथा यथा ।
तथा तथास्य विज्ञानं वर्द्धते कुलनायिके ॥३७॥
तथा तथास्य विज्ञानं वर्द्धते कुलनायिके ॥३७॥
37. śrīgurau niścalā bhaktirvarddhate hi yathā yathā ,
tathā tathāsya vijñānaṁ varddhate kulanāyike.
tathā tathāsya vijñānaṁ varddhate kulanāyike.
37.
śrīgurau niścalā bhaktiḥ vardhate hi yathā yathā
tathā tathā asya vijñānam vardhate kulanāyike
tathā tathā asya vijñānam vardhate kulanāyike
37.
kulanāyike śrīgurau niścalā bhaktiḥ hi yathā
yathā vardhate tathā tathā asya vijñānam vardhate
yathā vardhate tathā tathā asya vijñānam vardhate
37. O mistress of the clan, just as steadfast devotion toward the revered guru grows ever greater, so too does his knowledge increase accordingly.
कि तीर्थाद्यैर्महायासैः किं व्रतैः कायशोषणैः ।
निर्व्याजसेवा देवेशि भक्तिरेषा हि सद्गुरोः ॥३८॥
निर्व्याजसेवा देवेशि भक्तिरेषा हि सद्गुरोः ॥३८॥
38. ki tīrthādyairmahāyāsaiḥ kiṁ vrataiḥ kāyaśoṣaṇaiḥ ,
nirvyājasevā deveśi bhaktireṣā hi sadguroḥ.
nirvyājasevā deveśi bhaktireṣā hi sadguroḥ.
38.
kim tīrtha-ādyaiḥ mahā-yāsaiḥ kim vrataiḥ kāya-śoṣaṇaiḥ
nirvyāja-sevā deveśi bhaktiḥ eṣā hi sadguroḥ
nirvyāja-sevā deveśi bhaktiḥ eṣā hi sadguroḥ
38.
deveśi,
sadguroḥ nirvyāja-sevā eṣā hi bhaktiḥ,
tīrtha-ādyaiḥ mahā-yāsaiḥ kim,
vrataiḥ kāya-śoṣaṇaiḥ kim ca
sadguroḥ nirvyāja-sevā eṣā hi bhaktiḥ,
tīrtha-ādyaiḥ mahā-yāsaiḥ kim,
vrataiḥ kāya-śoṣaṇaiḥ kim ca
38. O Goddess, what is the use of sacred pilgrimage places and great efforts, or of vows and the wasting away of the body, when there is sincere and guileless service, which indeed is true devotion to the revered guru?
कायाक्लेशेन महता तपसा वापि यत् फलम् ।
तत् फलं लभते देवि सुखेन गुरुसेवया ॥३९॥
तत् फलं लभते देवि सुखेन गुरुसेवया ॥३९॥
39. kāyākleśena mahatā tapasā vāpi yat phalam ,
tat phalaṁ labhate devi sukhena gurusevayā.
tat phalaṁ labhate devi sukhena gurusevayā.
39.
kāya-kleśena mahatā tapasā vā api yat phalam
tat phalam labhate devi sukhena guru-sevayā
tat phalam labhate devi sukhena guru-sevayā
39.
devi,
mahatā kāya-kleśena tapasā vā api yat phalam,
tat phalam guru-sevayā sukhena labhate
mahatā kāya-kleśena tapasā vā api yat phalam,
tat phalam guru-sevayā sukhena labhate
39. O Goddess, whatever fruit is attained through great bodily distress or spiritual practices is easily gained simply through service to the guru.
भोगमोक्षाथीनां ब्रह्मविष्ण्वीशपदकाङ्क्षिणाम् ।
भक्तिरेव गुरौ देवि नान्यः पन्था इति श्रुतिः ॥४०॥
भक्तिरेव गुरौ देवि नान्यः पन्था इति श्रुतिः ॥४०॥
40. bhogamokṣāthīnāṁ brahmaviṣṇvīśapadakāṅkṣiṇām ,
bhaktireva gurau devi nānyaḥ panthā iti śrutiḥ.
bhaktireva gurau devi nānyaḥ panthā iti śrutiḥ.
40.
bhogamokṣārthinām brahmaviṣṇvīśapadakāṅkṣiṇām
bhaktiḥ eva gurau devi na anyaḥ panthāḥ iti śrutiḥ
bhaktiḥ eva gurau devi na anyaḥ panthāḥ iti śrutiḥ
40.
devi bhogamokṣārthinām brahmaviṣṇvīśapadakāṅkṣiṇām gurau bhaktiḥ eva panthāḥ,
na anyaḥ,
iti śrutiḥ
na anyaḥ,
iti śrutiḥ
40. O Goddess, for those who desire worldly enjoyment and liberation, and for those who long for the states of Brahmā, Viṣṇu, and Śiva, devotion to the guru alone is the path and not any other, as scripture declares.
अशुभानि च कर्माणि महापातकजानि च ।
भक्तिः क्षणेन दहति तूलराशिमिवानलः ॥४१॥
भक्तिः क्षणेन दहति तूलराशिमिवानलः ॥४१॥
41. aśubhāni ca karmāṇi mahāpātakajāni ca ,
bhaktiḥ kṣaṇena dahati tūlarāśimivānalaḥ.
bhaktiḥ kṣaṇena dahati tūlarāśimivānalaḥ.
41.
aśubhāni ca karmāṇi mahāpātakajāni ca
bhaktiḥ kṣaṇena dahati tūlarāśim iva analaḥ
bhaktiḥ kṣaṇena dahati tūlarāśim iva analaḥ
41.
bhaktiḥ ca aśubhāni karmāṇi mahāpātakajāni
ca kṣaṇena analaḥ tūlarāśim iva dahati
ca kṣaṇena analaḥ tūlarāśim iva dahati
41. Devotion instantly burns away inauspicious actions and even those born from great sins, just as a fire burns a heap of cotton.
विश्वासाय नमस्तस्मै सर्वसिद्धिप्रदायिने ।
येन मृद्दारुद्दषदः फलन्त्यविफलं फलम् ॥४२॥
येन मृद्दारुद्दषदः फलन्त्यविफलं फलम् ॥४२॥
42. viśvāsāya namastasmai sarvasiddhipradāyine ,
yena mṛddāruddaṣadaḥ phalantyaviphalaṁ phalam.
yena mṛddāruddaṣadaḥ phalantyaviphalaṁ phalam.
42.
viśvāsāya namas tasmai sarvasiddhipradāyिने
yena mṛddāruddaśadaḥ phalanty aviphalaṃ phalam
yena mṛddāruddaśadaḥ phalanty aviphalaṃ phalam
42.
tasmai viśvāsāya namas sarvasiddhipradāyine
yena mṛddāruddaśadaḥ aviphalaṃ phalam phalanti
yena mṛddāruddaśadaḥ aviphalaṃ phalam phalanti
42. Salutations to that trust, the bestower of all spiritual attainments, through which earth, wood, and stone yield unfailing fruit.
न योगो न तपो नार्चाक्रमः कोऽपि प्रलीयते ।
अमाये कुलमार्गेऽस्मिन् भक्तिरेव विशिष्यते ॥४३॥
अमाये कुलमार्गेऽस्मिन् भक्तिरेव विशिष्यते ॥४३॥
43. na yogo na tapo nārcākramaḥ ko'pi pralīyate ,
amāye kulamārge'smin bhaktireva viśiṣyate.
amāye kulamārge'smin bhaktireva viśiṣyate.
43.
na yogo na tapo n-ārcākramaḥ kaḥ api pralīyate
amāye kulamārge asmin bhaktir eva viśiṣyate
amāye kulamārge asmin bhaktir eva viśiṣyate
43.
asmin amāye kulamārge na yogaḥ na tapaḥ na
api arċākramaḥ pralīyate bhaktiḥ eva viśiṣyate
api arċākramaḥ pralīyate bhaktiḥ eva viśiṣyate
43. Neither yoga, nor spiritual practices, nor any ritual procedure dissolves away; in this guileless family path, devotion alone stands supreme.
साक्षाद् गुरुमये देवि सर्वस्मिन् भुवनान्तरे ।
किन्नु भक्तिमतां क्षेत्रे मन्त्रः केषां न सिध्यति ॥४४॥
किन्नु भक्तिमतां क्षेत्रे मन्त्रः केषां न सिध्यति ॥४४॥
44. sākṣād gurumaye devi sarvasmin bhuvanāntare ,
kinnu bhaktimatāṁ kṣetre mantraḥ keṣāṁ na sidhyati.
kinnu bhaktimatāṁ kṣetre mantraḥ keṣāṁ na sidhyati.
44.
sākṣāt gurumaye devi sarvasmin bhuvanāntare kiṃ
nu bhaktimatāṃ kṣetre mantraḥ keṣām na sidhyati
nu bhaktimatāṃ kṣetre mantraḥ keṣām na sidhyati
44.
devi sarvasmin bhuvanāntare sākṣāt gurumaye
bhaktimatāṃ kṣetre kiṃ nu keṣāṃ mantraḥ na sidhyati
bhaktimatāṃ kṣetre kiṃ nu keṣāṃ mantraḥ na sidhyati
44. O Goddess, when the entire universe is manifestly filled with the guru, in the realm of the devoted, which mantra does not bear fruit for whom?
गुरौ मनुष्यबुद्धिञ्च मन्त्रे चाक्षरबुद्धिकम् ।
प्रतिमासु शिलाबुद्धि कुर्वाणो नरकं व्रजेत् ॥४५॥
प्रतिमासु शिलाबुद्धि कुर्वाणो नरकं व्रजेत् ॥४५॥
45. gurau manuṣyabuddhiñca mantre cākṣarabuddhikam ,
pratimāsu śilābuddhi kurvāṇo narakaṁ vrajet.
pratimāsu śilābuddhi kurvāṇo narakaṁ vrajet.
45.
gurau manuṣyabuddhiñ ca mantre ca akṣarabuddhikam
pratimāsu śilābuddhiṃ kurvāṇaḥ narakaṃ vrajet
pratimāsu śilābuddhiṃ kurvāṇaḥ narakaṃ vrajet
45.
gurau manuṣyabuddhim ca mantre ca akṣarabuddhikam
pratimāsu śilābuddhim kurvāṇaḥ narakam vrajet
pratimāsu śilābuddhim kurvāṇaḥ narakam vrajet
45. One who regards the guru as merely a human being, the mantra as merely letters, and the sacred images as mere stone incurs hell.
गुरुं न मर्त्त्यं बुध्येत यदि बुध्येत तस्य हि ।
न कदाचिद्भवेत् सिद्धिर्मन्त्रैर्वा देवतार्चनैः ॥४६॥
न कदाचिद्भवेत् सिद्धिर्मन्त्रैर्वा देवतार्चनैः ॥४६॥
46. guruṁ na marttyaṁ budhyeta yadi budhyeta tasya hi ,
na kadācidbhavet siddhirmantrairvā devatārcanaiḥ.
na kadācidbhavet siddhirmantrairvā devatārcanaiḥ.
46.
gurum na martyam budhyeta yadi budhyeta tasya hi na
kadācit bhavet siddhiḥ mantraiḥ vā devatā-arcanaiḥ
kadācit bhavet siddhiḥ mantraiḥ vā devatā-arcanaiḥ
46.
gurum na martyam budhyeta yadi budhyeta tasya hi
siddhiḥ na kadācit bhavet mantraiḥ vā devatā-arcanaiḥ
siddhiḥ na kadācit bhavet mantraiḥ vā devatā-arcanaiḥ
46. One should never regard the guru as a mere mortal. If one does so, his spiritual attainment will never come to pass through mantras or the worship of deities.
श्रीगुरुं प्राकृतैः सार्द्धं ये स्मरन्ति वदन्ति च ।
तेषां हि सुकृतं सर्वं पातकं भवति प्रिये ॥४७॥
तेषां हि सुकृतं सर्वं पातकं भवति प्रिये ॥४७॥
47. śrīguruṁ prākṛtaiḥ sārddhaṁ ye smaranti vadanti ca ,
teṣāṁ hi sukṛtaṁ sarvaṁ pātakaṁ bhavati priye.
teṣāṁ hi sukṛtaṁ sarvaṁ pātakaṁ bhavati priye.
47.
śrī-gurum prākṛtaiḥ sārdham ye smaranti vadanti
ca teṣām hi sukṛtam sarvam pātakam bhavati priye
ca teṣām hi sukṛtam sarvam pātakam bhavati priye
47.
priye ye śrī-gurum prākṛtaiḥ sārdham smaranti
vadanti ca teṣām hi sarvam sukṛtam pātakaṃ bhavati
vadanti ca teṣām hi sarvam sukṛtam pātakaṃ bhavati
47. O dear Goddess, for those who equate the revered guru with ordinary mortals, remembering and speaking of him in that way, all their accumulated merit turns into sin.
जन्महेतू हि पितरौ पूजनीयौ प्रयत्नतः ।
गुरुवीशेषतः पूज्यो धर्माधर्मप्रदर्शकः ॥४८॥
गुरुवीशेषतः पूज्यो धर्माधर्मप्रदर्शकः ॥४८॥
48. janmahetū hi pitarau pūjanīyau prayatnataḥ ,
guruvīśeṣataḥ pūjyo dharmādharmapradarśakaḥ.
guruvīśeṣataḥ pūjyo dharmādharmapradarśakaḥ.
48.
janmahetū hi pitarau pūjanīyau prayatnataḥ
guruḥ viśeṣataḥ pūjyaḥ dharmādharmapradarśakaḥ
guruḥ viśeṣataḥ pūjyaḥ dharmādharmapradarśakaḥ
48.
hi pitarau janmahetū prayatnataḥ pūjanīyau
guruḥ dharmādharmapradarśakaḥ viśeṣataḥ pūjyaḥ
guruḥ dharmādharmapradarśakaḥ viśeṣataḥ pūjyaḥ
48. Indeed, father and mother are the cause of birth and must be honored with great effort, but the guru is especially worthy of being honored, for he is the revealer of what is righteousness and what is unrighteousness.
गुरुः पिता गुरुर्माता गुरुर्द्देवो महेश्वरः ।
शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन ॥४९॥
शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन ॥४९॥
49. guruḥ pitā gururmātā gururddevo maheśvaraḥ ,
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana.
śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana.
