कुलार्णव-तन्त्रम्
kulārṇava-tantram
-
chapter-13
Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
कुलेश श्रोतुमिच्चामि करुणामृतवारिधे ।
वक्तुमर्हसि देवेश लक्षणं गुरुशिष्ययोः ॥१॥
वक्तुमर्हसि देवेश लक्षणं गुरुशिष्ययोः ॥१॥
1. kuleśa śrotumiccāmi karuṇāmṛtavāridhe ,
vaktumarhasi deveśa lakṣaṇaṁ guruśiṣyayoḥ.
vaktumarhasi deveśa lakṣaṇaṁ guruśiṣyayoḥ.
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्चसि ।
तस्य श्रवणमात्रेण गुरुभावः प्रजायते ॥२॥
तस्य श्रवणमात्रेण गुरुभावः प्रजायते ॥२॥
2. śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṁ tvaṁ paripṛccasi ,
tasya śravaṇamātreṇa gurubhāvaḥ prajāyate.
tasya śravaṇamātreṇa gurubhāvaḥ prajāyate.
दुष्टवंशोद्भवं दुष्टं गुणहीनं विरूपिणम् ।
परशिष्यञ्च पाषण्डं षण्डं पण्डितमानिनम् ॥३॥
परशिष्यञ्च पाषण्डं षण्डं पण्डितमानिनम् ॥३॥
3. duṣṭavaṁśodbhavaṁ duṣṭaṁ guṇahīnaṁ virūpiṇam ,
paraśiṣyañca pāṣaṇḍaṁ ṣaṇḍaṁ paṇḍitamāninam.
paraśiṣyañca pāṣaṇḍaṁ ṣaṇḍaṁ paṇḍitamāninam.
हीनाधिकविकाराङ्गं विकलावयवान्वितम् ।
पङ्गुमन्धञ्च बधिरं मलिनं व्याधिपीडितम् ॥४॥
पङ्गुमन्धञ्च बधिरं मलिनं व्याधिपीडितम् ॥४॥
4. hīnādhikavikārāṅgaṁ vikalāvayavānvitam ,
paṅgumandhañca badhiraṁ malinaṁ vyādhipīḍitam.
paṅgumandhañca badhiraṁ malinaṁ vyādhipīḍitam.
उत्सृष्टं दुर्मुखञ्चापि स्वेच्चावेशधरं प्रिये ।
दुवीकाराङ्गचेष्टादिगतिभाषणवीक्षणम् ॥५॥
दुवीकाराङ्गचेष्टादिगतिभाषणवीक्षणम् ॥५॥
5. utsṛṣṭaṁ durmukhañcāpi sveccāveśadharaṁ priye ,
duvīkārāṅgaceṣṭādigatibhāṣaṇavīkṣaṇam.
duvīkārāṅgaceṣṭādigatibhāṣaṇavīkṣaṇam.
निद्रातन्द्राजडालस्यद्यूतादिव्यसनान्वितम् ।
कपाटकुड्यस्तम्भादौ तिरोहिततनुं सदा ।
अन्तर्भक्तिकरं क्षुद्रं बाह्यभक्तिविवजीतम् ॥६॥
कपाटकुड्यस्तम्भादौ तिरोहिततनुं सदा ।
अन्तर्भक्तिकरं क्षुद्रं बाह्यभक्तिविवजीतम् ॥६॥
6. nidrātandrājaḍālasyadyūtādivyasanānvitam ,
kapāṭakuḍyastambhādau tirohitatanuṁ sadā ,
antarbhaktikaraṁ kṣudraṁ bāhyabhaktivivajītam.
kapāṭakuḍyastambhādau tirohitatanuṁ sadā ,
antarbhaktikaraṁ kṣudraṁ bāhyabhaktivivajītam.
व्यलीकवादिनं स्तब्धं प्रोषितं प्रेषकं शठम् ।
धनस्त्रीशुद्धिरहितं निषेधविधिवजीतम् ॥७॥
धनस्त्रीशुद्धिरहितं निषेधविधिवजीतम् ॥७॥
7. vyalīkavādinaṁ stabdhaṁ proṣitaṁ preṣakaṁ śaṭham ,
dhanastrīśuddhirahitaṁ niṣedhavidhivajītam.
dhanastrīśuddhirahitaṁ niṣedhavidhivajītam.
7.
vyalīkavādinam stabdham proṣitam preṣakam śaṭham
dhanastrīśuddhirahitam niṣedhavidhivarjitam
dhanastrīśuddhirahitam niṣedhavidhivarjitam
7.
vyalīkavādinam stabdham proṣitam preṣakam śaṭham
dhanastrīśuddhirahitam niṣedhavidhivarjitam
dhanastrīśuddhirahitam niṣedhavidhivarjitam
7. (One who is) a speaker of falsehoods, arrogant, one who has abandoned (his duties or family), a sender (of others to do his work), deceitful, one devoid of purity regarding wealth and women, and one who disregards prohibitory injunctions.
रहस्यभेदकं वापि देवि कार्यविनाशकम् ।
मार्जारबकवृत्तिञ्च रन्ध्रान्वेषणतत्परम् ॥८॥
मार्जारबकवृत्तिञ्च रन्ध्रान्वेषणतत्परम् ॥८॥
8. rahasyabhedakaṁ vāpi devi kāryavināśakam ,
mārjārabakavṛttiñca randhrānveṣaṇatatparam.
mārjārabakavṛttiñca randhrānveṣaṇatatparam.
8.
rahasyabhedakam vā api devi kāryavināśakam
mārjārabakavṛttim ca randhrānveṣaṇatatparam
mārjārabakavṛttim ca randhrānveṣaṇatatparam
8.
devi rahasyabhedakam vā api kāryavināśakam
mārjārabakavṛttim ca randhrānveṣaṇatatparam
mārjārabakavṛttim ca randhrānveṣaṇatatparam
8. O Devi, (one who is) a revealer of secrets, or a destroyer of work, (and who has) the behavior of a cat and a crane, and is intent on finding faults.
मायाविनं कृतघ्नञ्च प्रच्चन्नान्तरदायकम् ।
विश्वासघातकं स्वामिद्रोहिणं पापकारिणम् ॥९॥
विश्वासघातकं स्वामिद्रोहिणं पापकारिणम् ॥९॥
9. māyāvinaṁ kṛtaghnañca praccannāntaradāyakam ,
viśvāsaghātakaṁ svāmidrohiṇaṁ pāpakāriṇam.
viśvāsaghātakaṁ svāmidrohiṇaṁ pāpakāriṇam.
9.
māyāvinam kṛtaghnam ca pracchannāntaradāyakam
viśvāsaghātakam svāmidrohiṇam pāpakāriṇam
viśvāsaghātakam svāmidrohiṇam pāpakāriṇam
9.
māyāvinam ca kṛtaghnam pracchannāntaradāyakam
viśvāsaghātakam svāmidrohiṇam pāpakāriṇam
viśvāsaghātakam svāmidrohiṇam pāpakāriṇam
9. (One who is) deceptive, ungrateful, one who secretly gives opportunities (to foes), a betrayer of trust, disloyal to one's master, and a doer of evil deeds.
अविश्वासकरं संशयात्मकं सिद्ध्यकाङ्क्षिणम् ।
आततायिनमादित्सु कोपितं कूटसाक्षिणम् ॥१०॥
आततायिनमादित्सु कोपितं कूटसाक्षिणम् ॥१०॥
10. aviśvāsakaraṁ saṁśayātmakaṁ siddhyakāṅkṣiṇam ,
ātatāyinamāditsu kopitaṁ kūṭasākṣiṇam.
ātatāyinamāditsu kopitaṁ kūṭasākṣiṇam.
10.
aviśvāsakaram saṃśayātmakam siddhyakāṅkṣiṇam
ātatāyinam āditsum kopitam kūṭasākṣiṇam
ātatāyinam āditsum kopitam kūṭasākṣiṇam
10.
aviśvāsakaram saṃśayātmakam siddhyakāṅkṣiṇam
ātatāyinam āditsum kopitam kūṭasākṣiṇam
ātatāyinam āditsum kopitam kūṭasākṣiṇam
10. (One who is) untrustworthy, of a doubtful nature, desirous of (undue) spiritual attainments, an aggressor, grasping, easily angered, and a false witness.
सर्वप्रतारकं देवि सर्वोत्कृष्टाभिमानिनम् ।
असत्यं निष्ठुरासक्तं ग्राम्यादिबहुभाषिणम् ॥११॥
असत्यं निष्ठुरासक्तं ग्राम्यादिबहुभाषिणम् ॥११॥
11. sarvapratārakaṁ devi sarvotkṛṣṭābhimāninam ,
asatyaṁ niṣṭhurāsaktaṁ grāmyādibahubhāṣiṇam.
asatyaṁ niṣṭhurāsaktaṁ grāmyādibahubhāṣiṇam.
11.
sarvapratārakam devi sarvotskṛṣṭābhimāninam
asatyam niṣṭhurāsaktam grāmyādibahubhāṣiṇam
asatyam niṣṭhurāsaktam grāmyādibahubhāṣiṇam
11.
devi sarvapratārakam sarvotskṛṣṭābhimāninam
asatyam niṣṭhurāsaktam grāmyādibahubhāṣiṇam
asatyam niṣṭhurāsaktam grāmyādibahubhāṣiṇam
11. O Devi, (one who is) a deceiver of all, arrogant about being supreme, untruthful, attached to harshness, and one who speaks much, including vulgarities.
दुवीचारकुतर्कादिकारकं कलहप्रियम् ।
वृथाक्षेपकरं मूर्खं चपलं वाग्विडम्बकम् ॥१२॥
वृथाक्षेपकरं मूर्खं चपलं वाग्विडम्बकम् ॥१२॥
12. duvīcārakutarkādikārakaṁ kalahapriyam ,
vṛthākṣepakaraṁ mūrkhaṁ capalaṁ vāgviḍambakam.
vṛthākṣepakaraṁ mūrkhaṁ capalaṁ vāgviḍambakam.
12.
durvicārakutarkādikārakam kalahapriyam
vṛthākṣepakaram mūrkham capalam vāgviḍambakam
vṛthākṣepakaram mūrkham capalam vāgviḍambakam
12.
durvicārakutarkādikārakam kalahapriyam
vṛthākṣepakaram mūrkham capalam vāgviḍambakam
vṛthākṣepakaram mūrkham capalam vāgviḍambakam
12. (One who is) a doer of evil thoughts and sophistry etc., fond of quarrels, one who insults pointlessly, foolish, fickle, and a mocker with words.
परोक्षे दूषणकरं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् ।
वाग्ब्रह्मवादिनं विद्या चौरमात्मप्रशंसकम् ॥१३॥
वाग्ब्रह्मवादिनं विद्या चौरमात्मप्रशंसकम् ॥१३॥
13. parokṣe dūṣaṇakaraṁ pratyakṣe priyavādinam ,
vāgbrahmavādinaṁ vidyā cauramātmapraśaṁsakam.
vāgbrahmavādinaṁ vidyā cauramātmapraśaṁsakam.