49.
guruḥ pitā guruḥ mātā guruḥ devaḥ maheśvaraḥ
śive ruṣṭe guruḥ trātā gurau ruṣṭe na kaścana
śive ruṣṭe guruḥ trātā gurau ruṣṭe na kaścana
49.
pitā guruḥ mātā guruḥ devaḥ maheśvaraḥ guruḥ
śive ruṣṭe trātā gurau ruṣṭe kaścana na (asti)
śive ruṣṭe trātā gurau ruṣṭe kaścana na (asti)
49. The guru is the father, the guru is the mother, the guru is the god Maheśvara. When Śiva is angered, the guru is the savior, but when the guru is angered, there is no one at all (who can save you).
गुरोहीतं हि कर्त्तव्यं मनोवाक्कायकर्मभिः ।
अहिताचरणाद्देवि विष्ठायां जायते क्रिमिः ॥५०॥
अहिताचरणाद्देवि विष्ठायां जायते क्रिमिः ॥५०॥
50. gurohītaṁ hi karttavyaṁ manovākkāyakarmabhiḥ ,
ahitācaraṇāddevi viṣṭhāyāṁ jāyate krimiḥ.
ahitācaraṇāddevi viṣṭhāyāṁ jāyate krimiḥ.
50.
guroḥ hitam hi kartavyam manaḥ vāk kāya karmabhiḥ
ahita-acaraṇāt devi viṣṭhāyām jāyate krmiḥ
ahita-acaraṇāt devi viṣṭhāyām jāyate krmiḥ
50.
devi manovākkāyakarmabhiḥ guroḥ hitam hi
kartavyam ahita-acaraṇāt krmiḥ viṣṭhāyām jāyate
kartavyam ahita-acaraṇāt krmiḥ viṣṭhāyām jāyate
50. O Goddess, what is beneficial to the guru must indeed be done with mind, speech, body, and actions. By acting against his interest, one is born as a worm in excrement.
शरीरवित्तप्राणैश्च श्रीगुरुं वञ्चयन्ति ये ।
क्रिमिकीटपतङ्गत्वं प्रात्नुवन्ति न संशयः ॥५१॥
क्रिमिकीटपतङ्गत्वं प्रात्नुवन्ति न संशयः ॥५१॥
51. śarīravittaprāṇaiśca śrīguruṁ vañcayanti ye ,
krimikīṭapataṅgatvaṁ prātnuvanti na saṁśayaḥ.
krimikīṭapataṅgatvaṁ prātnuvanti na saṁśayaḥ.
51.
śarīra vitta prāṇaiḥ ca śrī-gurum vañcayanti ye
krmi-kīṭa-pataṅgatvam prāpnuvanti na saṃśayaḥ
krmi-kīṭa-pataṅgatvam prāpnuvanti na saṃśayaḥ
51.
ye śarīra-vitta-prāṇaiḥ ca śrī-gurum vañcayanti
krmi-kīṭa-pataṅgatvam prāpnuvanti na saṃśayaḥ
krmi-kīṭa-pataṅgatvam prāpnuvanti na saṃśayaḥ
51. Those who deceive the revered guru with their body, wealth, and life force attain the state of worms, insects, and moths - of this there is no doubt.
मन्त्र त्यागाद्भवेन्मृत्युर्गुरुत्यागाद्दरिद्रता ।
गुरुमन्त्रपरित्यागाद्रौरवं नरकं व्रजेत् ॥५२॥
गुरुमन्त्रपरित्यागाद्रौरवं नरकं व्रजेत् ॥५२॥
52. mantra tyāgādbhavenmṛtyurgurutyāgāddaridratā ,
gurumantraparityāgādrauravaṁ narakaṁ vrajet.
gurumantraparityāgādrauravaṁ narakaṁ vrajet.
52.
mantra tyāgāt bhavet mṛtyuḥ guru tyāgāt daridratā
guru mantra parityāgāt rauravam narakam vrajet
guru mantra parityāgāt rauravam narakam vrajet
52.
mantra tyāgāt mṛtyuḥ bhavet guru tyāgāt daridratā
guru mantra parityāgāt rauravam narakam vrajet
guru mantra parityāgāt rauravam narakam vrajet
52. Abandoning the mantra brings death, abandoning the guru brings poverty, and abandoning both the guru and the mantra leads to the terrifying hell known as Raurava.
गुर्वर्थं धारयेद्देहं तदर्थं धनमर्जयेत् ।
निजप्राणान् परित्यज्य गुरुकार्यं समाचरेत् ॥५३॥
निजप्राणान् परित्यज्य गुरुकार्यं समाचरेत् ॥५३॥
53. gurvarthaṁ dhārayeddehaṁ tadarthaṁ dhanamarjayet ,
nijaprāṇān parityajya gurukāryaṁ samācaret.
nijaprāṇān parityajya gurukāryaṁ samācaret.
53.
guru artham dhārayet deham tat artham dhanam
arjayet nija prāṇān parityajya guru kāryam samācaret
arjayet nija prāṇān parityajya guru kāryam samācaret
53.
guru artham deham dhārayet tat artham dhanam
arjayet nija prāṇān parityajya guru kāryam samācaret
arjayet nija prāṇān parityajya guru kāryam samācaret
53. One should maintain the body for the sake of the guru, and earn wealth for that same purpose. Leaving aside even one's own life force, one should fulfill the work of the guru.
गुरूक्तं परुषं वाक्यमाशिषं परिचिन्तयेत् ।
तेन सन्ताडितो वापि प्रसादमिति संस्मरेत् ॥५४॥
तेन सन्ताडितो वापि प्रसादमिति संस्मरेत् ॥५४॥
54. gurūktaṁ paruṣaṁ vākyamāśiṣaṁ paricintayet ,
tena santāḍito vāpi prasādamiti saṁsmaret.
tena santāḍito vāpi prasādamiti saṁsmaret.
54.
guruktam paruṣam vākyam āśiṣam paricintayet
tena santāḍito vā api prasādam iti saṃsmaret
tena santāḍito vā api prasādam iti saṃsmaret
54.
guruktam paruṣam vākyam āśiṣam paricintayet
tena santāḍitaḥ vā api prasādam iti saṃsmaret
tena santāḍitaḥ vā api prasādam iti saṃsmaret
54. One should consider harsh words spoken by the guru as a blessing. Even if beaten by him, one should regard it as his grace.
भोग्य भोज्यानि वस्तूनि गुरुवे च समर्पयेत् ।
तच्चेषमिति सञ्चिन्त्य चानुभूयात् कुलेश्वरि ॥५५॥
तच्चेषमिति सञ्चिन्त्य चानुभूयात् कुलेश्वरि ॥५५॥
55. bhogya bhojyāni vastūni guruve ca samarpayet ,
tacceṣamiti sañcintya cānubhūyāt kuleśvari.
tacceṣamiti sañcintya cānubhūyāt kuleśvari.
55.
bhogya bhojyāni vastūni guruve ca samarpayet
tat ca iṣam iti saṃcintya ca anubhūyāt kuleśvari
tat ca iṣam iti saṃcintya ca anubhūyāt kuleśvari
55.
kuleśvari bhogya bhojyāni vastūni guruve ca
samarpayet tat ca iṣam iti saṃcintya ca anubhūyāt
samarpayet tat ca iṣam iti saṃcintya ca anubhūyāt
55. O mistress of the lineage (kuleśvari), one should offer enjoyables and eatables, all kinds of items, to the guru. Considering them to be what is desired by him, one should experience and enjoy them accordingly.
गुर्वग्रे न तपः कुर्यान्नोपवासव्रतादिकम् ।
तीर्थयात्रां न कुर्याच्च न स्नायादात्मशुद्धये ॥५६॥
तीर्थयात्रां न कुर्याच्च न स्नायादात्मशुद्धये ॥५६॥
56. gurvagre na tapaḥ kuryānnopavāsavratādikam ,
tīrthayātrāṁ na kuryācca na snāyādātmaśuddhaye.
tīrthayātrāṁ na kuryācca na snāyādātmaśuddhaye.
56.
guru agre na tapaḥ kuryāt na upavāsa vrata ādikam
tīrtha yātrām na kuryāt ca na snāyāt ātma śuddhaye
tīrtha yātrām na kuryāt ca na snāyāt ātma śuddhaye
56.
gurv agre na kuryāt tapaḥ,
na upavāsavratādikam,
na ca kuryāt tīrthyātrām,
na snāyāt ātmaśuddhaye
na upavāsavratādikam,
na ca kuryāt tīrthyātrām,
na snāyāt ātmaśuddhaye
56. In the presence of the guru, one should not perform spiritual practices, fasting, vows, or similar observances. One should not undertake pilgrimages, nor bathe for the sake of one's own purification.
न वियोगं गुरोः कुर्यात् युष्मदो नैव भाषयेत् ।
ऋणदानं तथाऽऽदानं वस्तूनां क्रयविक्रयम् ।
न कुर्याद् गुरुभिः सार्द्धं शिष्यो भूत्वा कथञ्चन ॥५७॥
ऋणदानं तथाऽऽदानं वस्तूनां क्रयविक्रयम् ।
न कुर्याद् गुरुभिः सार्द्धं शिष्यो भूत्वा कथञ्चन ॥५७॥
57. na viyogaṁ guroḥ kuryāt yuṣmado naiva bhāṣayet ,
ṛṇadānaṁ tathā''dānaṁ vastūnāṁ krayavikrayam ,
na kuryād gurubhiḥ sārddhaṁ śiṣyo bhūtvā kathañcana.
ṛṇadānaṁ tathā''dānaṁ vastūnāṁ krayavikrayam ,
na kuryād gurubhiḥ sārddhaṁ śiṣyo bhūtvā kathañcana.
57.
na viyogam guroḥ kuryāt yuṣmadaḥ na
eva bhāṣayet ṛṇa dānam tathā ādānam
vastūnām kraya vikrayam na kuryāt guruabhiḥ
sārdham śiṣyaḥ bhūtvā kathañcana
eva bhāṣayet ṛṇa dānam tathā ādānam
vastūnām kraya vikrayam na kuryāt guruabhiḥ
sārdham śiṣyaḥ bhūtvā kathañcana
57.
śiṣyaḥ bhūtvā kathañcana na kuryāt viyogam guroḥ,
na eva bhāṣayet yuṣmadaḥ,
na kuryāt ṛṇadānam tathā ādānam,
vastūnām krayavikrayam ca gurubhiḥ sārdham
na eva bhāṣayet yuṣmadaḥ,
na kuryāt ṛṇadānam tathā ādānam,
vastūnām krayavikrayam ca gurubhiḥ sārdham
57. One should never cause a separation from the guru, nor address him with the familiar pronoun yuṣmat. Under no circumstances should a disciple engage in giving or taking loans, or in buying and selling goods with the guru.
न कुर्यान्नास्तिकैर्वादं सम्भाषणमपीश्वरि ।
विलोक्य दूरतो गच्चेन्नासीत सह तैः क्वचित् ॥५८॥
विलोक्य दूरतो गच्चेन्नासीत सह तैः क्वचित् ॥५८॥
58. na kuryānnāstikairvādaṁ sambhāṣaṇamapīśvari ,
vilokya dūrato gaccennāsīta saha taiḥ kvacit.
vilokya dūrato gaccennāsīta saha taiḥ kvacit.
58.
na kuryāt na āstikaiḥ vādaṃ sambhāṣaṇam api īśvari
vilokya dūrataḥ gacchet na āsīta saha taiḥ kvacit
vilokya dūrataḥ gacchet na āsīta saha taiḥ kvacit
58.
īśvari nāstikaiḥ saha vādaṃ sambhāṣaṇam api na kuryāt,
dūrataḥ vilokya gacchet,
taiḥ saha kvacit na āsīta
dūrataḥ vilokya gacchet,
taiḥ saha kvacit na āsīta
58. O Goddess, one should not engage in debate or even conversation with atheists. Seeing them from afar, one should walk away, and under no circumstances should one sit together with them.
गुरौ सन्निहिते यस्तु पूजयेदन्यमम्बिके ।
स याति नरकं घोरं सा पूजा निष्फला भवेत् ॥५९॥
स याति नरकं घोरं सा पूजा निष्फला भवेत् ॥५९॥
59. gurau sannihite yastu pūjayedanyamambike ,
sa yāti narakaṁ ghoraṁ sā pūjā niṣphalā bhavet.
sa yāti narakaṁ ghoraṁ sā pūjā niṣphalā bhavet.
59.
gurau sannihite yaḥ tu pūjayet anyam ambike
saḥ yāti narakaṃ ghoram sā pūjā niṣphalā bhavet
saḥ yāti narakaṃ ghoram sā pūjā niṣphalā bhavet
59.
ambike,
gurau sannihite yaḥ tu anyam pūjayet,
saḥ ghoram narakaṃ yāti,
sā pūjā niṣphalā bhavet
gurau sannihite yaḥ tu anyam pūjayet,
saḥ ghoram narakaṃ yāti,
sā pūjā niṣphalā bhavet
59. O Mother, when the guru is present, whoever honors someone else goes to a terrible hell, and that worship becomes entirely fruitless.
शिरसा न वहेद्भारं गुरुपादाब्जधारिणा ।
तदाज्ञया तु कर्त्तव्यमाज्ञारूपो गुरुः स्मृतः ॥६०॥
तदाज्ञया तु कर्त्तव्यमाज्ञारूपो गुरुः स्मृतः ॥६०॥
60. śirasā na vahedbhāraṁ gurupādābjadhāriṇā ,
tadājñayā tu karttavyamājñārūpo guruḥ smṛtaḥ.
tadājñayā tu karttavyamājñārūpo guruḥ smṛtaḥ.
60.
śirasā na vahet bhāram gurupādābjadhāriṇā
tadājñayā tu kartavyam ājñārūpo guruḥ smṛtaḥ
tadājñayā tu kartavyam ājñārūpo guruḥ smṛtaḥ
60.
gurupādābja-dhāriṇā śirasā bhāram na vahet,
tu tad-ājñayā kartavyam,
guruḥ ājñā-rūpaḥ smṛtaḥ
tu tad-ājñayā kartavyam,
guruḥ ājñā-rūpaḥ smṛtaḥ
60. Bearing the lotus feet of the guru upon his head, one should not carry a load, but one should do whatever is commanded by him, for the guru is remembered as the embodiment of command.