13.
parokṣe dūṣaṇakaram pratyakṣe priyavādinam
vāgbrahmavādinam vidyācauram ātmapraśaṃsakam
vāgbrahmavādinam vidyācauram ātmapraśaṃsakam
13.
parokṣe dūṣaṇakaram pratyakṣe priyavādinam
vāgbrahmavādinam vidyācauram ātmapraśaṃsakam
vāgbrahmavādinam vidyācauram ātmapraśaṃsakam
13. (One who is) a fault-finder in absence, a sweet-talker in presence, one who merely talks about brahman (without understanding), a thief of knowledge, and a self-praiser.
गुणासहिष्णुमहितमार्त्तक्रोधनमम्बिके ।
वाचालं दुर्जनसखं सर्वलोकविगहीतम् ॥१४॥
वाचालं दुर्जनसखं सर्वलोकविगहीतम् ॥१४॥
14. guṇāsahiṣṇumahitamārttakrodhanamambike ,
vācālaṁ durjanasakhaṁ sarvalokavigahītam.
vācālaṁ durjanasakhaṁ sarvalokavigahītam.
14.
guṇāsahiṣṇum ahitam ārttakrodhanam ambike
vācālam durjanasakham sarvalokavigarhītam
vācālam durjanasakham sarvalokavigarhītam
14.
ambike guṇāsahiṣṇum ahitam ārttakrodhanam
vācālam durjanasakham sarvalokavigarhītam
vācālam durjanasakham sarvalokavigarhītam
14. O Ambika, (one who is) intolerant of good qualities, unfriendly, intensely angry, talkative, a friend of wicked people, and reviled by all.
पिशुनं परसन्ताप्यं सम्विदप्रणयं प्रिये ।
स्वक्लेशवादिनं स्वामिद्रोहिणं स्वात्मवञ्चकम् ॥१५॥
स्वक्लेशवादिनं स्वामिद्रोहिणं स्वात्मवञ्चकम् ॥१५॥
15. piśunaṁ parasantāpyaṁ samvidapraṇayaṁ priye ,
svakleśavādinaṁ svāmidrohiṇaṁ svātmavañcakam.
svakleśavādinaṁ svāmidrohiṇaṁ svātmavañcakam.
15.
piśunam parasantāpyam saṃvidapraṇayam priye
svakleśavādinam svāmidrohiṇam svātmavañcakam
svakleśavādinam svāmidrohiṇam svātmavañcakam
15.
priye piśunam parasantāpyam saṃvidapraṇayam
svakleśavādinam svāmidrohiṇam svātmavañcakam
svakleśavādinam svāmidrohiṇam svātmavañcakam
15. O Priye, (one who is) a backbiter, one who causes suffering to others, disregardful of agreements or wisdom, one who complains about their own suffering, disloyal to one's master, and a self-deceiver.
जिह्वोपस्थपरं देवि तस्करं पशुचेष्टितम् ।
अकारणद्वेषहासक्लेशक्रोधादिकारिणम् ॥१६॥
अकारणद्वेषहासक्लेशक्रोधादिकारिणम् ॥१६॥
16. jihvopasthaparaṁ devi taskaraṁ paśuceṣṭitam ,
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam.
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam.
16.
jihvopasthaparam devi taskaram paśuceṣṭitam
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam
16.
devi jihvopasthaparam taskaram paśuceṣṭitam
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam
akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam
16. O Devi, (one who is) devoted to the pleasures of the tongue and genitals, a thief, behaving like an animal, and one who causes hatred, laughter, distress, anger, and so on, without reason.
अतिहासमकर्माणं मर्मान्तपरिहासकम् ।
कामुकञ्चातिनिर्लज्जं मिथ्यादुश्चेष्टसूचकम् ॥१७॥
कामुकञ्चातिनिर्लज्जं मिथ्यादुश्चेष्टसूचकम् ॥१७॥
17. atihāsamakarmāṇaṁ marmāntaparihāsakam ,
kāmukañcātinirlajjaṁ mithyāduśceṣṭasūcakam.
kāmukañcātinirlajjaṁ mithyāduśceṣṭasūcakam.
17.
atihāsam akarmāṇam marmāntaparihāsakam
kāmukam ca atinirlajjam mithyāduśceṣṭasūcakam
kāmukam ca atinirlajjam mithyāduśceṣṭasūcakam
17.
atihāsam akarmāṇam marmāntaparihāsakam ca
kāmukam atinirlajjam mithyāduśceṣṭasūcakam
kāmukam atinirlajjam mithyāduśceṣṭasūcakam
17. (One who has) excessive laughter, inactive (in proper work), one who ridicules to the core, lustful, very shameless, and one who fabricates accusations of misconduct.
असूयामदमात्सर्यदम्भाहङ्कारसंयुतम् ।
ईर्ष्यापारुष्यपैशुन्यकार्पण्यक्रोधमानसम् ॥१८॥
ईर्ष्यापारुष्यपैशुन्यकार्पण्यक्रोधमानसम् ॥१८॥
18. asūyāmadamātsaryadambhāhaṅkārasaṁyutam ,
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam.
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam.
18.
asūyāmadamātsaryadambhāhaṅkārasaṃyutam
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam
18.
asūyāmadamātsaryadambhāhaṅkārasaṃyutam
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam
īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam
18. (One who is) endowed with envy, arrogance, jealousy, hypocrisy, and ego; and whose mind is filled with envy, harshness, backbiting, miserliness, and anger.
अधीरं दुःखिनं भीरुमशक्तस्तवमातुरम् ।
अप्रबुद्धमतिं मन्दं मूढं चिन्ताकुलं विटम् ॥१९॥
अप्रबुद्धमतिं मन्दं मूढं चिन्ताकुलं विटम् ॥१९॥
19. adhīraṁ duḥkhinaṁ bhīrumaśaktastavamāturam ,
aprabuddhamatiṁ mandaṁ mūḍhaṁ cintākulaṁ viṭam.
aprabuddhamatiṁ mandaṁ mūḍhaṁ cintākulaṁ viṭam.
19.
adhīram duḥkhinam bhīrum aśaktam stabdham āturam
aprabuddhamatim mandam mūḍham cintākulam viṭam
aprabuddhamatim mandam mūḍham cintākulam viṭam
19.
adhīram duḥkhinam bhīrum aśaktam stabdham āturam
aprabuddhamatim mandam mūḍham cintākulam viṭam
aprabuddhamatim mandam mūḍham cintākulam viṭam
19. (One who is) impatient, miserable, fearful, powerless, arrogant, distressed, of unawakened intellect, slow, deluded, anxious, and a rogue.
तृष्णालोभयुतं दीनमतुष्टं सर्वयाचकम् ।
बह्वाशिनं कपटिनं भ्रामकं कुटिलं प्रिये ॥२०॥
बह्वाशिनं कपटिनं भ्रामकं कुटिलं प्रिये ॥२०॥
20. tṛṣṇālobhayutaṁ dīnamatuṣṭaṁ sarvayācakam ,
bahvāśinaṁ kapaṭinaṁ bhrāmakaṁ kuṭilaṁ priye.
bahvāśinaṁ kapaṭinaṁ bhrāmakaṁ kuṭilaṁ priye.
20.
tṛṣṇālobhayutam dīnam atuṣṭam sarvayācakam
bahvāśinam kapaṭinam bhrāmakam kuṭilam priye
bahvāśinam kapaṭinam bhrāmakam kuṭilam priye
20.
priye tṛṣṇālobhayutam dīnam atuṣṭam sarvayācakam
bahvāśinam kapaṭinam bhrāmakam kuṭilam
bahvāśinam kapaṭinam bhrāmakam kuṭilam
20. O Priye, (one who is) endowed with craving and greed, miserable, dissatisfied, a beggar of all, a glutton, deceitful, a wanderer (or deceiver), and crooked.
भक्तिश्रद्धादयाशान्तिधर्माचारविवजीतम् ।
मातापितृगुरुप्राज्ञसद्वचोहास्यकारकम् ॥२१॥
मातापितृगुरुप्राज्ञसद्वचोहास्यकारकम् ॥२१॥
21. bhaktiśraddhādayāśāntidharmācāravivajītam ,
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam.
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam.
21.
bhaktiśraddhādayāśāntidharmācāravivarjitam
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam
21.
bhaktiśraddhādayāśāntidharmācāravivarjitam
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam
mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam
21. (One who is) devoid of devotion, faith, compassion, peace, righteous conduct and practices, and one who ridicules the good words of mother, father, guru, and wise people.
कुलद्रव्यादिबीभत्सं गुरुसेवाभिमानिनम् ।
स्त्रीद्विष्टं समयभ्रष्टं गुरुशप्तं कुलेश्वरि ।
इत्यादिदुर्गुणोपेतं गुरुः शिष्यं विवर्जयेत् ॥२२॥
स्त्रीद्विष्टं समयभ्रष्टं गुरुशप्तं कुलेश्वरि ।
इत्यादिदुर्गुणोपेतं गुरुः शिष्यं विवर्जयेत् ॥२२॥
22. kuladravyādibībhatsaṁ gurusevābhimāninam ,
strīdviṣṭaṁ samayabhraṣṭaṁ guruśaptaṁ kuleśvari ,
ityādidurguṇopetaṁ guruḥ śiṣyaṁ vivarjayet.
strīdviṣṭaṁ samayabhraṣṭaṁ guruśaptaṁ kuleśvari ,
ityādidurguṇopetaṁ guruḥ śiṣyaṁ vivarjayet.
22.
kuladravyādibībhatsam gurusevābhimāninam
strīdviṣṭam samayabhraṣṭam
guruśaptam kuleśvari ityādi
durguṇopetam guruḥ śiṣyam vivarjayet
strīdviṣṭam samayabhraṣṭam
guruśaptam kuleśvari ityādi
durguṇopetam guruḥ śiṣyam vivarjayet
22.
kuleśvari kuladravyādibībhatsam
gurusevābhimāninam strīdviṣṭam
samayabhraṣṭam guruśaptam ityādi
durguṇopetam śiṣyam guruḥ vivarjayet
gurusevābhimāninam strīdviṣṭam
samayabhraṣṭam guruśaptam ityādi
durguṇopetam śiṣyam guruḥ vivarjayet
22. O Kuleśvari, a guru should reject a disciple who is abhorrent regarding family, wealth, and so on, proud of his guru's service, hateful of women, fallen from convention, cursed by the guru, and thus endowed with such bad qualities.
सच्चिष्यन्तु कुलेशानि शुभलक्षणसंयुतम् ।
समाधि साधनोपेतं गुणशीलसमन्वितम् ॥२३॥
समाधि साधनोपेतं गुणशीलसमन्वितम् ॥२३॥
23. sacciṣyantu kuleśāni śubhalakṣaṇasaṁyutam ,
samādhi sādhanopetaṁ guṇaśīlasamanvitam.
samādhi sādhanopetaṁ guṇaśīlasamanvitam.
23.
sacchṣiṣyam tu kuleśāni śubhalakṣaṇa-saṃyutam
samādhi sādhanopetam guṇaśīla-samanvitam
samādhi sādhanopetam guṇaśīla-samanvitam
23.
kuleśāni,
tu,
saccṣiṣyam śubhalakṣaṇa-saṃyutam,
samādhi sādhanopetam,
guṇaśīla-samanvitam (syāt).
tu,
saccṣiṣyam śubhalakṣaṇa-saṃyutam,
samādhi sādhanopetam,
guṇaśīla-samanvitam (syāt).