मन्त्रागमाद्यमन्यत्र श्रुतं यस्मै निवेदयेत् ।
गुर्वाज्ञया तु गृह्णीयात्तन्निषिद्धं विवर्जयेत् ॥६१॥
गुर्वाज्ञया तु गृह्णीयात्तन्निषिद्धं विवर्जयेत् ॥६१॥
61. mantrāgamādyamanyatra śrutaṁ yasmai nivedayet ,
gurvājñayā tu gṛhṇīyāttanniṣiddhaṁ vivarjayet.
gurvājñayā tu gṛhṇīyāttanniṣiddhaṁ vivarjayet.
61.
mantrāgamādyam anyatra śrutam yasmai nivedayet
gurvājñayā tu gṛhṇīyāt tat niṣiddham vivarjayet
gurvājñayā tu gṛhṇīyāt tat niṣiddham vivarjayet
61.
anyatra śrutam mantrāgamādyam yasmai nivedayet,
gurvājñayā tu gṛhṇīyāt,
niṣiddham tat vivarjayet
gurvājñayā tu gṛhṇīyāt,
niṣiddham tat vivarjayet
61. Whatever mantra, scripture, or similar knowledge one has heard elsewhere, one should report it to the guru and accept it only by his command, while avoiding anything that is forbidden.
स्वशास्त्रोक्तं रहस्यार्थं न वदेद् यस्य कस्यचित् ।
यदि ब्रूयात् स समयाच्च्युत एव न संशयः ॥६२॥
यदि ब्रूयात् स समयाच्च्युत एव न संशयः ॥६२॥
62. svaśāstroktaṁ rahasyārthaṁ na vaded yasya kasyacit ,
yadi brūyāt sa samayāccyuta eva na saṁśayaḥ.
yadi brūyāt sa samayāccyuta eva na saṁśayaḥ.
62.
svasāstroktaṃ rahasyārthaṃ na vadet yasya kasyacit
yadi brūyāt sa samayāc cyutaḥ eva na saṃśayaḥ
yadi brūyāt sa samayāc cyutaḥ eva na saṃśayaḥ
62.
sva-śāstra-uktam rahasya-artham na vadet yasya kasyacit
yadi brūyāt saḥ samayāt cyutaḥ eva na saṃśayaḥ
yadi brūyāt saḥ samayāt cyutaḥ eva na saṃśayaḥ
62. One should not speak of the secret meaning declared in one's own scripture to just anyone. If one should speak of it, he certainly falls away from the tradition, without a doubt.
अद्वैतं भावयेन्नित्यं न द्वैतं गुरुणा सह ।
आत्मवत् सर्वभूतेभ्यो हितं कुर्यात् कुलेश्वरि ॥६३॥
आत्मवत् सर्वभूतेभ्यो हितं कुर्यात् कुलेश्वरि ॥६३॥
63. advaitaṁ bhāvayennityaṁ na dvaitaṁ guruṇā saha ,
ātmavat sarvabhūtebhyo hitaṁ kuryāt kuleśvari.
ātmavat sarvabhūtebhyo hitaṁ kuryāt kuleśvari.
63.
advaitaṃ bhāvayet nityam na dvaitam guruṇā saha
ātmatvat sarvabhūtebhyaḥ hitam kuryāt kuleśvari
ātmatvat sarvabhūtebhyaḥ hitam kuryāt kuleśvari
63.
nityam advaitam bhāvayet na dvaitam guruṇā saha
ātma-vat sarva-bhūtebhyaḥ hitam kuryāt kuleśvari
ātma-vat sarva-bhūtebhyaḥ hitam kuryāt kuleśvari
63. O mistress of the lineage (kuleśvari), one should constantly cultivate non-duality, never duality with the guru, and one should act for the welfare of all beings just as one would for oneself.
आत्मार्थमानसद्भावैः शुश्रूषा स्याच्चतुवीधा ।
शुश्रूषया धिया देवि शिष्यः सन्तोषयेद् गुरुम् ॥६४॥
शुश्रूषया धिया देवि शिष्यः सन्तोषयेद् गुरुम् ॥६४॥
64. ātmārthamānasadbhāvaiḥ śuśrūṣā syāccatuvīdhā ,
śuśrūṣayā dhiyā devi śiṣyaḥ santoṣayed gurum.
śuśrūṣayā dhiyā devi śiṣyaḥ santoṣayed gurum.
64.
ātmanartha-māna-sadbhāvaiḥ śuśrūṣā syāt caturvidhā
śuśrūṣayā dhiyā devi śiṣyaḥ santoṣayet gurum
śuśrūṣayā dhiyā devi śiṣyaḥ santoṣayet gurum
64.
devi śiṣyaḥ ātmanartha-māna-sadbhāvaiḥ śuśrūṣā
caturvidhā syāt śuśrūṣayā dhiyā gurum santoṣayet
caturvidhā syāt śuśrūṣayā dhiyā gurum santoṣayet
64. O Goddess, service is of four kinds - performed with one's wealth, through honor, through genuine devotion, and with the intellect. With such service and understanding, the disciple should please the guru.
पदे पदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयः ।
शुश्रूषणपरो यस्तु गुरुदेवमहात्मनाम् ॥६५॥
शुश्रूषणपरो यस्तु गुरुदेवमहात्मनाम् ॥६५॥
65. pade pade'śvamedhasya phalaṁ prāpnotyasaṁśayaḥ ,
śuśrūṣaṇaparo yastu gurudevamahātmanām.
śuśrūṣaṇaparo yastu gurudevamahātmanām.
65.
pade pade aśvamedhasya phalaṃ prāpnoti asaṃśayaḥ
śuśrūṣaṇaparaḥ yaḥ tu guru-deva-mahātmanām
śuśrūṣaṇaparaḥ yaḥ tu guru-deva-mahātmanām
65.
yaḥ tu śuśrūṣaṇaparaḥ guru-deva-mahātmanām pade
pade aśvamedhasya phalam prāpnoti asaṃśayaḥ
pade aśvamedhasya phalam prāpnoti asaṃśayaḥ
65. Indeed, a disciple devoted to serving the guru, who is truly a divine soul among the great, obtains at every step the fruit of performing an aśvamedha sacrifice, without a doubt.
केवलं गुरुशुश्रूषा त्वत्कृपाकारिणी प्रिये ।
सद्भक्तिसहिता चेत् सा सर्वकामफलप्रदा ॥६६॥
सद्भक्तिसहिता चेत् सा सर्वकामफलप्रदा ॥६६॥
66. kevalaṁ guruśuśrūṣā tvatkṛpākāriṇī priye ,
sadbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā.
sadbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā.
66.
kevalam guruśuśrūṣā tvatkṛpākāriṇī priye
sadbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā
sadbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā
66.
priye kevalam guruśuśrūṣā tvatkṛpākāriṇī
cet sadbhaktisahitā sā sarvakāmaphalapradā
cet sadbhaktisahitā sā sarvakāmaphalapradā
66. O beloved, simple service to the guru brings forth your grace, and when accompanied by true devotion, it grants the fulfillment of all desires.
क्षीयन्ते सर्वपापानि वर्द्धन्ते पुण्यराशयः ।
सिध्यन्ति सर्वकार्याणि गुरुशुश्रूषया प्रिये ॥६७॥
सिध्यन्ति सर्वकार्याणि गुरुशुश्रूषया प्रिये ॥६७॥
67. kṣīyante sarvapāpāni varddhante puṇyarāśayaḥ ,
sidhyanti sarvakāryāṇi guruśuśrūṣayā priye.
sidhyanti sarvakāryāṇi guruśuśrūṣayā priye.
67.
kṣīyante sarvapāpāni vardhante puṇyarāśayaḥ
sidhyanti sarvakāryāṇi guruśuśrūṣayā priye
sidhyanti sarvakāryāṇi guruśuśrūṣayā priye
67.
priye guruśuśrūṣayā sarvapāpāni kṣīyante
puṇyarāśayaḥ vardhante sarvakāryāṇi sidhyanti
puṇyarāśayaḥ vardhante sarvakāryāṇi sidhyanti
67. O beloved, through service to the guru, all sins are destroyed, stores of merit increase, and all undertakings succeed.
यद् यदात्महितं वस्तु तत्तद्धितमुपाचरेत् ।
गुरुदेवार्चको यस्तु तस्य पुण्यं न गण्यते ॥६८॥
गुरुदेवार्चको यस्तु तस्य पुण्यं न गण्यते ॥६८॥
68. yad yadātmahitaṁ vastu tattaddhitamupācaret ,
gurudevārcako yastu tasya puṇyaṁ na gaṇyate.
gurudevārcako yastu tasya puṇyaṁ na gaṇyate.
68.
yat yat ātmahitam vastu tat tat hitam upācaret
gurudevārcakaḥ yaḥ tu tasya puṇyam na gaṇyate
gurudevārcakaḥ yaḥ tu tasya puṇyam na gaṇyate
68.
yat yat vastu ātmahitam hitam tat tat upācaret
yaḥ tu gurudevārcakaḥ tasya puṇyam na gaṇyate
yaḥ tu gurudevārcakaḥ tasya puṇyam na gaṇyate
68. Whatever thing is beneficial for oneself, one should pursue that very good. For the one who worships the guru as a deity, the measure of their merit cannot be reckoned.
भक्त्या वित्तानुसारेण गुरुमुद्दिश्य यत् कृतम् ।
अल्पे महति वा तुल्यं पुण्यमाढ्यदरिद्रयोः ॥६९॥
अल्पे महति वा तुल्यं पुण्यमाढ्यदरिद्रयोः ॥६९॥
69. bhaktyā vittānusāreṇa gurumuddiśya yat kṛtam ,
alpe mahati vā tulyaṁ puṇyamāḍhyadaridrayoḥ.
alpe mahati vā tulyaṁ puṇyamāḍhyadaridrayoḥ.
69.
bhaktyā vittānusāreṇa gurum uddiśya yat kṛtam
alpe mahati vā tulyam puṇyam āḍhyadaridrayoḥ
alpe mahati vā tulyam puṇyam āḍhyadaridrayoḥ
69.
bhaktyā vittānusāreṇa gurum uddiśya yat kṛtam
alpe mahati vā tulyam puṇyam āḍhyadaridrayoḥ
alpe mahati vā tulyam puṇyam āḍhyadaridrayoḥ
69. Whatever is done for the guru with devotion and according to one's means, whether small or great, yields equal spiritual merit for both the wealthy and the poor.
सर्वस्वमपि यो दद्याद् गुरौ भक्तिविवजीतः ।
शिष्यो न फलमाप्नोति भक्तिरेव हि कारणम् ॥७०॥
शिष्यो न फलमाप्नोति भक्तिरेव हि कारणम् ॥७०॥
70. sarvasvamapi yo dadyād gurau bhaktivivajītaḥ ,
śiṣyo na phalamāpnoti bhaktireva hi kāraṇam.
śiṣyo na phalamāpnoti bhaktireva hi kāraṇam.
70.
sarvasvam api yaḥ dādyāt gurau bhakti-vivarjitaḥ
śiṣyaḥ na phalam āpnoti bhaktiḥ eva hi kāraṇam
śiṣyaḥ na phalam āpnoti bhaktiḥ eva hi kāraṇam
70.
yaḥ śiṣyaḥ bhakti-vivarjitaḥ sarvasvam api gurau
dādyāt na phalam āpnoti hi bhaktiḥ eva kāraṇam
dādyāt na phalam āpnoti hi bhaktiḥ eva kāraṇam
70. Even if a student who is devoid of devotion gives everything to the teacher, he attains no fruit, for devotion alone is the cause.
यस्मिन् द्रव्ये गुरोरस्ति स्पृहा नानुभवेत्तु तत् ।
अवश्यं यदि वाञ्चा स्यादनुभूयात्तदाज्ञया ॥७१॥
अवश्यं यदि वाञ्चा स्यादनुभूयात्तदाज्ञया ॥७१॥
71. yasmin dravye gurorasti spṛhā nānubhavettu tat ,
avaśyaṁ yadi vāñcā syādanubhūyāttadājñayā.
avaśyaṁ yadi vāñcā syādanubhūyāttadājñayā.
71.
yasmin dravye guroḥ asti spṛhā na anubhavet tu
tat avaśyam yadi vāñchā syāt anubhūyāt tat-ājñayā
tat avaśyam yadi vāñchā syāt anubhūyāt tat-ājñayā
71.
yasmin dravye guroḥ spṛhā na asti tu tat na anubhavet
yadi avaśyam vāñchā syāt tat ājñayā anubhūyāt
yadi avaśyam vāñchā syāt tat ājñayā anubhūyāt
71. One should not experience or take possession of any material object regarding which the teacher has no desire, but if there is an absolute desire, it should be experienced with his permission.
यस्तिलार्द्धं तदर्द्धं वा गुरुस्वमुपजीवति ।
लोभान्मोहात् स पच्येत नरके च त्रिसप्तके ॥७२॥
लोभान्मोहात् स पच्येत नरके च त्रिसप्तके ॥७२॥
72. yastilārddhaṁ tadarddhaṁ vā gurusvamupajīvati ,
lobhānmohāt sa pacyeta narake ca trisaptake.
lobhānmohāt sa pacyeta narake ca trisaptake.
72.
yaḥ tila-ardham tat-ardham vā guru-svam upajīvati
lobhāt mohāt saḥ pacyeta narake ca trisaptake
lobhāt mohāt saḥ pacyeta narake ca trisaptake
72.
yaḥ lobhāt mohāt tila-ardham tat-ardham vā
guru-svam upajīvati saḥ ca trisaptake narake pacyeta
guru-svam upajīvati saḥ ca trisaptake narake pacyeta
72. Whoever, out of greed or delusion, lives off even half a sesame seed or a quarter of it of the teacher's property, burns in twenty-one hells.
अत्यल्पं हि गुरोर्द्रव्यमदत्तं स्वीकरोति यः ।
स तिर्यग् योनिमापन्नः क्रव्यादैर्भक्ष्यते प्रिये ॥७३॥
स तिर्यग् योनिमापन्नः क्रव्यादैर्भक्ष्यते प्रिये ॥७३॥
73. atyalpaṁ hi gurordravyamadattaṁ svīkaroti yaḥ ,
sa tiryag yonimāpannaḥ kravyādairbhakṣyate priye.
sa tiryag yonimāpannaḥ kravyādairbhakṣyate priye.