23. O Kuleśānī, the true disciple (should be) endowed with auspicious characteristics, possessing the means to achieve samādhi, and adorned with good qualities and character.
स्वच्चदेहाम्बरं प्राज्ञं धामीकं शुद्धमानसम् ।
दृढव्रतं सदाचारं श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् ॥२४॥
दृढव्रतं सदाचारं श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् ॥२४॥
24. svaccadehāmbaraṁ prājñaṁ dhāmīkaṁ śuddhamānasam ,
dṛḍhavrataṁ sadācāraṁ śraddhābhaktisamanvitam.
dṛḍhavrataṁ sadācāraṁ śraddhābhaktisamanvitam.
24.
svacchadehāmbaram prājñam dhārmikam śuddhamānasam
dṛḍhavratam sadācāram śraddhābhakti-samanvitam
dṛḍhavratam sadācāram śraddhābhakti-samanvitam
24.
(sacchṣiṣyam) svacchadehāmbaram,
prājñam,
dhārmikam,
śuddhamānasam,
dṛḍhavratam,
sadācāram,
śraddhābhakti-samanvitam (syāt).
prājñam,
dhārmikam,
śuddhamānasam,
dṛḍhavratam,
sadācāram,
śraddhābhakti-samanvitam (syāt).
24. (The disciple should have) a clean body and attire, be wise, righteous, pure-minded, firm in vows, of good conduct, and endowed with faith and devotion.
दक्षमल्पाशिनं गूढचित्तं निर्व्याजसेवकम् ।
विमृश्यकारिणं वीरं मनोदारिद्र्यवजीतम् ॥२५॥
विमृश्यकारिणं वीरं मनोदारिद्र्यवजीतम् ॥२५॥
25. dakṣamalpāśinaṁ gūḍhacittaṁ nirvyājasevakam ,
vimṛśyakāriṇaṁ vīraṁ manodāridryavajītam.
vimṛśyakāriṇaṁ vīraṁ manodāridryavajītam.
25.
dakṣam alpaśinam gūḍhacittam nirvyājasevakam
vimṛśyakāriṇam vīram manodāridrya-varjitam
vimṛśyakāriṇam vīram manodāridrya-varjitam
25.
(sacchṣiṣyam) dakṣam,
alpaśinam,
gūḍhacittam,
nirvyājasevakam,
vimṛśyakāriṇam,
vīram,
manodāridrya-varjitam (syāt).
alpaśinam,
gūḍhacittam,
nirvyājasevakam,
vimṛśyakāriṇam,
vīram,
manodāridrya-varjitam (syāt).
25. (The disciple should be) skillful, eating little, with a reserved mind, a sincere server, one who acts reflectively, brave, and free from mental poverty.
सर्वकार्यातिकुशलं स्वच्चं सर्वोपकारिणम् ।
कृतज्ञं पापभीतञ्च साधुसज्जनसम्मतम् ॥२६॥
कृतज्ञं पापभीतञ्च साधुसज्जनसम्मतम् ॥२६॥
26. sarvakāryātikuśalaṁ svaccaṁ sarvopakāriṇam ,
kṛtajñaṁ pāpabhītañca sādhusajjanasammatam.
kṛtajñaṁ pāpabhītañca sādhusajjanasammatam.
26.
sarvakāryātikuśalam svaccham sarvopakāriṇam
kṛtajñam pāpabhītam ca sādhu-sajjana-sammatam
kṛtajñam pāpabhītam ca sādhu-sajjana-sammatam
26.
(sacchṣiṣyam) sarvakāryātikuśalam,
svaccham,
sarvopakāriṇam,
kṛtajñam,
pāpabhītam ca,
sādhu-sajjana-sammatam (syāt).
svaccham,
sarvopakāriṇam,
kṛtajñam,
pāpabhītam ca,
sādhu-sajjana-sammatam (syāt).
26. (The disciple should be) exceedingly skilled in all tasks, pure, beneficial to all, grateful, fearful of sin, and esteemed by virtuous and good people.
आस्तिकं दानशीलञ्च सर्वभूतहिते रतम् ।
विश्वासविनयोपेतं धनदेहाद्यवञ्चकम् ॥२७॥
विश्वासविनयोपेतं धनदेहाद्यवञ्चकम् ॥२७॥
27. āstikaṁ dānaśīlañca sarvabhūtahite ratam ,
viśvāsavinayopetaṁ dhanadehādyavañcakam.
viśvāsavinayopetaṁ dhanadehādyavañcakam.
27.
āstikam dānaśīlam ca sarvabhūtahite ratam
viśvāsa-vinayopetam dhana-dehādy-avañcakam
viśvāsa-vinayopetam dhana-dehādy-avañcakam
27.
(sacchṣiṣyam) āstikam,
dānaśīlam ca,
sarvabhūtahite ratam,
viśvāsa-vinayopetam,
dhana-dehādy-avañcakam (syāt).
dānaśīlam ca,
sarvabhūtahite ratam,
viśvāsa-vinayopetam,
dhana-dehādy-avañcakam (syāt).
27. (The disciple should be) a believer (in scripture), charitable, devoted to the welfare of all beings, endowed with trust and humility, and not deceitful regarding wealth, body, and so on.
असाध्यसाधकं शूरमुत्साहबलसंयुतम् ।
अनुकूलं क्रियायुक्तमप्रमत्तं विचक्षणम् ॥२८॥
अनुकूलं क्रियायुक्तमप्रमत्तं विचक्षणम् ॥२८॥
28. asādhyasādhakaṁ śūramutsāhabalasaṁyutam ,
anukūlaṁ kriyāyuktamapramattaṁ vicakṣaṇam.
anukūlaṁ kriyāyuktamapramattaṁ vicakṣaṇam.
28.
asādhyasādhakam śūram utsāhabalasaṃyutam
anukūlam kriyāyuktam apramattam vicakṣaṇam
anukūlam kriyāyuktam apramattam vicakṣaṇam
28.
(sacchṣiṣyam) asādhyasādhakam,
śūram,
utsāhabalasaṃyutam,
anukūlam,
kriyāyuktam,
apramattam,
vicakṣaṇam (syāt).
śūram,
utsāhabalasaṃyutam,
anukūlam,
kriyāyuktam,
apramattam,
vicakṣaṇam (syāt).
28. (The disciple should be) one who accomplishes the impossible, brave, endowed with enthusiasm and strength, favorable, active, vigilant, and discerning.
हितसत्यमितस्मेरभाषणं मुक्तदूषणम् ।
सकृदुक्तगृहातार्थं चतुरं बुद्धिविस्तरम् ॥२९॥
सकृदुक्तगृहातार्थं चतुरं बुद्धिविस्तरम् ॥२९॥
29. hitasatyamitasmerabhāṣaṇaṁ muktadūṣaṇam ,
sakṛduktagṛhātārthaṁ caturaṁ buddhivistaram.
sakṛduktagṛhātārthaṁ caturaṁ buddhivistaram.
29.
hita-satya-mita-smera-bhāṣaṇam muktadoṣaṇam
sakṛdutktagṛhītārtham caturam buddhivistaram
sakṛdutktagṛhītārtham caturam buddhivistaram
29.
(sacchṣiṣyam) hita-satya-mita-smera-bhāṣaṇam,
muktadoṣaṇam,
sakṛdutktagṛhītārtham,
caturam,
buddhivistaram (syāt).
muktadoṣaṇam,
sakṛdutktagṛhītārtham,
caturam,
buddhivistaram (syāt).
29. (The disciple should be) one whose speech is beneficial, truthful, moderate, and gentle; free from faults; understanding the meaning once told; clever; and of expansive intellect.
स्वस्तुतौ परनिन्दायां विमुखं सुमुखं प्रिये ।
जितेन्द्रियं सुसन्तुष्टं धीमन्तं ब्रह्मचारिणम् ॥३०॥
जितेन्द्रियं सुसन्तुष्टं धीमन्तं ब्रह्मचारिणम् ॥३०॥
30. svastutau paranindāyāṁ vimukhaṁ sumukhaṁ priye ,
jitendriyaṁ susantuṣṭaṁ dhīmantaṁ brahmacāriṇam.
jitendriyaṁ susantuṣṭaṁ dhīmantaṁ brahmacāriṇam.
30.
svastutau paranindāyām vimukham sumukham priye
jitendriyam susantuṣṭam dhīmantam brahmacāriṇam
jitendriyam susantuṣṭam dhīmantam brahmacāriṇam
30.
priye,
(sacchṣiṣyam) svastutau paranindāyām vimukham,
sumukham,
jitendriyam,
susantuṣṭam,
dhīmantam,
brahmacāriṇam (syāt).
(sacchṣiṣyam) svastutau paranindāyām vimukham,
sumukham,
jitendriyam,
susantuṣṭam,
dhīmantam,
brahmacāriṇam (syāt).
30. O dear one, (the disciple should be) averse to self-praise and blaming others, pleasant-faced, one who has conquered the senses, very content, intelligent, and observing celibacy.
त्यक्ताधिव्याधिचापल्यदुःखभ्रान्तिमसंशयम् ।
गुरुध्यानस्तुतिकथादेवार्चावन्दनोत्सुकम् ॥३१॥
गुरुध्यानस्तुतिकथादेवार्चावन्दनोत्सुकम् ॥३१॥
31. tyaktādhivyādhicāpalyaduḥkhabhrāntimasaṁśayam ,
gurudhyānastutikathādevārcāvandanotsukam.
gurudhyānastutikathādevārcāvandanotsukam.
31.
tyakta-ādhivyādhi-cāpalya-duḥkha-bhrāntim asaṃśayam
guru-dhyāna-stuti-kathā-deva-arcā-vandana-utsukam
guru-dhyāna-stuti-kathā-deva-arcā-vandana-utsukam
31.
(sacchṣiṣyam) tyakta-ādhivyādhi-cāpalya-duḥkha-bhrāntim,
asaṃśayam,
guru-dhyāna-stuti-kathā-deva-arcā-vandana-utsukam (syāt).
asaṃśayam,
guru-dhyāna-stuti-kathā-deva-arcā-vandana-utsukam (syāt).
31. (The disciple should be) one who has abandoned mental and physical afflictions, fickleness, sorrow, and delusion, free from doubt, and eager for meditation on the guru, eulogies, stories, and worship and salutations to divine beings.
गुरुदैवतसम्भक्तं कामिनीपूजकं परम् ।
नित्यं गुरुसमीपस्थं गुरुसन्तोषकारकम् ॥३२॥
नित्यं गुरुसमीपस्थं गुरुसन्तोषकारकम् ॥३२॥
32. gurudaivatasambhaktaṁ kāminīpūjakaṁ param ,
nityaṁ gurusamīpasthaṁ gurusantoṣakārakam.
nityaṁ gurusamīpasthaṁ gurusantoṣakārakam.
32.
gurudaivata-sambhaktam kāminīpūjakam param
nityam gurusamīpastham gurusamtoṣakārakam
nityam gurusamīpastham gurusamtoṣakārakam
32.