73.
ati-alpam hi guroḥ dravyam adattam svīkaroti yaḥ
saḥ tiryak-yonim āpannaḥ kravyādaiḥ bhakṣyate priye
saḥ tiryak-yonim āpannaḥ kravyādaiḥ bhakṣyate priye
73.
priye yaḥ guroḥ ati-alpam adattam dravyam svīkaroti
saḥ tiryak-yonim āpannaḥ kravyādaiḥ bhakṣyate hi
saḥ tiryak-yonim āpannaḥ kravyādaiḥ bhakṣyate hi
73. O dear one, whoever accepts even a very small amount of the teacher's property that has not been given, is born in an animal womb and devoured by flesh-eating beasts.
गुरुद्रव्याभिलाषी च गुरुस्त्रीगमनोत्सुकः ।
पतितस्य क्षुल्लकस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥७४॥
पतितस्य क्षुल्लकस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥७४॥
74. gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgamanotsukaḥ ,
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṁ na vidyate.
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṁ na vidyate.
74.
gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgamanotsukaḥ
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṃ na vidyate
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṃ na vidyate
74.
gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgamanotsukaḥ
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṃ na vidyate
patitasya kṣullakasya prāyaścittaṃ na vidyate
74. There is no atonement for a base person who desires the teacher's property or is eager to approach the teacher's wife, and who has thus fallen.
आज्ञाभङ्गोऽर्थहरणं गुरोरप्रियवर्त्तनम् ।
गुरुद्रोहमिदं प्राहुर्यः करोति स पातकी ॥७५॥
गुरुद्रोहमिदं प्राहुर्यः करोति स पातकी ॥७५॥
75. ājñābhaṅgo'rthaharaṇaṁ gurorapriyavarttanam ,
gurudrohamidaṁ prāhuryaḥ karoti sa pātakī.
gurudrohamidaṁ prāhuryaḥ karoti sa pātakī.
75.
ājñābhaṅgo arthaharaṇaṃ gurorapriyavartanam
gurudroham idam prāhura yaḥ karoti sa pātakī
gurudroham idam prāhura yaḥ karoti sa pātakī
75.
ājñābhaṅgaḥ arthaharaṇaṃ guror apriyavartanam
idam gurudroham prāhuḥ yaḥ karoti saḥ pātakī
idam gurudroham prāhuḥ yaḥ karoti saḥ pātakī
75. Transgression of commands, taking away wealth, acting against the teacher's wishes - they call this betrayal of the teacher; whoever does this is a sinner.
स्वद्रव्यविनियोगञ्च नानिवेद्य गुरौ चरेत् ।
अनिवेद्य तु यः कुर्यात् स भवेद् ब्रह्मघातकः ॥७६॥
अनिवेद्य तु यः कुर्यात् स भवेद् ब्रह्मघातकः ॥७६॥
76. svadravyaviniyogañca nānivedya gurau caret ,
anivedya tu yaḥ kuryāt sa bhaved brahmaghātakaḥ.
anivedya tu yaḥ kuryāt sa bhaved brahmaghātakaḥ.
76.
sva-dravya-viniyogam ca na anivedya gurau caret
anivedya tu yaḥ kuryāt sa bhavet brahma-ghātakaḥ
anivedya tu yaḥ kuryāt sa bhavet brahma-ghātakaḥ
76.
gurau ca sva-dravya-viniyogam na anivedya caret,
tu yaḥ anivedya kuryāt sa brahma-ghātakaḥ bhavet
tu yaḥ anivedya kuryāt sa brahma-ghātakaḥ bhavet
76. One should not apply or use one's own property without informing the teacher, and whoever does so without informing him becomes a slayer of a brahmin.
गुरोः स्थानं सम्प्रदायं तद्धर्मं यो विनाशयेत् ।
गुरुभिः स बहिष्कार्यो दण्ड्यो वध्यः स घातकैः ॥७७॥
गुरुभिः स बहिष्कार्यो दण्ड्यो वध्यः स घातकैः ॥७७॥
77. guroḥ sthānaṁ sampradāyaṁ taddharmaṁ yo vināśayet ,
gurubhiḥ sa bahiṣkāryo daṇḍyo vadhyaḥ sa ghātakaiḥ.
gurubhiḥ sa bahiṣkāryo daṇḍyo vadhyaḥ sa ghātakaiḥ.
77.
guroḥ sthānaṃ sampradāyaṃ tat-dharmam yaḥ vināśayet
gurubhiḥ sa bahiṣkāryaḥ daṇḍyaḥ vadhyaḥ sa ghātakaiḥ
gurubhiḥ sa bahiṣkāryaḥ daṇḍyaḥ vadhyaḥ sa ghātakaiḥ
77.
yaḥ guroḥ sthānam sampradāyam tat-dharmam ca vināśayet,
sa gurubhiḥ bahiṣkāryaḥ daṇḍyaḥ vadhyaḥ ca ghātakaiḥ bhavet
sa gurubhiḥ bahiṣkāryaḥ daṇḍyaḥ vadhyaḥ ca ghātakaiḥ bhavet
77. Whoever destroys the teacher's abode, his tradition, or that teaching, is to be expelled by the teachers, punished, and executed by executioners.
गुरुकोपाद्विनाशः स्याद् गुरुद्रोहात्तु पातकम् ।
विमृत्युगुरुनिन्दायां गुर्वनिष्टान्महापदः ॥७८॥
विमृत्युगुरुनिन्दायां गुर्वनिष्टान्महापदः ॥७८॥
78. gurukopādvināśaḥ syād gurudrohāttu pātakam ,
vimṛtyugurunindāyāṁ gurvaniṣṭānmahāpadaḥ.
vimṛtyugurunindāyāṁ gurvaniṣṭānmahāpadaḥ.
78.
guru-kopāt vināśaḥ syāt guru-drohāt tu pātakam
vimṛtyu-guru-nindāyām guru-aniṣṭāt mahā-padaḥ
vimṛtyu-guru-nindāyām guru-aniṣṭāt mahā-padaḥ
78.
gurukopāt vināśaḥ syāt,
gurudrohāt tu pātakam,
vimṛtyugurunindāyāṃ mahāpadaḥ,
gurvaniṣṭāt (ca) (syāt)
gurudrohāt tu pātakam,
vimṛtyugurunindāyāṃ mahāpadaḥ,
gurvaniṣṭāt (ca) (syāt)
78. From the anger of the teacher comes destruction, from betrayal of the teacher comes sin, from the censure of the teacher (comes) death, and from wishing ill upon the teacher comes great calamity.
जीवेदग्निप्रविष्टो वा नरः पीतविषोऽपि वा ।
मृत्युहस्तगतो वापि नापराधकरो गुरोः ॥७९॥
मृत्युहस्तगतो वापि नापराधकरो गुरोः ॥७९॥
79. jīvedagnipraviṣṭo vā naraḥ pītaviṣo'pi vā ,
mṛtyuhastagato vāpi nāparādhakaro guroḥ.
mṛtyuhastagato vāpi nāparādhakaro guroḥ.
79.
jīvet agni-praviṣṭaḥ vā naraḥ pīta-viṣaḥ api vā
mṛtyu-hasta-gataḥ vā api na aparādha-karaḥ guroḥ
mṛtyu-hasta-gataḥ vā api na aparādha-karaḥ guroḥ
79.
naraḥ agnipraviṣṭo vā jīvet,
pītaviṣo 'pi vā,
mṛtyuhastagato vāpi (jīvet),
guroḥ aparādhakaraḥ tu na (jīvet)
pītaviṣo 'pi vā,
mṛtyuhastagato vāpi (jīvet),
guroḥ aparādhakaraḥ tu na (jīvet)
79. A man might survive even after entering fire, or after drinking poison, or even after falling into the hands of death, but he who commits an offense against the teacher does not survive.
यत्र श्रीगुरुनिन्दा स्यात् पिधाय श्रवणेऽम्बिके ।
सद्यस्तस्माद्विनिष्क्रामेत् पुनर्न श्रवणं यथा ।
गुरोर्नाम स्मरेत् पश्चात् श्रवणे सा प्रतिक्रिया ॥८०॥
सद्यस्तस्माद्विनिष्क्रामेत् पुनर्न श्रवणं यथा ।
गुरोर्नाम स्मरेत् पश्चात् श्रवणे सा प्रतिक्रिया ॥८०॥
80. yatra śrīgurunindā syāt pidhāya śravaṇe'mbike ,
sadyastasmādviniṣkrāmet punarna śravaṇaṁ yathā ,
gurornāma smaret paścāt śravaṇe sā pratikriyā.
sadyastasmādviniṣkrāmet punarna śravaṇaṁ yathā ,
gurornāma smaret paścāt śravaṇe sā pratikriyā.
80.
yatra śrī-guru-nindā syāt pidhāya
śravaṇe ambike sadyas tasmāt viniṣkrāmet
punar na śravaṇaṃ yathā guro nāma
smaret paścāt śravaṇane sā pratikriyā
śravaṇe ambike sadyas tasmāt viniṣkrāmet
punar na śravaṇaṃ yathā guro nāma
smaret paścāt śravaṇane sā pratikriyā
80.
ambike,
yatra śrī-guru-nindā syāt,
śravaṇe pidhāya tasmāt sadyas viniṣkrāmet,
yathā punaḥ śravaṇaṃ na syāt,
paścāt guro nāma smaret,
sā śravaṇe pratikriyā
yatra śrī-guru-nindā syāt,
śravaṇe pidhāya tasmāt sadyas viniṣkrāmet,
yathā punaḥ śravaṇaṃ na syāt,
paścāt guro nāma smaret,
sā śravaṇe pratikriyā
80. O Ambikā, wherever there is censure of the revered teacher, one should cover one's ears and immediately depart from that place so that it is not heard again, and afterwards remember the name of the teacher as an expiation for hearing it.
गुरुमित्रसुहृद्दासीदासाद्यान् नावमानयेत् ।
न निन्देदस्य समयान् वेदशास्त्रागमादिकान् ॥८१॥
न निन्देदस्य समयान् वेदशास्त्रागमादिकान् ॥८१॥
81. gurumitrasuhṛddāsīdāsādyān nāvamānayet ,
na nindedasya samayān vedaśāstrāgamādikān.
na nindedasya samayān vedaśāstrāgamādikān.
81.
guru-mitra-suhṛd-dāsi-dāsādyān na avamānayet na
ninded asya samayān veda-śāstra-āgama-ādikān
ninded asya samayān veda-śāstra-āgama-ādikān
81.
guru-mitra-suhṛd-dāsi-dāsa-ādyān na avamānayet,
asya veda-śāstra-āgama-ādikān samayān na nindet
asya veda-śāstra-āgama-ādikān samayān na nindet
81. One should not disrespect the teacher's friends, well-wishers, female and male servants, and others, nor should one censure his conventions, Vedas, scriptures, agamas, and the like.
गुरोः श्रीपादुकाभूषा गुरुनामस्मृतिर्जपः ।
गुर्वाज्ञाकरणं कृत्यं शुश्रूषा भजनं गुरोः ॥८२॥
गुर्वाज्ञाकरणं कृत्यं शुश्रूषा भजनं गुरोः ॥८२॥
82. guroḥ śrīpādukābhūṣā gurunāmasmṛtirjapaḥ ,
gurvājñākaraṇaṁ kṛtyaṁ śuśrūṣā bhajanaṁ guroḥ.
gurvājñākaraṇaṁ kṛtyaṁ śuśrūṣā bhajanaṁ guroḥ.
82.
guroḥ śrīpādukābhūṣā gurunāmasmṛtir japaḥ
gurvājjākaraṇaṃ kṛtyaṃ śuśrūṣā bhajanaṃ guroḥ
gurvājjākaraṇaṃ kṛtyaṃ śuśrūṣā bhajanaṃ guroḥ
82.
guroḥ śrīpādukābhūṣā gurunāmasmṛtiḥ japaḥ
gurvājjākaraṇaṃ kṛtyaṃ śuśrūṣā guroḥ bhajanam
gurvājjākaraṇaṃ kṛtyaṃ śuśrūṣā guroḥ bhajanam
82. Adorning the revered teacher's sandals, remembering the teacher's name, repeating mantras, carrying out the teacher's commands, performing duties, serving, and worshipping the teacher are prescribed.
विविक्षुर्द्देशिकावासं शान्तचित्तोऽतिभक्तिमान् ।
वाहनं पादुकां चत्रं चामरं व्यजनादिकम् ।
ताम्बूलं कज्जलं वेशमुत्सृज्य प्रविशेच्चनैः ॥८३॥
वाहनं पादुकां चत्रं चामरं व्यजनादिकम् ।
ताम्बूलं कज्जलं वेशमुत्सृज्य प्रविशेच्चनैः ॥८३॥
83. vivikṣurddeśikāvāsaṁ śāntacitto'tibhaktimān ,
vāhanaṁ pādukāṁ catraṁ cāmaraṁ vyajanādikam ,
tāmbūlaṁ kajjalaṁ veśamutsṛjya praviśeccanaiḥ.
vāhanaṁ pādukāṁ catraṁ cāmaraṁ vyajanādikam ,
tāmbūlaṁ kajjalaṁ veśamutsṛjya praviśeccanaiḥ.
83.
vivikṣur deśikāvāsaṃ śāntacitto
atibaktimān vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ
cāmaraṃ vyajanādikam tāmbūlaṃ kajjalaṃ
veśam utsṛjya praviśec canaiḥ
atibaktimān vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ
cāmaraṃ vyajanādikam tāmbūlaṃ kajjalaṃ
veśam utsṛjya praviśec canaiḥ
83.
śāntacittaḥ atibaktimān vivikṣuḥ
deśikāvāsaṃ vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ
cāmaraṃ vyajanādikam tāmbūlaṃ
kajjalaṃ veśam utsṛjya śanaiḥ praviśet
deśikāvāsaṃ vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ
cāmaraṃ vyajanādikam tāmbūlaṃ
kajjalaṃ veśam utsṛjya śanaiḥ praviśet
83. One who wishes to enter the teacher's abode, being calm in mind and full of intense devotion, should leave behind vehicles, sandals, umbrellas, chowries, fans and the like, betel leaf, collyrium, and worldly adornments, and enter slowly.
पादुकामासनं वस्त्रं वाहनं चत्रचामरे ।
दृष्ट्वा गुरोर्नमस्कुर्यान्नात्मभोगाय कामयेत् ॥८४॥
दृष्ट्वा गुरोर्नमस्कुर्यान्नात्मभोगाय कामयेत् ॥८४॥
84. pādukāmāsanaṁ vastraṁ vāhanaṁ catracāmare ,
dṛṣṭvā gurornamaskuryānnātmabhogāya kāmayet.
dṛṣṭvā gurornamaskuryānnātmabhogāya kāmayet.
84.
pādukām āsanam vastram vāhanam ca chatracāmaret
dṛṣṭvā guroḥ namaṣ-kuryāt na ātma-bhogāya kāmayet
dṛṣṭvā guroḥ namaṣ-kuryāt na ātma-bhogāya kāmayet
84.
guroḥ pādukām āsanam vastram vāhanam ca chatracāmaret
dṛṣṭvā namaskuryāt na ca ātma-bhogāya kāmayet
dṛṣṭvā namaskuryāt na ca ātma-bhogāya kāmayet
84. Upon seeing the teacher's sandals, seat, garments, vehicle, umbrella, and chowrie, one should bow to them and never desire them for one's own enjoyment.
पादप्रक्षालनं स्नानमभ्यङ्गं दन्तधावनम् ।
मूत्रं निष्ठीवनं क्षौरं शयनं स्त्रीनिषेवनम् ॥८५॥
मूत्रं निष्ठीवनं क्षौरं शयनं स्त्रीनिषेवनम् ॥८५॥
85. pādaprakṣālanaṁ snānamabhyaṅgaṁ dantadhāvanam ,
mūtraṁ niṣṭhīvanaṁ kṣauraṁ śayanaṁ strīniṣevanam.
mūtraṁ niṣṭhīvanaṁ kṣauraṁ śayanaṁ strīniṣevanam.
85.
pāda-prakshālanam snānam abhyaṅgam danta-dhāvanam
mūtram niṣṭhīvanam kṣauram śayanam strī-niṣevanam
mūtram niṣṭhīvanam kṣauram śayanam strī-niṣevanam
85.
pāda-prakshālanam snānam abhyaṅgam danta-dhāvanam
mūtram niṣṭhīvanam kṣauram śayanam strī-niṣevanam ca
mūtram niṣṭhīvanam kṣauram śayanam strī-niṣevanam ca
85. (One should avoid) washing the feet, bathing, anointing, cleaning the teeth, urinating, spitting, shaving, sleeping, and sexual intercourse (in inappropriate places or relative to the teacher).
वीरासनं सुदुर्वाक्यं शासनं हास्यरोदनम् ।
केशमोचनमुष्णीषं कञ्चुकं नग्नतां तथा ॥८६॥
केशमोचनमुष्णीषं कञ्चुकं नग्नतां तथा ॥८६॥
86. vīrāsanaṁ sudurvākyaṁ śāsanaṁ hāsyarodanam ,
keśamocanamuṣṇīṣaṁ kañcukaṁ nagnatāṁ tathā.
keśamocanamuṣṇīṣaṁ kañcukaṁ nagnatāṁ tathā.
86.
vīrāsanaṃ sudurvākyaṃ śāsanaṃ hāsyarodanam
keśamocanamuṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā
keśamocanamuṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā
86.
vīrāsanaṃ sudurvākyaṃ śāsanaṃ hāsyarodanam
keśamocanam uṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā
keśamocanam uṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā
86. (One should avoid) assuming the vīrāsana posture, speaking harsh words, giving orders, laughing, weeping, letting the hair loose, wearing a turban, wearing a tunic, and likewise nudity,
पादप्रसारणं वादं कलहं दूषणं प्रिये ।
अङ्गभङ्गाङ्गवाद्यादिकरास्फालनधूननम् ॥८७॥
अङ्गभङ्गाङ्गवाद्यादिकरास्फालनधूननम् ॥८७॥
87. pādaprasāraṇaṁ vādaṁ kalahaṁ dūṣaṇaṁ priye ,
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam.
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam.
87.
pādaprasāraṇaṃ vādaṃ kalahaṃ dūṣaṇaṃ priye
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam
87.
priye pādaprasāraṇaṃ vādaṃ kalahaṃ dūṣaṇaṃ
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam
aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam
87. O dear one, (one should also avoid) stretching out the feet, arguing, quarreling, finding fault, contorting the limbs, playing musical instruments and the like, clapping the hands, and shaking (the body).
द्यूतकौतुकमल्लादियुद्धनृत्यादि चाम्बिके ।
गुरुयोगिमहासिद्धिपीठक्षेत्राश्रमेषु च ।
ना चरेदाचरेन्मोहाद्देवताशापमाप्नुयात् ॥८८॥
गुरुयोगिमहासिद्धिपीठक्षेत्राश्रमेषु च ।
ना चरेदाचरेन्मोहाद्देवताशापमाप्नुयात् ॥८८॥
88. dyūtakautukamallādiyuddhanṛtyādi cāmbike ,
guruyogimahāsiddhipīṭhakṣetrāśrameṣu ca ,
nā caredācarenmohāddevatāśāpamāpnuyāt.
guruyogimahāsiddhipīṭhakṣetrāśrameṣu ca ,
nā caredācarenmohāddevatāśāpamāpnuyāt.
88.
dyūtakautukamallādiyuddhanṛtyādi
ca ambike guruyogimahāsiddhīpīṭhakṣetrāśrameṣu
ca na cared
ācaren mohāt devatāśāpam āpnuyāt
ca ambike guruyogimahāsiddhīpīṭhakṣetrāśrameṣu
ca na cared
ācaren mohāt devatāśāpam āpnuyāt
88.
ambike dyūtakautukamallādiyuddhanṛtyādi ca guruyogimahāsiddhīpīṭhakṣetrāśrameṣu ca na caret,
mohāt ācaret cet devatāśāpam āpnuyāt
mohāt ācaret cet devatāśāpam āpnuyāt
88. O Ambikā, one should not engage in gambling, spectacles, wrestling matches, fighting, dancing, and the like, nor in places associated with gurus, yogis, great spiritual attainments, pīṭhas, sacred sites, and hermitages. If one acts out of delusion, one incurs the curse of the deities.
उपचारेण सन्तिष्ठेद् गुर्वग्रे नेच्चया विशेत् ।
मुखावलोकी सेवेत तदुक्तञ्च समाचरेत् ॥८९॥
मुखावलोकी सेवेत तदुक्तञ्च समाचरेत् ॥८९॥
89. upacāreṇa santiṣṭhed gurvagre neccayā viśet ,
mukhāvalokī seveta taduktañca samācaret.
mukhāvalokī seveta taduktañca samācaret.
89.
upacāreṇa santiṣṭhed gurvagre na icchayā viśet
mukhāvalokī seveta tat uktam ca samācaret
mukhāvalokī seveta tat uktam ca samācaret
89.
upacāreṇa santiṣṭhet,
gurv agre na icchayā viśet,
mukhāvalokī seveta,
tat uktam ca samācaret
gurv agre na icchayā viśet,
mukhāvalokī seveta,
tat uktam ca samācaret
89. One should remain with proper respectful service, and not enter the presence of the teacher merely according to one's own whim. Watching his face, one should serve him and faithfully carry out whatever he has instructed.
गुरूक्तानुक्त कार्येषु नोपेक्षां कारयेत् प्रिये ।
शिरसा यद्गुरुर्ब्रूयात्तत् कार्यमविशङ्कया ॥९०॥
शिरसा यद्गुरुर्ब्रूयात्तत् कार्यमविशङ्कया ॥९०॥
90. gurūktānukta kāryeṣu nopekṣāṁ kārayet priye ,
śirasā yadgururbrūyāttat kāryamaviśaṅkayā.
śirasā yadgururbrūyāttat kāryamaviśaṅkayā.
90.
guru uktā anukta kāryeṣu na upekṣām kārayet priye
śirasā yat guruḥ brūyāt tat kāryam aviśaṅkayā
śirasā yat guruḥ brūyāt tat kāryam aviśaṅkayā
90.
priye,
guru-uktā-anukta-kāryeṣu upekṣām na kārayet.
guruḥ śirasā yat brūyāt tat aviśaṅkayā kāryam.
guru-uktā-anukta-kāryeṣu upekṣām na kārayet.
guruḥ śirasā yat brūyāt tat aviśaṅkayā kāryam.
90. O dear one, one should not show indifference regarding tasks that have been commanded or not commanded by the teacher. Whatever the teacher says, one should carry it out upon one's head without any hesitation.
निग्रहेऽनुग्रहे वापि गुरुः सर्वस्य कारणम् ।
निर्गतं यद्गुरोर्वक्त्रात् सर्वं शास्त्रं तदुच्यते ॥९१॥
निर्गतं यद्गुरोर्वक्त्रात् सर्वं शास्त्रं तदुच्यते ॥९१॥
91. nigrahe'nugrahe vāpi guruḥ sarvasya kāraṇam ,
nirgataṁ yadgurorvaktrāt sarvaṁ śāstraṁ taducyate.
nirgataṁ yadgurorvaktrāt sarvaṁ śāstraṁ taducyate.
91.
nigrahe anugrahe vā api guruḥ sarvasya kāraṇam
nirgatam yat guroḥ vaktrāt sarvam śāstram tat ucyate
nirgatam yat guroḥ vaktrāt sarvam śāstram tat ucyate
91.
nigrahe anugrahe vā api guruḥ sarvasya kāraṇam.
guroḥ vaktrāt yat nirgatam tat sarvam śāstram ucyate.
guroḥ vaktrāt yat nirgatam tat sarvam śāstram ucyate.
91. Whether in punishment or in grace, the teacher is the cause of everything. Whatever comes forth from the mouth of the teacher is called scripture.
गुरुकार्ये स्वयं शक्तो नापरं प्रेषयेत् प्रिये ।
बहुभृत्यपरैर्भृत्यैः सहितोऽप्यतिभक्तिमान् ॥९२॥
बहुभृत्यपरैर्भृत्यैः सहितोऽप्यतिभक्तिमान् ॥९२॥
92. gurukārye svayaṁ śakto nāparaṁ preṣayet priye ,
bahubhṛtyaparairbhṛtyaiḥ sahito'pyatibhaktimān.
bahubhṛtyaparairbhṛtyaiḥ sahito'pyatibhaktimān.
92.
gurukārye svayaṃ śakto nāparaṃ preṣayet priye
bahubhṛtyaparairbhṛtyaiḥ sahitoapyatibhaktimān
bahubhṛtyaparairbhṛtyaiḥ sahitoapyatibhaktimān
92.
priye svayaṃ gurukārye śaktaḥ aparaṃ na preṣayet
atibhaktimān bahubhṛtyaparaiḥ bhṛtyaiḥ sahitaḥ api
atibhaktimān bahubhṛtyaparaiḥ bhṛtyaiḥ sahitaḥ api
92. O dear one, when capable, one should personally attend to the tasks of the teacher and not send another, even though one is accompanied by numerous devoted servants.
गच्चंस्तिष्ठन् स्वपन् जाग्रज्जपन् जुह्वात् प्रपूजयेत् ।
गुर्वाज्ञामेव कुर्वीत तदगतेनान्तरात्मना ॥९३॥
गुर्वाज्ञामेव कुर्वीत तदगतेनान्तरात्मना ॥९३॥
93. gaccaṁstiṣṭhan svapan jāgrajjapan juhvāt prapūjayet ,
gurvājñāmeva kurvīta tadagatenāntarātmanā.
gurvājñāmeva kurvīta tadagatenāntarātmanā.
93.
gaccantiṣṭhan svapan jāgrajjapan juhvāt prapūjayet
gurvājñāmeva kurvīta tadagatenāntarātmanā
gurvājñāmeva kurvīta tadagatenāntarātmanā
93.
gacchan tiṣṭhan svapan jāgran japan juhvāt prapūjayet
tadagatena antarātmanā gurvājñām eva kurvīta
tadagatena antarātmanā gurvājñām eva kurvīta
93. Whether walking, standing, sleeping, waking, reciting mantras, making oblations, or worshipping, one should constantly execute only the command of the teacher with a mind absorbed in him.
अभिमानो न कर्त्तव्यो जातिविद्याधनादिभिः ।
सर्वदा सेवयेत् नित्यं शिष्यः भ्रीगुरुसन्निधौ ॥९४॥
सर्वदा सेवयेत् नित्यं शिष्यः भ्रीगुरुसन्निधौ ॥९४॥
94. abhimāno na karttavyo jātividyādhanādibhiḥ ,
sarvadā sevayet nityaṁ śiṣyaḥ bhrīgurusannidhau.
sarvadā sevayet nityaṁ śiṣyaḥ bhrīgurusannidhau.
94.
abhimānaḥ na kartavyaḥ jāti-vidyā-dhanādibhiḥ
sarvadā sevayet nityaṃ śiṣyaḥ śrīguru-sannidhau
sarvadā sevayet nityaṃ śiṣyaḥ śrīguru-sannidhau
94.
śiṣyaḥ jāti-vidyā-dhanādibhiḥ abhimānaḥ na
kartavyaḥ sarvadā nityaṃ śrīguru-sannidhau sevayet
kartavyaḥ sarvadā nityaṃ śrīguru-sannidhau sevayet
94. O dear one, a student should never be arrogant on account of his social class, learning, wealth, or the like, but should constantly and eternally serve in the presence of the revered guru.
कामक्रोधपरित्यागी विनीतः स्तुतिभक्तिमान् ।
देवि भूम्यासने तिष्ठेद् गुरुकार्यं समाचरेत् ॥९५॥
देवि भूम्यासने तिष्ठेद् गुरुकार्यं समाचरेत् ॥९५॥
95. kāmakrodhaparityāgī vinītaḥ stutibhaktimān ,
devi bhūmyāsane tiṣṭhed gurukāryaṁ samācaret.
devi bhūmyāsane tiṣṭhed gurukāryaṁ samācaret.
95.
kāma-krodha-parityāgī vinītaḥ stuti-bhaktimān
devi bhūmi-āsane tiṣṭhet gurukāryam samācaret
devi bhūmi-āsane tiṣṭhet gurukāryam samācaret
95.
devi kāma-krodha-parityāgī vinītaḥ stuti-bhaktimān
bhūmi-āsane tiṣṭhet gurukāryam samācaret
bhūmi-āsane tiṣṭhet gurukāryam samācaret
95. O Goddess, abandoning desire and anger, being modest and full of praise and devotion, one should sit on the bare ground and execute the tasks of the guru.