(sacchṣiṣyam) gurudaivata-sambhaktam,
param kāminīpūjakam,
nityam gurusamīpastham,
gurusamtoṣakārakam (syāt).
param kāminīpūjakam,
nityam gurusamīpastham,
gurusamtoṣakārakam (syāt).
32. (The disciple should be) one who greatly reveres the guru as a divine being, worshipping women (as aspects of the Divine Mother), always staying near the guru, and causing the guru's contentment.
मनोवाक्तनुभिनीत्यं परिचर्या समुद्यतम् ।
गुर्वाज्ञापालकं देवि गुरुकीत्तीप्रकाशकम् ॥३३॥
गुर्वाज्ञापालकं देवि गुरुकीत्तीप्रकाशकम् ॥३३॥
33. manovāktanubhinītyaṁ paricaryā samudyatam ,
gurvājñāpālakaṁ devi gurukīttīprakāśakam.
gurvājñāpālakaṁ devi gurukīttīprakāśakam.
33.
manovāktanubhiḥ nityam paricaryā samudayatam
gurvājñāpālakam devi gurukīrti-prakāśakam
gurvājñāpālakam devi gurukīrti-prakāśakam
33.
devi,
(sacchṣiṣyam) nityam manovāktanubhiḥ paricaryā samudayatam,
gurvājñāpālakam,
gurukīrti-prakāśakam (syāt).
(sacchṣiṣyam) nityam manovāktanubhiḥ paricaryā samudayatam,
gurvājñāpālakam,
gurukīrti-prakāśakam (syāt).
33. O Goddess, (the disciple should be) always ready for service with mind, speech, and body, obedient to the guru's command, and one who spreads the guru's glory.
गुरुवाक्यप्रमाणज्ञं गुरुशुश्रूषणे रतम् ।
चित्तानुवत्तीनं प्रेष्यकारिणं कुलनायिके ॥३४॥
चित्तानुवत्तीनं प्रेष्यकारिणं कुलनायिके ॥३४॥
34. guruvākyapramāṇajñaṁ guruśuśrūṣaṇe ratam ,
cittānuvattīnaṁ preṣyakāriṇaṁ kulanāyike.
cittānuvattīnaṁ preṣyakāriṇaṁ kulanāyike.
34.
guruvākyapramāṇajñam guruśuśrūṣaṇe ratam
cittānuvartinam preṣyakāriṇam kulanāyike
cittānuvartinam preṣyakāriṇam kulanāyike
34.
kulanāyike,
(sacchṣiṣyam) guruvākyapramāṇajñam,
guruśuśrūṣaṇe ratam,
cittānuvartinam,
preṣyakāriṇam (syāt).
(sacchṣiṣyam) guruvākyapramāṇajñam,
guruśuśrūṣaṇe ratam,
cittānuvartinam,
preṣyakāriṇam (syāt).
34. O Kulanāyikā, (the disciple should be) one who knows the guru's word as authority, devoted to serving the guru, following (the guru's) will, and ready to perform commanded tasks.
जातिमानधने गर्ववजीतं गुरुसन्निधौ ।
निरपेक्षं गुरुद्रव्ये तत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणम् ॥३५॥
निरपेक्षं गुरुद्रव्ये तत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणम् ॥३५॥
35. jātimānadhane garvavajītaṁ gurusannidhau ,
nirapekṣaṁ gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam.
nirapekṣaṁ gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam.
35.
jātimānadhane garvavarjitam gurusannidhau
nirapekṣam gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam
nirapekṣam gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam
35.
(sacchṣiṣyam) gurusannidhau jātimānadhane garvavarjitam,
gurudravye nirapekṣam,
tatprasādābhikāṅkṣiṇam (syāt).
gurudravye nirapekṣam,
tatprasādābhikāṅkṣiṇam (syāt).
35. (The disciple should be) in the presence of the guru, free from pride in (their) birth, honor, and wealth, indifferent to the guru's possessions, and desirous of the guru's grace.
कुलधर्मकथायोगियोगिनीकौलिकप्रियम् ।
कुलार्चनादिनिरतं कुलद्रव्याजुगुप्सकम् ॥३६॥
कुलार्चनादिनिरतं कुलद्रव्याजुगुप्सकम् ॥३६॥
36. kuladharmakathāyogiyoginīkaulikapriyam ,
kulārcanādinirataṁ kuladravyājugupsakam.
kulārcanādinirataṁ kuladravyājugupsakam.
36.
kuladharma-kathā-yoga-yoginī-kaulika-priyam
kulārcanādi-naratam kula-dravyā-ajugupsakam
kulārcanādi-naratam kula-dravyā-ajugupsakam
36.
(sacchṣiṣyam) kuladharma-kathā-yoga-yoginī-kaulika-priyam,
kulārcanādi-naratam,
kula-dravyā-ajugupsakam (syāt).
kulārcanādi-naratam,
kula-dravyā-ajugupsakam (syāt).
36. (The disciple should be) fond of the lore of the kula path, yoga, yoginis, and kaulikas; engaged in kula worship and other practices; and not disgusted by the kula's (ritual) substances.
जपध्यानादिनिरतं मोक्षमार्गाभिकाङ्क्षिणम् ।
कुलशास्त्रप्रियं देवि पशुशास्त्रपराङ्मुखम् ।
इत्यादिलक्षणोपेतं गुरुः शिष्यं परिग्रहेत् ॥३७॥
कुलशास्त्रप्रियं देवि पशुशास्त्रपराङ्मुखम् ।
इत्यादिलक्षणोपेतं गुरुः शिष्यं परिग्रहेत् ॥३७॥
37. japadhyānādinirataṁ mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam ,
kulaśāstrapriyaṁ devi paśuśāstraparāṅmukham ,
ityādilakṣaṇopetaṁ guruḥ śiṣyaṁ parigrahet.
kulaśāstrapriyaṁ devi paśuśāstraparāṅmukham ,
ityādilakṣaṇopetaṁ guruḥ śiṣyaṁ parigrahet.
37.
japadhyānādi-naratam mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam
kulaśāstra-priyam devi
paśuśāstra-parāṅmukham
iti-ādi-lakṣaṇopetam guruḥ śiṣyam parigrahet
kulaśāstra-priyam devi
paśuśāstra-parāṅmukham
iti-ādi-lakṣaṇopetam guruḥ śiṣyam parigrahet
37.
devi,
(sacchṣiṣyam) japadhyānādi-naratam,
mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam,
kulaśāstra-priyam,
paśuśāstra-parāṅmukham (syāt).
guruḥ iti-ādi-lakṣaṇopetam śiṣyam parigrahet.
(sacchṣiṣyam) japadhyānādi-naratam,
mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam,
kulaśāstra-priyam,
paśuśāstra-parāṅmukham (syāt).
guruḥ iti-ādi-lakṣaṇopetam śiṣyam parigrahet.
37. O Goddess, (the disciple should be) engaged in mantra recitation, meditation, and other practices; desirous of the path to liberation; fond of the kula scriptures; and averse to the Paśu scriptures. A guru should accept such a disciple endowed with these and other characteristics.
श्रीगुरुः परमेशानि शुद्धवेशो मनोहरः ।
सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वावयवशोभितः ॥३८॥
सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वावयवशोभितः ॥३८॥
38. śrīguruḥ parameśāni śuddhaveśo manoharaḥ ,
sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ.
sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ.
38.
śrīguruḥ parameśāni śuddhaveśo manoharaḥ
sarvalakṣaṇa-sampannaḥ sarvāyavaśobhitaḥ
sarvalakṣaṇa-sampannaḥ sarvāyavaśobhitaḥ
38.
parameśāni,
śrīguruḥ śuddhaveśaḥ,
manoharaḥ,
sarvalakṣaṇa-sampannaḥ,
sarvāyavaśobhitaḥ (bhavet).
śrīguruḥ śuddhaveśaḥ,
manoharaḥ,
sarvalakṣaṇa-sampannaḥ,
sarvāyavaśobhitaḥ (bhavet).
38. O Parameśānī, the revered guru (should be) pure in attire, charming, endowed with all auspicious characteristics, and adorned in all limbs.
सर्वागमार्थतत्त्वज्ञः सर्वमन्त विधानवित् ।
लोकसम्मोहनकरो देववत् प्रियदर्शनः ॥३९॥
लोकसम्मोहनकरो देववत् प्रियदर्शनः ॥३९॥
39. sarvāgamārthatattvajñaḥ sarvamanta vidhānavit ,
lokasammohanakaro devavat priyadarśanaḥ.
lokasammohanakaro devavat priyadarśanaḥ.
सुमुखः सुलभः स्वच्चो भ्रमसंशयनाशकः ।
इङ्गिताकारवित् प्राज्ञ ऊहापोहविदुज्ज्वलः ॥४०॥
इङ्गिताकारवित् प्राज्ञ ऊहापोहविदुज्ज्वलः ॥४०॥
40. sumukhaḥ sulabhaḥ svacco bhramasaṁśayanāśakaḥ ,
iṅgitākāravit prājña ūhāpohavidujjvalaḥ.
iṅgitākāravit prājña ūhāpohavidujjvalaḥ.
अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिः सर्वज्ञो देशकालवित् ।
आज्ञासिद्धिस्त्रिकालज्ञो निग्रहानुग्रहक्षमः ॥४१॥
आज्ञासिद्धिस्त्रिकालज्ञो निग्रहानुग्रहक्षमः ॥४१॥
41. antarlakṣyo bahirdṛṣṭiḥ sarvajño deśakālavit ,
ājñāsiddhistrikālajño nigrahānugrahakṣamaḥ.
ājñāsiddhistrikālajño nigrahānugrahakṣamaḥ.
वेधको बोधकः शान्तः सर्वजीवदयापरः ।
स्वाधीनेन्द्रियसञ्चारषड्वर्गविजयक्षमाः ॥४२॥
स्वाधीनेन्द्रियसञ्चारषड्वर्गविजयक्षमाः ॥४२॥
42. vedhako bodhakaḥ śāntaḥ sarvajīvadayāparaḥ ,
svādhīnendriyasañcāraṣaḍvargavijayakṣamāḥ.
svādhīnendriyasañcāraṣaḍvargavijayakṣamāḥ.
अग्रगण्योऽतिगम्भीरः पात्रापात्रविशेषवित् ।
शिवविष्णुसमः साधुर्मन्ददर्शनदूषकः ॥४३॥
शिवविष्णुसमः साधुर्मन्ददर्शनदूषकः ॥४३॥
43. agragaṇyo'tigambhīraḥ pātrāpātraviśeṣavit ,
śivaviṣṇusamaḥ sādhurmandadarśanadūṣakaḥ.
śivaviṣṇusamaḥ sādhurmandadarśanadūṣakaḥ.
निर्मलो नित्यसन्तुष्टः स्वतन्त्रो मन्त्रशक्तिमान् ।
सद्भक्तवत्सलो धीरः कृपालुः स्मितपूर्णवाक् ॥४४॥
सद्भक्तवत्सलो धीरः कृपालुः स्मितपूर्णवाक् ॥४४॥
44. nirmalo nityasantuṣṭaḥ svatantro mantraśaktimān ,
sadbhaktavatsalo dhīraḥ kṛpāluḥ smitapūrṇavāk.
sadbhaktavatsalo dhīraḥ kṛpāluḥ smitapūrṇavāk.