स्वकार्यमन्यकार्यं वा शिष्यः स्वगुरुचित्तवित् ।
गुरुपार्श्वगतो नम्रः प्रसन्नवदनो भवेत् ॥९६॥
गुरुपार्श्वगतो नम्रः प्रसन्नवदनो भवेत् ॥९६॥
96. svakāryamanyakāryaṁ vā śiṣyaḥ svagurucittavit ,
gurupārśvagato namraḥ prasannavadano bhavet.
gurupārśvagato namraḥ prasannavadano bhavet.
96.
sva-kāryam anya-kāryam vā śiṣyaḥ sva-guru-citta-vit
guru-pārśva-gataḥ namraḥ prasanna-vadanaḥ bhavet
guru-pārśva-gataḥ namraḥ prasanna-vadanaḥ bhavet
96.
śiṣyaḥ sva-guru-citta-vit sva-kāryam anya-kāryam
vā gurupārśvagataḥ namraḥ prasanna-vadanaḥ bhavet
vā gurupārśvagataḥ namraḥ prasanna-vadanaḥ bhavet
96. O dear one, knowing the mind of his own guru, a student should attend to his own or another's task, and remaining near the guru, he should be humble and have a cheerful face.
सामान्यतो निषिद्धञ्च तद्गुरोर्यदि सन्निधौ ।
आचरेत्तस्य सर्वस्य दोषः कोटिगुणो भवेत् ॥९७॥
आचरेत्तस्य सर्वस्य दोषः कोटिगुणो भवेत् ॥९७॥
97. sāmānyato niṣiddhañca tadguroryadi sannidhau ,
ācarettasya sarvasya doṣaḥ koṭiguṇo bhavet.
ācarettasya sarvasya doṣaḥ koṭiguṇo bhavet.
97.
sāmānyataḥ niṣiddham ca tat guroḥ yadi sannidhau
ācaret tasya sarvasya doṣaḥ koṭi-guṇaḥ bhavet
ācaret tasya sarvasya doṣaḥ koṭi-guṇaḥ bhavet
97.
yadi sāmānyataḥ niṣiddham ca tat guroḥ sannidhau ācaret,
tasya sarvasya doṣaḥ koṭi-guṇaḥ bhavet
tasya sarvasya doṣaḥ koṭi-guṇaḥ bhavet
97. If one performs in the presence of the guru any action that is generally forbidden, the sin of all such actions becomes multiplied a millionfold.
अनादृत्य गुरोर्वाक्यं शृणुयाद् यः पराङ्मुखः ।
अहितं वा हितं वापि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥९८॥
अहितं वा हितं वापि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥९८॥
98. anādṛtya gurorvākyaṁ śṛṇuyād yaḥ parāṅmukhaḥ ,
ahitaṁ vā hitaṁ vāpi rauravaṁ narakaṁ vrajet.
ahitaṁ vā hitaṁ vāpi rauravaṁ narakaṁ vrajet.
98.
anādṛtya guroḥ vākyam śṛuyāt yaḥ parāṅmukhaḥ
ahitam vā hitam vā api rauravam narakam vrajet
ahitam vā hitam vā api rauravam narakam vrajet
98.
yaḥ parāṅmukhaḥ guroḥ vākyam anādṛtya ahitam vā
hitam vā api śṛṇuyāt rauravam narakam vrajet
hitam vā api śṛṇuyāt rauravam narakam vrajet
98. Whoever, being averse, disregards the words of the teacher and listens to neither what is harmful nor what is beneficial, goes to the Raurava hell.
गोब्राह्मणवधं कृत्वा यत् पापं समवाप्नुयात् ।
तत् पापं समवाप्नोति गुर्वग्रेऽनृतभाषणात् ॥९९॥
तत् पापं समवाप्नोति गुर्वग्रेऽनृतभाषणात् ॥९९॥
99. gobrāhmaṇavadhaṁ kṛtvā yat pāpaṁ samavāpnuyāt ,
tat pāpaṁ samavāpnoti gurvagre'nṛtabhāṣaṇāt.
tat pāpaṁ samavāpnoti gurvagre'nṛtabhāṣaṇāt.
99.
go-brāhmaṇa-vadham kṛtvā yat pāpam samavāpnuyāt
tat pāpam samavāpnoti guru-agre anṛta-bhāṣaṇāt
tat pāpam samavāpnoti guru-agre anṛta-bhāṣaṇāt
99.
go-brāhmaṇa-vadham kṛtvā yat pāpam samavāpnuyāt
guru-agre anṛta-bhāṣaṇāt tat pāpam samavāpnoti
guru-agre anṛta-bhāṣaṇāt tat pāpam samavāpnoti
99. Whatever sin one would incur by committing the slaughter of a cow or a brahmin, that very sin one incurs by speaking falsely in the presence of the teacher.
स्थानान्तरगताचार्ये व्यसने विषमे स्थिते ।
श्रीगुरुं न त्यजेत् क्वापि तदादिष्टो व्रजेत् प्रिये ॥१००॥
श्रीगुरुं न त्यजेत् क्वापि तदादिष्टो व्रजेत् प्रिये ॥१००॥
100. sthānāntaragatācārye vyasane viṣame sthite ,
śrīguruṁ na tyajet kvāpi tadādiṣṭo vrajet priye.
śrīguruṁ na tyajet kvāpi tadādiṣṭo vrajet priye.
100.
sthānāntaragatācārye vyasane viṣame sthite
śrīgurum na tyajet kvāpi tadādiṣṭaḥ vrajet priye
śrīgurum na tyajet kvāpi tadādiṣṭaḥ vrajet priye
100.
priye sthānāntaragatācārye vyasane viṣame sthite
ca śrīgurum kvāpi na tyajet tadādiṣṭaḥ vrajet
ca śrīgurum kvāpi na tyajet tadādiṣṭaḥ vrajet
100. O dear one, even when the guru has gone to another place, or is in distress, or in a difficult situation, one should never abandon the revered guru anywhere, but should go where he has directed.
अधः स्थिते गुरावूर्ध्वे न तिष्ठेत कदाचन ।
न गच्चेदग्रतस्तस्य न तिष्ठेदुत्थिते गुरौ ॥१०१॥
न गच्चेदग्रतस्तस्य न तिष्ठेदुत्थिते गुरौ ॥१०१॥
101. adhaḥ sthite gurāvūrdhve na tiṣṭheta kadācana ,
na gaccedagratastasya na tiṣṭhedutthite gurau.
na gaccedagratastasya na tiṣṭhedutthite gurau.
101.
adhaḥ sthite gurau ūrdhve na tiṣṭhet kadācana na
gacchet agrataḥ tasya na tiṣṭhet utthite gurau
gacchet agrataḥ tasya na tiṣṭhet utthite gurau
101.
gurau adhaḥ sthite ūrdhve na kadācana tiṣṭhet tasya
agrataḥ na gacchet utthite gurau ca na tiṣṭhet
agrataḥ na gacchet utthite gurau ca na tiṣṭhet
101. When the teacher is seated lower down, one should never stay in a higher place, nor should one walk in front of him, nor remain standing when the teacher has stood up.
शक्तिच्चायां सुरच्चायां गुरुच्चायां न लङ्घयेत् ।
न तेषु कुर्यात् स्वच्चायां न स्वपेद् गुरुसन्निधौ ॥१०२॥
न तेषु कुर्यात् स्वच्चायां न स्वपेद् गुरुसन्निधौ ॥१०२॥
102. śakticcāyāṁ suraccāyāṁ guruccāyāṁ na laṅghayet ,
na teṣu kuryāt svaccāyāṁ na svaped gurusannidhau.
na teṣu kuryāt svaccāyāṁ na svaped gurusannidhau.
102.
śakticāyāṃ suracāyāṃ gurucāyāṃ na laṅghayet na
teṣu kuryāt svacāyāṃ na svaped guru-sannidhau
teṣu kuryāt svacāyāṃ na svaped guru-sannidhau
102.
śakticāyāṃ suracāyāṃ gurucāyāṃ ca na laṅghayet
teṣu svacāyāṃ na kuryāt guru-sannidhau na svapet
teṣu svacāyāṃ na kuryāt guru-sannidhau na svapet
102. One should not cross the shadow of divine power, of the gods, or of the guru, nor should one cast one's own shadow upon them, and one should not sleep in the presence of the guru.
भाषणं पाठनं गानं भोजनं शयनादिकम् ।
अनादिष्टो न कुर्वीत न चावन्दनपूर्वकम् ॥१०३॥
अनादिष्टो न कुर्वीत न चावन्दनपूर्वकम् ॥१०३॥
103. bhāṣaṇaṁ pāṭhanaṁ gānaṁ bhojanaṁ śayanādikam ,
anādiṣṭo na kurvīta na cāvandanapūrvakam.
anādiṣṭo na kurvīta na cāvandanapūrvakam.
103.
bhāṣaṇaṃ pāṭhanaṃ gānaṃ bhojanaṃ śayanādikam
anādiṣṭo na kurvīta na cāvandanapūrvakam
anādiṣṭo na kurvīta na cāvandanapūrvakam
103.
anādiṣṭaḥ bhāṣaṇaṃ pāṭhanaṃ gānaṃ bhojanaṃ
śayana-ādikam ca avandana-pūrvakaṃ na kurvīta
śayana-ādikam ca avandana-pūrvakaṃ na kurvīta
103. Without being commanded by the guru, one should not engage in speaking, teaching, singing, eating, sleeping, or the like, nor do anything without first offering respects.
ब्रह्महत्याशतं कुर्यात् गुर्वाज्ञापरिपालनात् ।
विना गुर्वाज्ञया शिष्यौ विश्वसेन्नान्यशासनात् ॥१०४॥
विना गुर्वाज्ञया शिष्यौ विश्वसेन्नान्यशासनात् ॥१०४॥
104. brahmahatyāśataṁ kuryāt gurvājñāparipālanāt ,
vinā gurvājñayā śiṣyau viśvasennānyaśāsanāt.
vinā gurvājñayā śiṣyau viśvasennānyaśāsanāt.
104.
brahma-hatyā-śatam kuryāt guru-ājñā-paripālanāt
vinā guru-ājñayā śiṣyaḥ viśvaset na anya-śāsanāt
vinā guru-ājñayā śiṣyaḥ viśvaset na anya-śāsanāt
104.
gurvājñā-paripālanāt brahma-hatyā-śatam kuryāt
vinā guru-ājñayā śiṣyaḥ anya-śāsanāt na viśvaset
vinā guru-ājñayā śiṣyaḥ anya-śāsanāt na viśvaset
104. By strictly following the command of the guru, one would incur a hundredfold sin of brahmin slaughter (if done without permission), but without the command of the guru, a student should never place his trust in any other instruction.
सर्वं गुर्वाज्ञया कुर्यान्न निन्देत्तत्स्त्रियं प्रिये ।
भक्त्या प्रणम्य चोत्तिष्ठेत् कृताञ्जलिपुटः प्रिये ॥१०५॥
भक्त्या प्रणम्य चोत्तिष्ठेत् कृताञ्जलिपुटः प्रिये ॥१०५॥
105. sarvaṁ gurvājñayā kuryānna nindettatstriyaṁ priye ,
bhaktyā praṇamya cottiṣṭhet kṛtāñjalipuṭaḥ priye.
bhaktyā praṇamya cottiṣṭhet kṛtāñjalipuṭaḥ priye.
105.
sarvam guru-ājñayā kuryāt na nindet tat striyam priye
bhaktyā praṇamya ca uttiṣṭhet kṛta-añjali-puṭaḥ priye
bhaktyā praṇamya ca uttiṣṭhet kṛta-añjali-puṭaḥ priye
105.
priye,
sarvam guru-ājñayā kuryāt,
tat-striyam na nindet,
bhaktyā praṇamya ca kṛta-añjali-puṭaḥ uttiṣṭhet
sarvam guru-ājñayā kuryāt,
tat-striyam na nindet,
bhaktyā praṇamya ca kṛta-añjali-puṭaḥ uttiṣṭhet
105. O dear one, one should do everything by the command of the guru and never speak ill of his wife. Having bowed down with devotion and with cupped hands folded in reverence, one should rise up.
पश्चात्पदेन निर्गच्चेन्नमस्कृत्य गुरोर्गृहात् ।
एकासने नोपविशेद् गुरुणा तत्समैः सह ॥१०६॥
एकासने नोपविशेद् गुरुणा तत्समैः सह ॥१०६॥
106. paścātpadena nirgaccennamaskṛtya gurorgṛhāt ,
ekāsane nopaviśed guruṇā tatsamaiḥ saha.
ekāsane nopaviśed guruṇā tatsamaiḥ saha.
106.
paścāt padena nirgaccet namaskṛtya guroḥ gṛhāt
eka-āsane na upaviśet guruṇā tat-samaiḥ saha
eka-āsane na upaviśet guruṇā tat-samaiḥ saha
106.
guroḥ gṛhāt paścāt padena nirgaccet namaskṛtya
guruṇā tat-samaiḥ saha eka-āsane na upaviśet
guruṇā tat-samaiḥ saha eka-āsane na upaviśet
106. One should walk away step by step from the teacher's house after paying respects, and one should never sit on the same seat with the teacher or with those who are equal to the teacher.
न विशेदासने देवि देवतागुरुसन्निधौ ।
गुरोः सिंहासनं देयं ज्येष्ठानामुत्तमासनम् ।
देश्यासनं कनिष्ठानामितरेषां समासनम् ॥१०७॥
गुरोः सिंहासनं देयं ज्येष्ठानामुत्तमासनम् ।
देश्यासनं कनिष्ठानामितरेषां समासनम् ॥१०७॥
107. na viśedāsane devi devatāgurusannidhau ,
guroḥ siṁhāsanaṁ deyaṁ jyeṣṭhānāmuttamāsanam ,
deśyāsanaṁ kaniṣṭhānāmitareṣāṁ samāsanam.
guroḥ siṁhāsanaṁ deyaṁ jyeṣṭhānāmuttamāsanam ,
deśyāsanaṁ kaniṣṭhānāmitareṣāṁ samāsanam.