भक्तप्रियः सदोदारो गम्भीरः शिष्टसाधकः ।
स्वेष्टदेवगुरुज्येष्ठ वनितापूजनोत्सुकः ॥४५॥
स्वेष्टदेवगुरुज्येष्ठ वनितापूजनोत्सुकः ॥४५॥
45. bhaktapriyaḥ sadodāro gambhīraḥ śiṣṭasādhakaḥ ,
sveṣṭadevagurujyeṣṭha vanitāpūjanotsukaḥ.
sveṣṭadevagurujyeṣṭha vanitāpūjanotsukaḥ.
नित्ये नैमित्तिके काम्ये रतः कर्मण्यनिन्दिते ।
रागद्वेषभयक्लेशदम्भाहङ्कारवजीतः ॥४६॥
रागद्वेषभयक्लेशदम्भाहङ्कारवजीतः ॥४६॥
46. nitye naimittike kāmye rataḥ karmaṇyanindite ,
rāgadveṣabhayakleśadambhāhaṅkāravajītaḥ.
rāgadveṣabhayakleśadambhāhaṅkāravajītaḥ.
स्वविद्यानुष्ठानरतो धर्मादीनामुपार्जकः ।
यदृच्चालाभसन्तुष्टो गुणदोषविभेदकः ॥४७॥
यदृच्चालाभसन्तुष्टो गुणदोषविभेदकः ॥४७॥
47. svavidyānuṣṭhānarato dharmādīnāmupārjakaḥ ,
yadṛccālābhasantuṣṭo guṇadoṣavibhedakaḥ.
yadṛccālābhasantuṣṭo guṇadoṣavibhedakaḥ.
स्त्रीधनादिष्वनासक्तो दुःसङ्गव्यसनादिषु ।
सर्वाहम्भावसंयुक्तो निर्द्वन्द्वो नियतव्रतः ॥४८॥
सर्वाहम्भावसंयुक्तो निर्द्वन्द्वो नियतव्रतः ॥४८॥
48. strīdhanādiṣvanāsakto duḥsaṅgavyasanādiṣu ,
sarvāhambhāvasaṁyukto nirdvandvo niyatavrataḥ.
sarvāhambhāvasaṁyukto nirdvandvo niyatavrataḥ.
अलोलुपो ह्यसङ्कल्पपक्षपाती विचक्षणः ।
वित्तविद्यादिभिर्मन्त्रयन्त्रतन्त्राद्यविक्रयी ॥४९॥
वित्तविद्यादिभिर्मन्त्रयन्त्रतन्त्राद्यविक्रयी ॥४९॥
49. alolupo hyasaṅkalpapakṣapātī vicakṣaṇaḥ ,
vittavidyādibhirmantrayantratantrādyavikrayī.
vittavidyādibhirmantrayantratantrādyavikrayī.
निःसङ्गो निवीकल्पश्च निर्णीतार्थोऽतिधामीकः ।
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनो निरपेक्षो निरामयः ।
इत्यादिलक्षणोपेतः श्रीगुरुः कथितः प्रिये ॥५०॥
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनो निरपेक्षो निरामयः ।
इत्यादिलक्षणोपेतः श्रीगुरुः कथितः प्रिये ॥५०॥
50. niḥsaṅgo nivīkalpaśca nirṇītārtho'tidhāmīkaḥ ,
tulyanindāstutirmauno nirapekṣo nirāmayaḥ ,
ityādilakṣaṇopetaḥ śrīguruḥ kathitaḥ priye.
tulyanindāstutirmauno nirapekṣo nirāmayaḥ ,
ityādilakṣaṇopetaḥ śrīguruḥ kathitaḥ priye.
यः शिवः सर्वगः सूक्ष्मश्चोन्मना निष्कलोऽव्ययः ।
व्योमाकारो ह्यजोऽनन्तः स कथं पूज्यते प्रिये ॥५१॥
व्योमाकारो ह्यजोऽनन्तः स कथं पूज्यते प्रिये ॥५१॥
51. yaḥ śivaḥ sarvagaḥ sūkṣmaśconmanā niṣkalo'vyayaḥ ,
vyomākāro hyajo'nantaḥ sa kathaṁ pūjyate priye.
vyomākāro hyajo'nantaḥ sa kathaṁ pūjyate priye.
अत एव शिवः साक्षाद्गुरुरूपं समाश्रितः ।
भक्त्या सम्पूजितो देवि भुक्तिं मुक्तिं प्रयच्चति ॥५२॥
भक्त्या सम्पूजितो देवि भुक्तिं मुक्तिं प्रयच्चति ॥५२॥
52. ata eva śivaḥ sākṣādgururūpaṁ samāśritaḥ ,
bhaktyā sampūjito devi bhuktiṁ muktiṁ prayaccati.
bhaktyā sampūjito devi bhuktiṁ muktiṁ prayaccati.
शिवोऽहं नाकृतिर्द्देवि नरदृग्गोचरो नहि ।
तस्मात् श्रीगुरुरूपेण शिष्यान् रक्षति धामीकान् ॥५३॥
तस्मात् श्रीगुरुरूपेण शिष्यान् रक्षति धामीकान् ॥५३॥
53. śivo'haṁ nākṛtirddevi naradṛggocaro nahi ,
tasmāt śrīgururūpeṇa śiṣyān rakṣati dhāmīkān.
tasmāt śrīgururūpeṇa śiṣyān rakṣati dhāmīkān.
मनुष्यचर्मणा बद्धः साक्षात् परशिवः स्वयम् ।
सच्चिष्यानुग्रहार्थाय गूढं पर्यटति क्षितौ ॥५४॥
सच्चिष्यानुग्रहार्थाय गूढं पर्यटति क्षितौ ॥५४॥
54. manuṣyacarmaṇā baddhaḥ sākṣāt paraśivaḥ svayam ,
sacciṣyānugrahārthāya gūḍhaṁ paryaṭati kṣitau.
sacciṣyānugrahārthāya gūḍhaṁ paryaṭati kṣitau.
सद्भक्तरक्षणायैव निराकारोऽपि साकृतिः ।
शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते ॥५५॥
शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते ॥५५॥
55. sadbhaktarakṣaṇāyaiva nirākāro'pi sākṛtiḥ ,
śivaḥ kṛpānidhirloke saṁsārīva hi ceṣṭate.
śivaḥ kṛpānidhirloke saṁsārīva hi ceṣṭate.
ललाटलोचनं चान्दीं कलामपि च दोर्द्दयम् ।
अन्तर्धाय च वर्त्तेयं गुरुरूपो महीतले ॥५६॥
अन्तर्धाय च वर्त्तेयं गुरुरूपो महीतले ॥५६॥
56. lalāṭalocanaṁ cāndīṁ kalāmapi ca dorddayam ,
antardhāya ca vartteyaṁ gururūpo mahītale.
antardhāya ca vartteyaṁ gururūpo mahītale.
अत्रिनेत्रः शिवः साक्षादचतुर्बाहुरच्युतः ।
अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः कथितं प्रिये ॥५७॥
अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः कथितं प्रिये ॥५७॥
57. atrinetraḥ śivaḥ sākṣādacaturbāhuracyutaḥ ,
acaturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaṁ priye.
acaturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaṁ priye.
नरवद्दृश्यते लोके श्रीगुरुः पापकर्मणा ।
शिववद् दृश्यते लोके भवानि पुण्यकर्मणा ॥५८॥
शिववद् दृश्यते लोके भवानि पुण्यकर्मणा ॥५८॥
58. naravaddṛśyate loke śrīguruḥ pāpakarmaṇā ,
śivavad dṛśyate loke bhavāni puṇyakarmaṇā.
śivavad dṛśyate loke bhavāni puṇyakarmaṇā.
श्रीगुरुं परमं तत्त्वं तिष्ठन्तं चक्षुरग्रतः ।
मन्दभाग्या न पश्यन्ति ह्यन्धाः सूर्यमिवोदितम् ॥५९॥
मन्दभाग्या न पश्यन्ति ह्यन्धाः सूर्यमिवोदितम् ॥५९॥
59. śrīguruṁ paramaṁ tattvaṁ tiṣṭhantaṁ cakṣuragrataḥ ,
mandabhāgyā na paśyanti hyandhāḥ sūryamivoditam.
mandabhāgyā na paśyanti hyandhāḥ sūryamivoditam.
गुरुः सदाशिवः साक्षात् सत्यमेव न संशयः ।
शिव एव गुरुर्नो चेद्भुक्ति मुक्ति ददाति कः ॥६०॥
शिव एव गुरुर्नो चेद्भुक्ति मुक्ति ददाति कः ॥६०॥
60. guruḥ sadāśivaḥ sākṣāt satyameva na saṁśayaḥ ,
śiva eva gururno cedbhukti mukti dadāti kaḥ.
śiva eva gururno cedbhukti mukti dadāti kaḥ.
सदाशिवस्य देवस्य श्रीगुरोरपि पार्वती ।
उभयोरन्तरं नास्ति यः करोति स पातकी ॥६१॥
उभयोरन्तरं नास्ति यः करोति स पातकी ॥६१॥
61. sadāśivasya devasya śrīgurorapi pārvatī ,
ubhayorantaraṁ nāsti yaḥ karoti sa pātakī.
ubhayorantaraṁ nāsti yaḥ karoti sa pātakī.
देशिकाकृतिमास्थाय पशोः पाशानशेषतः ।
चित्त्वा परं पदं देवि नयत्येनमतो गुरुः ॥६२॥
चित्त्वा परं पदं देवि नयत्येनमतो गुरुः ॥६२॥
62. deśikākṛtimāsthāya paśoḥ pāśānaśeṣataḥ ,
cittvā paraṁ padaṁ devi nayatyenamato guruḥ.
cittvā paraṁ padaṁ devi nayatyenamato guruḥ.
सर्वानुग्रहकर्त्तृत्वादीश्वरः करुणानधिः ।
आचार्यरूपमास्थाय दीक्षया मोक्षयेत् पशून् ॥६३॥
आचार्यरूपमास्थाय दीक्षया मोक्षयेत् पशून् ॥६३॥
63. sarvānugrahakarttṛtvādīśvaraḥ karuṇānadhiḥ ,
ācāryarūpamāsthāya dīkṣayā mokṣayet paśūn.
ācāryarūpamāsthāya dīkṣayā mokṣayet paśūn.
यथा घटश्च कलसः कुम्भश्चैकार्थवाचकः ।
तथा देवश्च मन्त्रश्च गुरुश्चैकार्थ उच्यते ॥६४॥
तथा देवश्च मन्त्रश्च गुरुश्चैकार्थ उच्यते ॥६४॥
64. yathā ghaṭaśca kalasaḥ kumbhaścaikārthavācakaḥ ,
tathā devaśca mantraśca guruścaikārtha ucyate.
tathā devaśca mantraśca guruścaikārtha ucyate.