107.
na viśet āsane devi devatā-guru-sannidhau
guroḥ siṃhāsanaṃ deyaṃ
jyeṣṭhānām uttama-āsanam deśya-āsanaṃ
kaniṣṭhānām itareṣām samāsanam
guroḥ siṃhāsanaṃ deyaṃ
jyeṣṭhānām uttama-āsanam deśya-āsanaṃ
kaniṣṭhānām itareṣām samāsanam
107.
devi,
devatā-guru-sannidhau āsane na viśet.
guroḥ siṃhāsanaṃ deyaṃ,
jyeṣṭhānām uttama-āsanam,
kaniṣṭhānām deśya-āsanaṃ,
itareṣām samāsanam (deyam)
devatā-guru-sannidhau āsane na viśet.
guroḥ siṃhāsanaṃ deyaṃ,
jyeṣṭhānām uttama-āsanam,
kaniṣṭhānām deśya-āsanaṃ,
itareṣām samāsanam (deyam)
107. O goddess, one should not sit on a seat in the presence of the deities and the teacher. The teacher's throne should be given to him, a superior seat to the elders, a local seat to the juniors, and an equal seat to others.
जाति विद्याधनाढ्यो वा दूरे दृष्ट्वा गुरुं मुदा ।
दण्डप्रणामं कृत्वैकं त्रिः प्रदक्षिणमाचरेत् ॥१०८॥
दण्डप्रणामं कृत्वैकं त्रिः प्रदक्षिणमाचरेत् ॥१०८॥
108. jāti vidyādhanāḍhyo vā dūre dṛṣṭvā guruṁ mudā ,
daṇḍapraṇāmaṁ kṛtvaikaṁ triḥ pradakṣiṇamācaret.
daṇḍapraṇāmaṁ kṛtvaikaṁ triḥ pradakṣiṇamācaret.
108.
jāti vidyādhanāḍhyo vā dūre dṛṣṭvā guruṃ mudā
daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvā ekaṃ triḥ pradakṣiṇam ācaret
daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvā ekaṃ triḥ pradakṣiṇam ācaret
108.
jāti vidyā dhana āḍhyaḥ vā dūre guruṃ dṛṣṭvā mudā
ekaṃ daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvā triḥ pradakṣiṇaṃ ācaret
ekaṃ daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvā triḥ pradakṣiṇaṃ ācaret
108. Even if one is rich in birth, learning, or wealth, upon seeing the teacher from afar, one should joyfully make a full prostration and perform circumambulation three times.
ततस्त्रिः षड् द्वादश वा ज्येष्ठादिष्वेकमेव वा ।
गुरुप्रगुरुयोगेन वन्देत प्रगुरु प्रिये ॥१०९॥
गुरुप्रगुरुयोगेन वन्देत प्रगुरु प्रिये ॥१०९॥
109. tatastriḥ ṣaḍ dvādaśa vā jyeṣṭhādiṣvekameva vā ,
gurupraguruyogena vandeta praguru priye.
gurupraguruyogena vandeta praguru priye.
109.
tataḥ triḥ ṣaṭ dvādaśa vā jyeṣṭhādiṣu ekam eva
vā gurupraguruyogena vandeta pragurum priye
vā gurupraguruyogena vandeta pragurum priye
109.
priye tataḥ jyeṣṭhādiṣu triḥ ṣaṭ dvādaśa vā ekam
eva vā guru-praguru-yogena pragurum vandeta
eva vā guru-praguru-yogena pragurum vandeta
109. O beloved, then one should salute the pre-preceptor (praguru) three, six, or twelve times, or even just once among the elders and others, according to the rule concerning the teacher and the pre-preceptor.
ततो नमेद् गुरुं वापि गुर्वाज्ञां न विचारयेत् ।
प्रगुरोः सन्निधौ शिष्यः स्वगुरुं मनसा नमेत् ॥११०॥
प्रगुरोः सन्निधौ शिष्यः स्वगुरुं मनसा नमेत् ॥११०॥
110. tato named guruṁ vāpi gurvājñāṁ na vicārayet ,
praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ svaguruṁ manasā namet.
praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ svaguruṁ manasā namet.
110.
tatas namet gurum vā api guru-ājñām na vicārayet
praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ sva-gurum manasā namet
praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ sva-gurum manasā namet
110.
śiṣyaḥ tatas gurum vā api namet,
guru-ājñām na vicārayet,
praguroḥ sannidhau sva-gurum manasā namet
guru-ājñām na vicārayet,
praguroḥ sannidhau sva-gurum manasā namet
110. Then one should bow to the teacher, or even to the pre-preceptor, and one should never question the teacher's command. In the presence of the pre-preceptor, a disciple should mentally bow to his own teacher.
गुरुबुद्ध्या नमेत् सर्व दैवतं तृण्मेव वा ।
न नमेद्देवबुद्ध्या तु प्रतिमां लौहमृण्मयीम् ॥१११॥
न नमेद्देवबुद्ध्या तु प्रतिमां लौहमृण्मयीम् ॥१११॥
111. gurubuddhyā namet sarva daivataṁ tṛṇmeva vā ,
na nameddevabuddhyā tu pratimāṁ lauhamṛṇmayīm.
na nameddevabuddhyā tu pratimāṁ lauhamṛṇmayīm.
111.
guru-buddhyā namet sarvam daivatam tṛṇam eva vā
na namet-deva-buddhyā tu pratimām lauha-mṛṇmayīm
na namet-deva-buddhyā tu pratimām lauha-mṛṇmayīm
111.
sarvam daivatam tṛṇam eva vā guru-buddhyā namet,
tu lauha-mṛṇmayīm pratimām deva-buddhyā na namet
tu lauha-mṛṇmayīm pratimām deva-buddhyā na namet
111. One should bow with the attitude of treating a teacher towards every divine being or even towards a blade of grass, but one should not bow with the attitude of treating a metal or clay image as a real deity.
गुरोः प्रणामत्रितयं ज्येष्ठानामेक एव च ।
पूज्यानामञ्जलिस्तद्वदन्येषां वाक्यवन्दनम् ॥११२॥
पूज्यानामञ्जलिस्तद्वदन्येषां वाक्यवन्दनम् ॥११२॥
112. guroḥ praṇāmatritayaṁ jyeṣṭhānāmeka eva ca ,
pūjyānāmañjalistadvadanyeṣāṁ vākyavandanam.
pūjyānāmañjalistadvadanyeṣāṁ vākyavandanam.
112.
guroḥ praṇāmatritayam jyeṣṭhānām ekaḥ eva ca
pūjyānām añjaliḥ tatvat anyeṣām vākyavandanam
pūjyānām añjaliḥ tatvat anyeṣām vākyavandanam
112.
guroḥ praṇāmatritayam jyeṣṭhānām ekaḥ eva ca
pūjyānām añjaliḥ tadvat anyeṣām vākyavandanam
pūjyānām añjaliḥ tadvat anyeṣām vākyavandanam
112. To the teacher, there should be a threefold prostration, a single one to the elders, an añjali (gesture of respect with folded hands) to those worthy of worship, and similarly, a verbal greeting to others.
देवान् गुरून् कुलाचार्यान् ज्ञानवृद्धान् तपोधनान् ।
विद्याधिकान् स्वधर्मस्थान् प्रणमेत् कुलनायिके ॥११३॥
विद्याधिकान् स्वधर्मस्थान् प्रणमेत् कुलनायिके ॥११३॥
113. devān gurūn kulācāryān jñānavṛddhān tapodhanān ,
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike.
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike.
113.
devān gurūn kulācāryān jñānavṛddhān tapodhanān
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike
113.
devān gurūn kulācāryān jñānavṛddhān tapodhanān
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike
vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike
113. O mistress of the family (kulanāyike), one should bow down to deities, teachers, family preceptors, those advanced in knowledge, those rich in spiritual practices (tapas), those superior in learning, and those established in their own dharma.
स्त्रीद्विष्टं गुरुभिः शप्तं पाषण्डं पण्डितं शठम् ।
विकर्माणं कृतघ्नञ्चानाश्रमिणञ्च नो नमेत् ॥११४॥
विकर्माणं कृतघ्नञ्चानाश्रमिणञ्च नो नमेत् ॥११४॥
114. strīdviṣṭaṁ gurubhiḥ śaptaṁ pāṣaṇḍaṁ paṇḍitaṁ śaṭham ,
vikarmāṇaṁ kṛtaghnañcānāśramiṇañca no namet.
vikarmāṇaṁ kṛtaghnañcānāśramiṇañca no namet.
114.
strī-dviṣṭaṃ gurubhiḥ śaptaṃ pāṣaṇḍaṃ paṇḍitaṃ śaṭham
vikarmāṇaṃ kṛtaghnaṃ ca anāśramiṇaṃ ca na u na-namet
vikarmāṇaṃ kṛtaghnaṃ ca anāśramiṇaṃ ca na u na-namet
114.
strī-dviṣṭaṃ gurubhiḥ śaptaṃ pāṣaṇḍaṃ paṇḍitaṃ śaṭham
vikarmāṇaṃ kṛtaghnaṃ ca anāśramiṇaṃ ca na u namet
vikarmāṇaṃ kṛtaghnaṃ ca anāśramiṇaṃ ca na u namet
114. One should not bow to a person who is hated by women, cursed by teachers, a heretic, a corrupt scholar, a rogue, one who performs prohibited acts, an ungrateful person, and one who does not belong to any recognized stage of life.
अनिवेद्य गुरोर्भुङ्क्ते यस्त्वेकग्रामसंस्थितः ।
अमेध्यं तद्भवेदन्नं शूकरो जायते मृतः ॥११५॥
अमेध्यं तद्भवेदन्नं शूकरो जायते मृतः ॥११५॥
115. anivedya gurorbhuṅkte yastvekagrāmasaṁsthitaḥ ,
amedhyaṁ tadbhavedannaṁ śūkaro jāyate mṛtaḥ.
amedhyaṁ tadbhavedannaṁ śūkaro jāyate mṛtaḥ.
115.
anivedya guroḥ bhuṅkte yaḥ tu eka-grāma-saṃsthitaḥ
amedhyam tat bhavet annam śūkaraḥ jāyate mṛtaḥ
amedhyam tat bhavet annam śūkaraḥ jāyate mṛtaḥ
115.
yaḥ tu eka-grāma-saṃsthitaḥ guroḥ anivedya bhuṅkte
tat annam amedhyam bhavet mṛtaḥ śūkaraḥ jāyate
tat annam amedhyam bhavet mṛtaḥ śūkaraḥ jāyate
115. If someone who lives in the same village eats without offering it first to his teacher, that food becomes impure, and upon death he is born as a pig.
एकग्रामस्थितः शिष्यस्त्रिसन्ध्यं प्रणमेद् गुरुम् ।
क्रोशामात्रस्थितः शिष्यो गुरुं प्रतिदिनं नमेत् ॥११६॥
क्रोशामात्रस्थितः शिष्यो गुरुं प्रतिदिनं नमेत् ॥११६॥
116. ekagrāmasthitaḥ śiṣyastrisandhyaṁ praṇamed gurum ,
krośāmātrasthitaḥ śiṣyo guruṁ pratidinaṁ namet.
krośāmātrasthitaḥ śiṣyo guruṁ pratidinaṁ namet.
116.
eka-grāma-sthitaḥ śiṣyas tri-sandhyaṃ praṇamed gurum
krośa-mātra-sthitaḥ śiṣyo guruṃ pratidinaṃ namet
krośa-mātra-sthitaḥ śiṣyo guruṃ pratidinaṃ namet
116.
eka-grāma-sthitaḥ śiṣyaḥ tri-sandhyaṃ gurum praṇamet,
krośa-mātra-sthitaḥ śiṣyaḥ pratidinaṃ guruṃ namet
krośa-mātra-sthitaḥ śiṣyaḥ pratidinaṃ guruṃ namet
116. A student living in the same village should bow to his guru three times a day, and a student living at the distance of a krośa should bow to the guru every day.
अर्द्धयोजनगः शिष्यः प्रणमेत् पञ्चपर्वसु ।
एकयोजनमारम्य योजनद्वादशावधि ॥११७॥
एकयोजनमारम्य योजनद्वादशावधि ॥११७॥
117. arddhayojanagaḥ śiṣyaḥ praṇamet pañcaparvasu ,
ekayojanamāramya yojanadvādaśāvadhi.
ekayojanamāramya yojanadvādaśāvadhi.
117.
arddha-yojana-gaḥ śiṣyaḥ praṇamet pañca-parvasu
eka-yojanam āramya yojana-dvādaśāvadhi
eka-yojanam āramya yojana-dvādaśāvadhi
117.
arddha-yojana-gaḥ śiṣyaḥ pañca-parvasu praṇamet,
eka-yojanam āramya yojana-dvādaśāvadhi (ca)
eka-yojanam āramya yojana-dvādaśāvadhi (ca)
117. A student living at the distance of half a yojana should bow on the five special festive days, and starting from one yojana up to twelve yojanas (the rule varies accordingly).
तत्संख्यादिवसैर्मासैः श्रीगुरुं प्रणमेत् प्रिये ।
दूरदेशस्थितः शिष्यो भक्त्या तत्सन्निधिं गतः ॥११८॥
दूरदेशस्थितः शिष्यो भक्त्या तत्सन्निधिं गतः ॥११८॥
118. tatsaṁkhyādivasairmāsaiḥ śrīguruṁ praṇamet priye ,
dūradeśasthitaḥ śiṣyo bhaktyā tatsannidhiṁ gataḥ.
dūradeśasthitaḥ śiṣyo bhaktyā tatsannidhiṁ gataḥ.
118.
tat-saṃkhyādi-vasair māsaiḥ śrī-guruṃ praṇamet priye
dūra-deśa-sthitaḥ śiṣyo bhaktyā tat-sannidhiṃ gataḥ
dūra-deśa-sthitaḥ śiṣyo bhaktyā tat-sannidhiṃ gataḥ
118.
priye,
tat-saṃkhyādi-vasaiḥ māsaiḥ śrī-guruṃ praṇamet.
dūra-deśa-sthitaḥ śiṣyaḥ bhaktyā tat-sannidhiṃ gataḥ (praṇamet)
tat-saṃkhyādi-vasaiḥ māsaiḥ śrī-guruṃ praṇamet.
dūra-deśa-sthitaḥ śiṣyaḥ bhaktyā tat-sannidhiṃ gataḥ (praṇamet)
118. O beloved, one should bow to the revered guru according to those corresponding days and months. A disciple residing in a distant land should go to his presence with devotion and bow to him.