यथा देवस्तथा मन्त्रो यथा मन्त्रस्तथा गुरुः ।
देवमन्त्रगुरूणाञ्च पूजया सदृशं फलम् ॥६५॥
देवमन्त्रगुरूणाञ्च पूजया सदृशं फलम् ॥६५॥
65. yathā devastathā mantro yathā mantrastathā guruḥ ,
devamantragurūṇāñca pūjayā sadṛśaṁ phalam.
devamantragurūṇāñca pūjayā sadṛśaṁ phalam.
शिवरूपं समास्थाय पूजां गृह्णामि पार्वती ।
गुरुरूपं समादाय भवपाशान्निकृन्तये ॥६६॥
गुरुरूपं समादाय भवपाशान्निकृन्तये ॥६६॥
66. śivarūpaṁ samāsthāya pūjāṁ gṛhṇāmi pārvatī ,
gururūpaṁ samādāya bhavapāśānnikṛntaye.
gururūpaṁ samādāya bhavapāśānnikṛntaye.
सिद्धान्तशारवेत्ताहं बीजोऽहमिति बोधकृत् ।
अविच्चिन्नः सदा हृष्टहृदयो गुरुरुच्यते ॥६७॥
अविच्चिन्नः सदा हृष्टहृदयो गुरुरुच्यते ॥६७॥
67. siddhāntaśāravettāhaṁ bījo'hamiti bodhakṛt ,
aviccinnaḥ sadā hṛṣṭahṛdayo gururucyate.
aviccinnaḥ sadā hṛṣṭahṛdayo gururucyate.
यो विलंघ्याश्रमान् वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा ।
ज्योतिवर्णाश्रमी योगी स गुरुः कथितः प्रिये ॥६८॥
ज्योतिवर्णाश्रमी योगी स गुरुः कथितः प्रिये ॥६८॥
68. yo vilaṁghyāśramān varṇānātmanyeva sthitaḥ sadā ,
jyotivarṇāśramī yogī sa guruḥ kathitaḥ priye.
jyotivarṇāśramī yogī sa guruḥ kathitaḥ priye.
षडध्वानं षडाधारं षोडशाधारनिर्णयम् ।
यो जानाति विधानेन स गुरुः कथितः प्रिये ॥६९॥
यो जानाति विधानेन स गुरुः कथितः प्रिये ॥६९॥
69. ṣaḍadhvānaṁ ṣaḍādhāraṁ ṣoḍaśādhāranirṇayam ,
yo jānāti vidhānena sa guruḥ kathitaḥ priye.
yo jānāti vidhānena sa guruḥ kathitaḥ priye.
दृश्यं विना स्थिरा दृष्टिर्मनश्चालम्बनं विना ।
विनायासं स्थिरो वायुर्यस्य स्यात् स गुरुः प्रिये ॥७०॥
विनायासं स्थिरो वायुर्यस्य स्यात् स गुरुः प्रिये ॥७०॥
70. dṛśyaṁ vinā sthirā dṛṣṭirmanaścālambanaṁ vinā ,
vināyāsaṁ sthiro vāyuryasya syāt sa guruḥ priye.
vināyāsaṁ sthiro vāyuryasya syāt sa guruḥ priye.
यत्तु संवित्तिजननं परानन्दसमुद्भवम् ।
तत्तत्त्वं विदितं येन स गुरुः कुलनायिके ॥७१॥
तत्तत्त्वं विदितं येन स गुरुः कुलनायिके ॥७१॥
71. yattu saṁvittijananaṁ parānandasamudbhavam ,
tattattvaṁ viditaṁ yena sa guruḥ kulanāyike.
tattattvaṁ viditaṁ yena sa guruḥ kulanāyike.
भूतभव्यौ तन्त्रमन्त्रौ वेत्ति यः शाक्तशाम्भवम् ।
वेधञ्च षड्विधं देवि स हि वेधकरो गुरुः ॥७२॥
वेधञ्च षड्विधं देवि स हि वेधकरो गुरुः ॥७२॥
72. bhūtabhavyau tantramantrau vetti yaḥ śāktaśāmbhavam ,
vedhañca ṣaḍvidhaṁ devi sa hi vedhakaro guruḥ.
vedhañca ṣaḍvidhaṁ devi sa hi vedhakaro guruḥ.
पदमन्त्रकलायन्त्रसतत्त्वतभुवनाश्रयम् ।
शोधयेद् यः षडध्वानं स गुरुः कथितः प्रिये ॥७३॥
शोधयेद् यः षडध्वानं स गुरुः कथितः प्रिये ॥७३॥
73. padamantrakalāyantrasatattvatabhuvanāśrayam ,
śodhayed yaḥ ṣaḍadhvānaṁ sa guruḥ kathitaḥ priye.
śodhayed yaḥ ṣaḍadhvānaṁ sa guruḥ kathitaḥ priye.
वेधं पदं विरोधञ्च ग्रहणं मोक्षणं तथा ।
यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७४॥
यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७४॥
74. vedhaṁ padaṁ virodhañca grahaṇaṁ mokṣaṇaṁ tathā ,
yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
जाग्रत् स्वप्नः सुषुप्तिश्च तुरीयं तदतीतकम् ।
यो वेत्ति पञ्चकं देवि स गुरुः कथितः प्रिये ॥७५॥
यो वेत्ति पञ्चकं देवि स गुरुः कथितः प्रिये ॥७५॥
75. jāgrat svapnaḥ suṣuptiśca turīyaṁ tadatītakam ,
yo vetti pañcakaṁ devi sa guruḥ kathitaḥ priye.
yo vetti pañcakaṁ devi sa guruḥ kathitaḥ priye.
पिण्डं पदं तथा रूपं रूपातीतं चतुष्टयम् ।
यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७६॥
यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७६॥
76. piṇḍaṁ padaṁ tathā rūpaṁ rūpātītaṁ catuṣṭayam ,
yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
यो वा पराञ्च पश्यन्तीं मध्यमां वैखरीमपि ।
चतुष्टयं विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७७॥
चतुष्टयं विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥७७॥
77. yo vā parāñca paśyantīṁ madhyamāṁ vaikharīmapi ,
catuṣṭayaṁ vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
catuṣṭayaṁ vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
आत्मविद्याशिवसर्वमिति तत्त्वचतुष्टयम् ।
यो वेत्ति परमेशानि स गुरुर्नापरः प्रिये ॥७८॥
यो वेत्ति परमेशानि स गुरुर्नापरः प्रिये ॥७८॥
78. ātmavidyāśivasarvamiti tattvacatuṣṭayam ,
yo vetti parameśāni sa gururnāparaḥ priye.
yo vetti parameśāni sa gururnāparaḥ priye.
पाशच्चेदं वेधदीक्षां पशुग्रहणमेव च ।
त्रिविधं यो विजानाति स गुरुः परमो मतः ॥७९॥
त्रिविधं यो विजानाति स गुरुः परमो मतः ॥७९॥
79. pāśaccedaṁ vedhadīkṣāṁ paśugrahaṇameva ca ,
trividhaṁ yo vijānāti sa guruḥ paramo mataḥ.
trividhaṁ yo vijānāti sa guruḥ paramo mataḥ.
पदं पाशं पशुनाञ्च रहस्यार्थं विधानतः ।
यो जानाति वरारोहे स गुरुः कथितः प्रिये ॥८०॥
यो जानाति वरारोहे स गुरुः कथितः प्रिये ॥८०॥
80. padaṁ pāśaṁ paśunāñca rahasyārthaṁ vidhānataḥ ,
yo jānāti varārohe sa guruḥ kathitaḥ priye.
yo jānāti varārohe sa guruḥ kathitaḥ priye.
चक्रसङ्केतकं मन्त्रं पूजासङ्केतकं तथा ।
त्रितयं यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥८१॥
त्रितयं यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥८१॥
81. cakrasaṅketakaṁ mantraṁ pūjāsaṅketakaṁ tathā ,
tritayaṁ yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
tritayaṁ yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
वाणेतरस्वयम्भ्वाख्यलिङ्गत्रितयसंस्थितिम् ।
तत्त्वतो यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥८२॥
तत्त्वतो यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये ॥८२॥
82. vāṇetarasvayambhvākhyaliṅgatritayasaṁsthitim ,
tattvato yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
tattvato yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye.
आणवं कार्मणञ्चैव मायीयञ्च मलत्रयम् ।
यो विशोधयितुं शक्तः स गुरुः परमो मतः ॥८३॥
यो विशोधयितुं शक्तः स गुरुः परमो मतः ॥८३॥
83. āṇavaṁ kārmaṇañcaiva māyīyañca malatrayam ,
yo viśodhayituṁ śaktaḥ sa guruḥ paramo mataḥ.
yo viśodhayituṁ śaktaḥ sa guruḥ paramo mataḥ.
आरक्तशुक्लमिश्रा(कृष्णा)ख्यचरणत्रयवासनाम् ।
यो जानाति महादेवि स गुरुः परमो मतः ॥८४॥
यो जानाति महादेवि स गुरुः परमो मतः ॥८४॥
84. āraktaśuklamiśrā(kṛṣṇā)khyacaraṇatrayavāsanām ,
yo jānāti mahādevi sa guruḥ paramo mataḥ.
yo jānāti mahādevi sa guruḥ paramo mataḥ.
महामुद्रां नभोमुद्राम् उङ्डीयानं जलन्धरम् ।
मूलबन्धञ्च यो वेत्ति स गुरुः परमो मतः ॥८५॥
मूलबन्धञ्च यो वेत्ति स गुरुः परमो मतः ॥८५॥
85. mahāmudrāṁ nabhomudrām uṅḍīyānaṁ jalandharam ,
mūlabandhañca yo vetti sa guruḥ paramo mataḥ.
mūlabandhañca yo vetti sa guruḥ paramo mataḥ.
शिवादिक्षितिपर्यन्तं षट्त्रिंशत्तत्त्वनिर्णयम् ।
यो विजानाति तत्त्वेन स गुरुः परमो मतः ॥८६॥
यो विजानाति तत्त्वेन स गुरुः परमो मतः ॥८६॥
86. śivādikṣitiparyantaṁ ṣaṭtriṁśattattvanirṇayam ,
yo vijānāti tattvena sa guruḥ paramo mataḥ.
yo vijānāti tattvena sa guruḥ paramo mataḥ.
अन्तर्यागं बहिर्यागं कलाज्ञानस्थितिं प्रिये ।
चारुयन्त्रविधानञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥८७॥
चारुयन्त्रविधानञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥८७॥
87. antaryāgaṁ bahiryāgaṁ kalājñānasthitiṁ priye ,
cāruyantravidhānañca yo vetti sa guruḥ priye.
cāruyantravidhānañca yo vetti sa guruḥ priye.
पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं स्थितिं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
शिरास्थिरोमसंख्यादि स गुरुर्नापरः प्रिये ॥८८॥
शिरास्थिरोमसंख्यादि स गुरुर्नापरः प्रिये ॥८८॥
88. piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṁ sthitiṁ yo vetti tattvataḥ ,
śirāsthiromasaṁkhyādi sa gururnāparaḥ priye.
śirāsthiromasaṁkhyādi sa gururnāparaḥ priye.
पद्मादिचतुरशीतिनानासनविचक्षणः ।
यमाद्यष्टाङ्गयोगज्ञः स गुरुः परमो मतः ॥८९॥
यमाद्यष्टाङ्गयोगज्ञः स गुरुः परमो मतः ॥८९॥
89. padmādicaturaśītinānāsanavicakṣaṇaḥ ,
yamādyaṣṭāṅgayogajñaḥ sa guruḥ paramo mataḥ.
yamādyaṣṭāṅgayogajñaḥ sa guruḥ paramo mataḥ.
घृणा सङ्का भयं लज्जा जुगुप्सा चेति पञ्चमी ।
कुलं शीलं तथा जातिरष्टौ पाशाः प्रकीत्तीताः ॥९०॥
कुलं शीलं तथा जातिरष्टौ पाशाः प्रकीत्तीताः ॥९०॥
90. ghṛṇā saṅkā bhayaṁ lajjā jugupsā ceti pañcamī ,
kulaṁ śīlaṁ tathā jātiraṣṭau pāśāḥ prakīttītāḥ.
kulaṁ śīlaṁ tathā jātiraṣṭau pāśāḥ prakīttītāḥ.
पाशबद्धः पाशुर्ज्ञेयः पाशमुक्तो महेश्वरः ।
तस्मात् पाशहरो यस्तु स गुरुः परमो मतः ॥९१॥
तस्मात् पाशहरो यस्तु स गुरुः परमो मतः ॥९१॥
91. pāśabaddhaḥ pāśurjñeyaḥ pāśamukto maheśvaraḥ ,
tasmāt pāśaharo yastu sa guruḥ paramo mataḥ.
tasmāt pāśaharo yastu sa guruḥ paramo mataḥ.
बन्धनं योनिमुद्राया मन्त्रचैतन्यदर्शनम् ।
यन्त्रमन्त्रस्वरूपञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥९२॥
यन्त्रमन्त्रस्वरूपञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥९२॥
92. bandhanaṁ yonimudrāyā mantracaitanyadarśanam ,
yantramantrasvarūpañca yo vetti sa guruḥ priye.
yantramantrasvarūpañca yo vetti sa guruḥ priye.
विनिक्षिप्तां गतायातां संक्लिष्टां संविनीतकाम् ।
चतुवीधां मनोऽवस्थां यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥९३॥
चतुवीधां मनोऽवस्थां यो वेत्ति स गुरुः प्रिये ॥९३॥
93. vinikṣiptāṁ gatāyātāṁ saṁkliṣṭāṁ saṁvinītakām ,
catuvīdhāṁ mano'vasthāṁ yo vetti sa guruḥ priye.
catuvīdhāṁ mano'vasthāṁ yo vetti sa guruḥ priye.
मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तसप्ताम्भोजदलेषु यः ।
जीवाचारफलं वेत्ति स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९४॥
जीवाचारफलं वेत्ति स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९४॥
94. mūlādibrahmarandhrāntasaptāmbhojadaleṣu yaḥ ,
jīvācāraphalaṁ vetti sa gururnāparaḥ priye.
jīvācāraphalaṁ vetti sa gururnāparaḥ priye.
शिवादिगुरुपर्यन्तं पारम्पर्यक्रमेण यः ।
अवाप्ततत्त्वसम्भारः स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९५॥
अवाप्ततत्त्वसम्भारः स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९५॥
95. śivādiguruparyantaṁ pāramparyakrameṇa yaḥ ,
avāptatattvasambhāraḥ sa gururnāparaḥ priye.
avāptatattvasambhāraḥ sa gururnāparaḥ priye.
येन वा दशीते तत्त्वे तत्क्षणात्तन्मयो भवेत् ।
मन्यते मुक्तमात्मानं स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९६॥
मन्यते मुक्तमात्मानं स गुरुर्नापरः प्रिये ॥९६॥
96. yena vā daśīte tattve tatkṣaṇāttanmayo bhavet ,
manyate muktamātmānaṁ sa gururnāparaḥ priye.
manyate muktamātmānaṁ sa gururnāparaḥ priye.
ये दत्त्वा सहजानन्दं दरन्तीन्द्रियजं सुखम् ।
सेव्यास्ते गुरवः शिष्यैरन्ये त्याज्याः प्रतारकाः ॥९७॥
सेव्यास्ते गुरवः शिष्यैरन्ये त्याज्याः प्रतारकाः ॥९७॥
97. ye dattvā sahajānandaṁ darantīndriyajaṁ sukham ,
sevyāste guravaḥ śiṣyairanye tyājyāḥ pratārakāḥ.
sevyāste guravaḥ śiṣyairanye tyājyāḥ pratārakāḥ.
संसारभयभीतस्य शिष्यस्य गुरुरादरात् ।
व्रतोपवासनियमैनीयन्ता स गुरुर्मतः ॥९८॥
व्रतोपवासनियमैनीयन्ता स गुरुर्मतः ॥९८॥
98. saṁsārabhayabhītasya śiṣyasya gururādarāt ,
vratopavāsaniyamainīyantā sa gururmataḥ.
vratopavāsaniyamainīyantā sa gururmataḥ.
यः प्रसन्नः क्षणार्द्धेन मोक्षलक्ष्मीं प्रयच्चति ।
दुर्लभं तं विजानीयाद् गुरुं संसारतारकम् ॥९९॥
दुर्लभं तं विजानीयाद् गुरुं संसारतारकम् ॥९९॥
99. yaḥ prasannaḥ kṣaṇārddhena mokṣalakṣmīṁ prayaccati ,
durlabhaṁ taṁ vijānīyād guruṁ saṁsāratārakam.
durlabhaṁ taṁ vijānīyād guruṁ saṁsāratārakam.
यः क्षणेनात्मसामर्थ्यं स्वशिष्याय ददाति हि ।
क्रियायासादिरहितं स गुरुर्द्देवदुर्लभः ॥१००॥
क्रियायासादिरहितं स गुरुर्द्देवदुर्लभः ॥१००॥
100. yaḥ kṣaṇenātmasāmarthyaṁ svaśiṣyāya dadāti hi ,
kriyāyāsādirahitaṁ sa gururddevadurlabhaḥ.
kriyāyāsādirahitaṁ sa gururddevadurlabhaḥ.
य सद्यः प्रत्ययकरं सुलभञ्चात्मसौख्यदम् ।
ज्ञानोपदेशं कुरुते स गुरुर्द्देवदुर्लभः ॥१०१॥
ज्ञानोपदेशं कुरुते स गुरुर्द्देवदुर्लभः ॥१०१॥
101. ya sadyaḥ pratyayakaraṁ sulabhañcātmasaukhyadam ,
jñānopadeśaṁ kurute sa gururddevadurlabhaḥ.
jñānopadeśaṁ kurute sa gururddevadurlabhaḥ.
द्वीपाद् द्वीपान्तरं देवि सञ्चरेद्यथा तथा ।
यो दद्यात् स गुरुर्ज्ञानमभ्यासादिविवजीतम् ॥१०२॥
यो दद्यात् स गुरुर्ज्ञानमभ्यासादिविवजीतम् ॥१०२॥
102. dvīpād dvīpāntaraṁ devi sañcaredyathā tathā ,
yo dadyāt sa gururjñānamabhyāsādivivajītam.
yo dadyāt sa gururjñānamabhyāsādivivajītam.
क्षुधितस्य यथा तृप्तिराहारादाशु जायते ।
तथोपदेशमात्रेण ज्ञानदो दुर्लभो गुरुः ॥१०३॥
तथोपदेशमात्रेण ज्ञानदो दुर्लभो गुरुः ॥१०३॥
103. kṣudhitasya yathā tṛptirāhārādāśu jāyate ,
tathopadeśamātreṇa jñānado durlabho guruḥ.
tathopadeśamātreṇa jñānado durlabho guruḥ.
गुरवो बहवः सन्ति दीपवच्च गृहे गृहे ।
दुर्लभोऽयं गुरुर्देवि सूर्यवत् सर्वदीपकः ॥१०४॥
दुर्लभोऽयं गुरुर्देवि सूर्यवत् सर्वदीपकः ॥१०४॥
104. guravo bahavaḥ santi dīpavacca gṛhe gṛhe ,
durlabho'yaṁ gururdevi sūryavat sarvadīpakaḥ.
durlabho'yaṁ gururdevi sūryavat sarvadīpakaḥ.
गुरवो बहवः सन्ति वेदशास्त्रादिपारगाः ।
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि परतत्त्वार्थपारगः ॥१०५॥
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि परतत्त्वार्थपारगः ॥१०५॥
105. guravo bahavaḥ santi vedaśāstrādipāragāḥ ,
durlabho'yaṁ gururddevi paratattvārthapāragaḥ.
durlabho'yaṁ gururddevi paratattvārthapāragaḥ.
गुरवो बहवः सन्ति आत्मनोऽन्यप्रदा भुवि ।
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि लोकेष्वात्मप्रकाशकः ॥१०६॥
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि लोकेष्वात्मप्रकाशकः ॥१०६॥
106. guravo bahavaḥ santi ātmano'nyapradā bhuvi ,
durlabho'yaṁ gururddevi lokeṣvātmaprakāśakaḥ.
durlabho'yaṁ gururddevi lokeṣvātmaprakāśakaḥ.
गुरवो बहवः सन्ति कुमन्त्रौषधिवेदिनः ।
निगमागमशास्त्रोक्तमन्त्रज्ञो दुर्लभो भुवि ॥१०७॥
निगमागमशास्त्रोक्तमन्त्रज्ञो दुर्लभो भुवि ॥१०७॥
107. guravo bahavaḥ santi kumantrauṣadhivedinaḥ ,
nigamāgamaśāstroktamantrajño durlabho bhuvi.
nigamāgamaśāstroktamantrajño durlabho bhuvi.
गुरवो बहवः सन्ति शिष्यवित्तापहारकाः ।
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि शिष्यदुःखापहारकः ॥१०८॥
दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि शिष्यदुःखापहारकः ॥१०८॥
108. guravo bahavaḥ santi śiṣyavittāpahārakāḥ ,
durlabho'yaṁ gururddevi śiṣyaduḥkhāpahārakaḥ.
durlabho'yaṁ gururddevi śiṣyaduḥkhāpahārakaḥ.
वर्णाश्रमकुलाचारनिरता बहवो भुवि ।
सर्वसङ्कल्पहीनो यः स गुरुर्द्देवि दुर्लभः ॥१०९॥
सर्वसङ्कल्पहीनो यः स गुरुर्द्देवि दुर्लभः ॥१०९॥
109. varṇāśramakulācāraniratā bahavo bhuvi ,
sarvasaṅkalpahīno yaḥ sa gururddevi durlabhaḥ.
sarvasaṅkalpahīno yaḥ sa gururddevi durlabhaḥ.
गुरोर्यस्यैव सम्पर्कात् परानन्दोऽभिजायते ।
गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः ॥११०॥
गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः ॥११०॥
110. guroryasyaiva samparkāt parānando'bhijāyate ,
guruṁ tameva vṛṇuyānnāparaṁ matimānnaraḥ.
guruṁ tameva vṛṇuyānnāparaṁ matimānnaraḥ.