तत्र योजनसंख्योक्तमासेन प्रणमेद् गुरुम् ।
अतिदूरगतः शिष्यो यदिच्चा स्यात्तदा व्रजेत् ॥११९॥
अतिदूरगतः शिष्यो यदिच्चा स्यात्तदा व्रजेत् ॥११९॥
119. tatra yojanasaṁkhyoktamāsena praṇamed gurum ,
atidūragataḥ śiṣyo yadiccā syāttadā vrajet.
atidūragataḥ śiṣyo yadiccā syāttadā vrajet.
119.
tatra yojana-saṅkhyoktam āsena praṇamed gurum
ati-dura-gataḥ śiṣyo yad-icchā syāt tadā vrajet
ati-dura-gataḥ śiṣyo yad-icchā syāt tadā vrajet
119.
tatra yojana-saṅkhyā-uktam māsena gurum praṇamet.
ati-dūra-gataḥ śiṣyaḥ yadi icchā syāt,
tadā vrajet
ati-dūra-gataḥ śiṣyaḥ yadi icchā syāt,
tadā vrajet
119. There, the guru should be bowed to after the month specified by the distance in yojanas. If a disciple who has gone very far away has the desire (to see him), he should go then.
रिक्तहस्तश्च नोपेयाद्राजानं देवतां गुरुम् ।
फलपुष्पाम्बरादीनि यथाशक्त्या समर्पयेत् ॥१२०॥
फलपुष्पाम्बरादीनि यथाशक्त्या समर्पयेत् ॥१२०॥
120. riktahastaśca nopeyādrājānaṁ devatāṁ gurum ,
phalapuṣpāmbarādīni yathāśaktyā samarpayet.
phalapuṣpāmbarādīni yathāśaktyā samarpayet.
120.
rikta-hastaḥ ca na upeyāt rājānam devatām gurum
phala-puṣpa-ambarādīni yathāśaktyā samarpayet
phala-puṣpa-ambarādīni yathāśaktyā samarpayet
120.
ca rikta-hastaḥ na upeyāt rājānam devatām gurum
yathāśaktyā samarpayet phala-puṣpa-ambarādīni
yathāśaktyā samarpayet phala-puṣpa-ambarādīni
120. O beloved, one should never approach a king, a deity, or a guru with empty hands, but should offer fruits, flowers, garments, and other things according to one's ability.
एवं यो न चरेद्देवि ब्रह्मराक्षसतां व्रजेत् ।
गुरुशक्तिश्च तत्पुत्रो ज्येष्ठभ्राता गुरुः स्मृतः ॥१२१॥
गुरुशक्तिश्च तत्पुत्रो ज्येष्ठभ्राता गुरुः स्मृतः ॥१२१॥
121. evaṁ yo na careddevi brahmarākṣasatāṁ vrajet ,
guruśaktiśca tatputro jyeṣṭhabhrātā guruḥ smṛtaḥ.
guruśaktiśca tatputro jyeṣṭhabhrātā guruḥ smṛtaḥ.
121.
evam yaḥ na caret devi brahmarākṣasatām vrajet
guru-śaktiḥ ca tat-putraḥ jyeṣṭha-bhrātā guruḥ smṛtaḥ
guru-śaktiḥ ca tat-putraḥ jyeṣṭha-bhrātā guruḥ smṛtaḥ
121.
devi yaḥ evam na caret brahmarākṣasatām vrajet ca
tat-putraḥ guru-śaktiḥ jyeṣṭha-bhrātā guruḥ smṛtaḥ
tat-putraḥ guru-śaktiḥ jyeṣṭha-bhrātā guruḥ smṛtaḥ
121. O goddess, whoever does not behave thus will fall into the state of a brahmarākṣasa. Furthermore, the guru's son and the elder brother are traditionally regarded as a guru.
आत्मविच्च कनीयांसं पुत्रवत् परिपालयेत् ।
कुलाचार्यस्य देवेशि गुरुज्येष्ठकनिष्ठयोः ।
गुरुकल्पस्य कुर्वीत प्रणामं स्वरगुरोर्यथा ॥१२२॥
कुलाचार्यस्य देवेशि गुरुज्येष्ठकनिष्ठयोः ।
गुरुकल्पस्य कुर्वीत प्रणामं स्वरगुरोर्यथा ॥१२२॥
122. ātmavicca kanīyāṁsaṁ putravat paripālayet ,
kulācāryasya deveśi gurujyeṣṭhakaniṣṭhayoḥ ,
gurukalpasya kurvīta praṇāmaṁ svaraguroryathā.
kulācāryasya deveśi gurujyeṣṭhakaniṣṭhayoḥ ,
gurukalpasya kurvīta praṇāmaṁ svaraguroryathā.
122.
ātmavit ca kanīyāṃsam putravat
paripālayet kulācāryasya deveśi
guru-jyeṣṭha-kaniṣṭhayoḥ guru-kalpasya
kurvīta praṇāmam sva-guroḥ yathā
paripālayet kulācāryasya deveśi
guru-jyeṣṭha-kaniṣṭhayoḥ guru-kalpasya
kurvīta praṇāmam sva-guroḥ yathā
122.
deveśi ātmavit kanīyāṃsam putravat
paripālayet kulācāryasya
guru-jyeṣṭha-kaniṣṭhayoḥ guru-kalpasya
ca sva-guroḥ yathā praṇāmam kurvīta
paripālayet kulācāryasya
guru-jyeṣṭha-kaniṣṭhayoḥ guru-kalpasya
ca sva-guroḥ yathā praṇāmam kurvīta
122. O goddess, a knower of the self should cherish a younger person like a son. He should offer a bow to the family preceptor, to the elder and younger gurus, to one who is like a guru, just as he does to his own guru.
यागज्येष्ठः क्रमज्येष्ठः कुलज्येष्ठस्तृतीयकः ।
गुरुज्येष्ठसुतो देवि इति ज्येष्ठचतुष्टयम् ॥१२३॥
गुरुज्येष्ठसुतो देवि इति ज्येष्ठचतुष्टयम् ॥१२३॥
123. yāgajyeṣṭhaḥ kramajyeṣṭhaḥ kulajyeṣṭhastṛtīyakaḥ ,
gurujyeṣṭhasuto devi iti jyeṣṭhacatuṣṭayam.
gurujyeṣṭhasuto devi iti jyeṣṭhacatuṣṭayam.
123.
yāga-jyeṣṭhaḥ krama-jyeṣṭhaḥ kula-jyeṣṭhaḥ tṛtīyakaḥ
guru-jyeṣṭha-sutaḥ devi iti jyeṣṭha-catuṣṭayam
guru-jyeṣṭha-sutaḥ devi iti jyeṣṭha-catuṣṭayam
123.
devi iti yāga-jyeṣṭhaḥ krama-jyeṣṭhaḥ kula-jyeṣṭhaḥ
tṛtīyakaḥ guru-jyeṣṭha-sutaḥ ca jyeṣṭha-catuṣṭayam
tṛtīyakaḥ guru-jyeṣṭha-sutaḥ ca jyeṣṭha-catuṣṭayam
123. O goddess, the elder in ritual, the elder in traditional order, the elder in the family, and thirdly the son of the elder guru - thus these are the four kinds of elders.
यागज्येष्ठाभिवादेन क्रमिकाष्टाङ्गयोगतः ।
गुरुश्च कुलवृक्षश्च वन्दनीयौ विधानतः ॥१२४॥
गुरुश्च कुलवृक्षश्च वन्दनीयौ विधानतः ॥१२४॥
124. yāgajyeṣṭhābhivādena kramikāṣṭāṅgayogataḥ ,
guruśca kulavṛkṣaśca vandanīyau vidhānataḥ.
guruśca kulavṛkṣaśca vandanīyau vidhānataḥ.
124.
yāgajyeṣṭhābhivādena kramikāṣṭāṅgayogataḥ
guruśca kulavṛkṣaśca vandanīyau vidhānataḥ
guruśca kulavṛkṣaśca vandanīyau vidhānataḥ
124.
guruḥ ca kulavṛkṣaḥ ca yāgajyeṣṭhābhivādena
kramikāṣṭāṅgayogataḥ vidhānataḥ vandanīyau
kramikāṣṭāṅgayogataḥ vidhānataḥ vandanīyau
124. The guru and the family tree (kulavṛkṣa) are to be honored according to the proper method, through the salutation to the elder in ritual and through the progressive eightfold prostration.
पितृमात्रादिसर्वेषु पूज्यकोटिषु बन्धुषु ।
अभ्युत्थानप्रणामाद्यैरव्यक्तो दोषभाग्बहिः ॥१२५॥
अभ्युत्थानप्रणामाद्यैरव्यक्तो दोषभाग्बहिः ॥१२५॥
125. pitṛmātrādisarveṣu pūjyakoṭiṣu bandhuṣu ,
abhyutthānapraṇāmādyairavyakto doṣabhāgbahiḥ.
abhyutthānapraṇāmādyairavyakto doṣabhāgbahiḥ.
125.
pitṛmātrādisarveṣu pūjyaqoṭiṣu bandhuṣu
abhyutthānapraṇāmādyairavyakto doṣabhāgbahiḥ
abhyutthānapraṇāmādyairavyakto doṣabhāgbahiḥ
125.
pitṛmātrādisarveṣu pūjyaqoṭiṣu bandhuṣu
abhyutthānapraṇāmādyaiḥ avyaktaḥ doṣabhāk bahiḥ bhavati
abhyutthānapraṇāmādyaiḥ avyaktaḥ doṣabhāk bahiḥ bhavati
125. Among all relatives such as parents and others who belong to the category of those to be honored, one who is unmanifest (indifferent or detached) through standing up and bowing and similar gestures remains free from sin, standing apart.
यदा त्वाचार्यरूपेण चात्मानं सम्प्रकाशयेत् ।
अभ्युत्थानप्रणामाद्यैर्द्दोषभाक् स भवेत्तदा ॥१२६॥
अभ्युत्थानप्रणामाद्यैर्द्दोषभाक् स भवेत्तदा ॥१२६॥
126. yadā tvācāryarūpeṇa cātmānaṁ samprakāśayet ,
abhyutthānapraṇāmādyairddoṣabhāk sa bhavettadā.
abhyutthānapraṇāmādyairddoṣabhāk sa bhavettadā.
126.
yadā tu ācārya-rūpeṇa ca ātmānaṃ samprakāśayet
abhyutthāna-praṇāma-ādyaiḥ doṣabhāk saḥ bhavet tadā
abhyutthāna-praṇāma-ādyaiḥ doṣabhāk saḥ bhavet tadā
126.
yadā tu ācārya-rūpeṇa ca ātmānaṃ samprakāśayet tadā
abhyutthāna-praṇāma-ādyaiḥ doṣabhāk saḥ bhavet
abhyutthāna-praṇāma-ādyaiḥ doṣabhāk saḥ bhavet
126. When, however, one manifests oneself in the form of a guru, then by accepting rising to greet and bowing and similar gestures, he becomes a partaker of sin.
पतिर्भूत्वा पशुभ्यश्च प्रणामं यः करिष्यति ।
स महापशुरित्युक्तो देवताशापमाप्नुयात् ॥१२७॥
स महापशुरित्युक्तो देवताशापमाप्नुयात् ॥१२७॥
127. patirbhūtvā paśubhyaśca praṇāmaṁ yaḥ kariṣyati ,
sa mahāpaśurityukto devatāśāpamāpnuyāt.
sa mahāpaśurityukto devatāśāpamāpnuyāt.
127.
patiḥ bhūtvā paśubhyaja ca praṇāmaṃ yaḥ kariṣyati
saḥ mahāpaśuḥ iti uktaḥ devatā-śāpam āpnuyāt
saḥ mahāpaśuḥ iti uktaḥ devatā-śāpam āpnuyāt
127.
yaḥ patiḥ bhūtvā paśubhyaḥ ca praṇāmaṃ kariṣyati
saḥ mahāpaśuḥ iti uktaḥ devatā-śāpam āpnuyāt
saḥ mahāpaśuḥ iti uktaḥ devatā-śāpam āpnuyāt
127. Becoming a master and offering a bow to the animals (uninitiated people), he is declared to be a great beast, and he would incur the curse of the deities.
यो गुरुस्थानकं प्राप्तः पादुकापरिसंख्यया ।
गुरुवत् स तु मन्तव्यो ज्येष्ठैर्वन्द्यो न च प्रिये ॥१२८॥
गुरुवत् स तु मन्तव्यो ज्येष्ठैर्वन्द्यो न च प्रिये ॥१२८॥
128. yo gurusthānakaṁ prāptaḥ pādukāparisaṁkhyayā ,
guruvat sa tu mantavyo jyeṣṭhairvandyo na ca priye.
guruvat sa tu mantavyo jyeṣṭhairvandyo na ca priye.
128.
yaḥ guru-sthānakaṃ prāptaḥ pādukā-parisaṃkhyayā
guṛuvat saḥ tu mantavyaḥ jyeṣṭhaiḥ vandyaḥ na ca priye
guṛuvat saḥ tu mantavyaḥ jyeṣṭhaiḥ vandyaḥ na ca priye
128.
priye yaḥ pādukā-parisaṃkhyayā guru-sthānakaṃ prāptaḥ
saḥ tu guruvat mantavyaḥ jyeṣṭhaiḥ ca vandyaḥ na
saḥ tu guruvat mantavyaḥ jyeṣṭhaiḥ ca vandyaḥ na
128. O beloved, he who has reached the place of the guru through the counting of the sandals is to be regarded just like the guru, and he is to be honored by the elders, - (not otherwise).
इति ते कथितं किञ्चित् पादुकाभक्तिलक्षणम् ।
समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्चसि ॥१२९॥
समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्चसि ॥१२९॥
129. iti te kathitaṁ kiñcit pādukābhaktilakṣaṇam ,
samāsena kuleśāni kiṁ bhūyaḥ śrotumiccasi.
samāsena kuleśāni kiṁ bhūyaḥ śrotumiccasi.
129.
iti te kathitaṃ kiñcit pādukā-bhakti-lakṣaṇam
samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
129.
kuleśāni iti te pādukā-bhakti-lakṣaṇaṃ kiñcit
samāsena kathitam bhūyaḥ kim śrotum icchasi
samāsena kathitam bhūyaḥ kim śrotum icchasi
129. Thus, O mistress of the family, has been told to you in brief some characteristic feature of devotion through the sandals. What more do you wish to hear?