यस्यानुभवपर्यन्तं बुद्धिस्तत्र प्रवर्त्तते ।
यस्यालोकनमात्रेण मुच्यते नात्र संशयः ॥१११॥
यस्यालोकनमात्रेण मुच्यते नात्र संशयः ॥१११॥
111. yasyānubhavaparyantaṁ buddhistatra pravarttate ,
yasyālokanamātreṇa mucyate nātra saṁśayaḥ.
yasyālokanamātreṇa mucyate nātra saṁśayaḥ.
शङ्कया भक्षितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सा शङ्का भक्षिता येन स गुरुर्द्देविदुर्लभः ॥११२॥
सा शङ्का भक्षिता येन स गुरुर्द्देविदुर्लभः ॥११२॥
112. śaṅkayā bhakṣitaṁ sarvaṁ trailokyaṁ sacarācaram ,
sā śaṅkā bhakṣitā yena sa gururddevidurlabhaḥ.
sā śaṅkā bhakṣitā yena sa gururddevidurlabhaḥ.
यथा वह्निसमीपस्थं नवनीतं विलीयते ।
तथा पापं विलीयते सदाचार्य समीपतः ॥११३॥
तथा पापं विलीयते सदाचार्य समीपतः ॥११३॥
113. yathā vahnisamīpasthaṁ navanītaṁ vilīyate ,
tathā pāpaṁ vilīyate sadācārya samīpataḥ.
tathā pāpaṁ vilīyate sadācārya samīpataḥ.
यथा दीप्तानलः काष्ठं शुष्कमार्द्रञ्च निर्दहेत् ।
तथा गुरुकटाक्षस्तु शिष्यपापं दहेत् क्षणात् ॥११४॥
तथा गुरुकटाक्षस्तु शिष्यपापं दहेत् क्षणात् ॥११४॥
114. yathā dīptānalaḥ kāṣṭhaṁ śuṣkamārdrañca nirdahet ,
tathā gurukaṭākṣastu śiṣyapāpaṁ dahet kṣaṇāt.
tathā gurukaṭākṣastu śiṣyapāpaṁ dahet kṣaṇāt.
यथा महानिलोद्धूतं तूलं दशदिशो व्रजेत् ।
तथैव गुरुकारुण्यात् पापराशिः पलायते ॥११५॥
तथैव गुरुकारुण्यात् पापराशिः पलायते ॥११५॥
115. yathā mahāniloddhūtaṁ tūlaṁ daśadiśo vrajet ,
tathaiva gurukāruṇyāt pāparāśiḥ palāyate.
tathaiva gurukāruṇyāt pāparāśiḥ palāyate.
दीपदर्शनमात्रेण प्रणश्यति तमो यथा ।
सद्गुरोर्द्दर्शनाद्देवि तथाऽज्ञानं विनश्यति ॥११६॥
सद्गुरोर्द्दर्शनाद्देवि तथाऽज्ञानं विनश्यति ॥११६॥
116. dīpadarśanamātreṇa praṇaśyati tamo yathā ,
sadgurorddarśanāddevi tathā'jñānaṁ vinaśyati.
sadgurorddarśanāddevi tathā'jñānaṁ vinaśyati.
सर्वलक्षणसम्पन्नो वेदशास्त्रविधानवित् ।
सर्वोपायविधानज्ञस्तत्त्वज्ञानी गुरुः स हि ॥११७॥
सर्वोपायविधानज्ञस्तत्त्वज्ञानी गुरुः स हि ॥११७॥
117. sarvalakṣaṇasampanno vedaśāstravidhānavit ,
sarvopāyavidhānajñastattvajñānī guruḥ sa hi.
sarvopāyavidhānajñastattvajñānī guruḥ sa hi.
पूजाहोमाश्रमाचारतपस्तीर्थव्रतादिकम् ।
मन्त्रागमादिविज्ञानं तत्त्वहीनस्य निष्फलम् ॥११८॥
मन्त्रागमादिविज्ञानं तत्त्वहीनस्य निष्फलम् ॥११८॥
118. pūjāhomāśramācāratapastīrthavratādikam ,
mantrāgamādivijñānaṁ tattvahīnasya niṣphalam.
mantrāgamādivijñānaṁ tattvahīnasya niṣphalam.
स्वयं वेद्ये परे तत्त्वे स्वात्मानं वेत्ति निश्चलः ।
आत्मनोऽनुग्रहो नास्ति परस्यानुग्रहः कथम् ॥११९॥
आत्मनोऽनुग्रहो नास्ति परस्यानुग्रहः कथम् ॥११९॥
119. svayaṁ vedye pare tattve svātmānaṁ vetti niścalaḥ ,
ātmano'nugraho nāsti parasyānugrahaḥ katham.
ātmano'nugraho nāsti parasyānugrahaḥ katham.
ब्रह्माकारं मनोरूपं प्रप्यक्षं स्वतनुस्थितम् ।
यो न जानाति चान्यस्य कथं मोक्षं ददात्यसौ ॥१२०॥
यो न जानाति चान्यस्य कथं मोक्षं ददात्यसौ ॥१२०॥
120. brahmākāraṁ manorūpaṁ prapyakṣaṁ svatanusthitam ,
yo na jānāti cānyasya kathaṁ mokṣaṁ dadātyasau.
yo na jānāti cānyasya kathaṁ mokṣaṁ dadātyasau.
सर्वलक्षणहीनोऽपि तत्त्वज्ञानी गुरुः स्मृतः ।
तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक एव च ॥१२१॥
तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक एव च ॥१२१॥
121. sarvalakṣaṇahīno'pi tattvajñānī guruḥ smṛtaḥ ,
tasmāttattvavideveha mukto mocaka eva ca.
tasmāttattvavideveha mukto mocaka eva ca.
यस्तत्त्वविन्महेशानि स पशुं बोधयत्यपि ।
तत्त्वहीनात् कुतोऽध्यात्मतत्त्वज्ञानपरिग्रहः ॥१२२॥
तत्त्वहीनात् कुतोऽध्यात्मतत्त्वज्ञानपरिग्रहः ॥१२२॥
122. yastattvavinmaheśāni sa paśuṁ bodhayatyapi ,
tattvahīnāt kuto'dhyātmatattvajñānaparigrahaḥ.
tattvahīnāt kuto'dhyātmatattvajñānaparigrahaḥ.
तत्त्वज्ञैरुपदिष्टा ये तत्त्वाज्ञस्ते न संशयः ।
पशुभिश्चोपदिष्टा ये देवि ते पशवः स्मृताः ॥१२३॥
पशुभिश्चोपदिष्टा ये देवि ते पशवः स्मृताः ॥१२३॥
123. tattvajñairupadiṣṭā ye tattvājñaste na saṁśayaḥ ,
paśubhiścopadiṣṭā ye devi te paśavaḥ smṛtāḥ.
paśubhiścopadiṣṭā ye devi te paśavaḥ smṛtāḥ.
विद्धस्तु वेधयेद्देवि नाविद्धो वेधको भवेत् ।
मुक्तस्तु मोचयेद् बद्धं न मुक्तो मोचकः कथम् ॥१२४॥
मुक्तस्तु मोचयेद् बद्धं न मुक्तो मोचकः कथम् ॥१२४॥
124. viddhastu vedhayeddevi nāviddho vedhako bhavet ,
muktastu mocayed baddhaṁ na mukto mocakaḥ katham.
muktastu mocayed baddhaṁ na mukto mocakaḥ katham.
अभिज्ञश्चोद्धरेन्मूर्ख न मूर्खो मूर्खमुद्धरेत् ।
शिलां सन्तारयेन्नौही किं शिला तारयेच्चिलाम् ॥१२५॥
शिलां सन्तारयेन्नौही किं शिला तारयेच्चिलाम् ॥१२५॥
125. abhijñaścoddharenmūrkha na mūrkho mūrkhamuddharet ,
śilāṁ santārayennauhī kiṁ śilā tārayeccilām.
śilāṁ santārayennauhī kiṁ śilā tārayeccilām.
तत्त्वहीनं गुरुं लब्ध्वा केवलं भव तत्परः ।
इहामुत्र फलं किञ्चित् स नरो नाप्नुयात् प्रिये ॥१२६॥
इहामुत्र फलं किञ्चित् स नरो नाप्नुयात् प्रिये ॥१२६॥
126. tattvahīnaṁ guruṁ labdhvā kevalaṁ bhava tatparaḥ ,
ihāmutra phalaṁ kiñcit sa naro nāpnuyāt priye.
ihāmutra phalaṁ kiñcit sa naro nāpnuyāt priye.
शैवे गुरुत्रयं प्रोक्तं वैष्णवे गुरुपञ्चकम् ।
वेदशास्त्रेषु शतशो गुरुरेकः कुलान्वये ॥१२७॥
वेदशास्त्रेषु शतशो गुरुरेकः कुलान्वये ॥१२७॥
127. śaive gurutrayaṁ proktaṁ vaiṣṇave gurupañcakam ,
vedaśāstreṣu śataśo gururekaḥ kulānvaye.
vedaśāstreṣu śataśo gururekaḥ kulānvaye.
प्रेरकः सूचकश्चैव वाचको दर्शकस्तथा ।
शिक्षको बोधकश्चैव षडेते गुरुवः स्मृताः ॥१२८॥
शिक्षको बोधकश्चैव षडेते गुरुवः स्मृताः ॥१२८॥
128. prerakaḥ sūcakaścaiva vācako darśakastathā ,
śikṣako bodhakaścaiva ṣaḍete guruvaḥ smṛtāḥ.
śikṣako bodhakaścaiva ṣaḍete guruvaḥ smṛtāḥ.
पञ्चैते कार्यभूताः स्युः कारणं बोधको भवेत् ।
पूर्णाभिषेककर्त्ता यो गुरुस्तस्यैव पादुका ।
पूजनीया महेशानि बहुत्वेऽपि न संशयः ॥१२९॥
पूर्णाभिषेककर्त्ता यो गुरुस्तस्यैव पादुका ।
पूजनीया महेशानि बहुत्वेऽपि न संशयः ॥१२९॥
129. pañcaite kāryabhūtāḥ syuḥ kāraṇaṁ bodhako bhavet ,
pūrṇābhiṣekakarttā yo gurustasyaiva pādukā ,
pūjanīyā maheśāni bahutve'pi na saṁśayaḥ.
pūrṇābhiṣekakarttā yo gurustasyaiva pādukā ,
pūjanīyā maheśāni bahutve'pi na saṁśayaḥ.
श्रीगुरु लक्षणोपेतं संशयच्चेदकारकम् ।
लब्ध्वा ज्ञानप्रदं देवि न गुर्वन्तरमाश्रयेत् ॥१३०॥
लब्ध्वा ज्ञानप्रदं देवि न गुर्वन्तरमाश्रयेत् ॥१३०॥
130. śrīguru lakṣaṇopetaṁ saṁśayaccedakārakam ,
labdhvā jñānapradaṁ devi na gurvantaramāśrayet.
labdhvā jñānapradaṁ devi na gurvantaramāśrayet.
अनभिज्ञं गुरुं प्राप्य सदा संशयकारकम् ।
गुर्वन्तरन्तु गत्वा स नैतद्दोषेण लिप्यते ॥१३१॥
गुर्वन्तरन्तु गत्वा स नैतद्दोषेण लिप्यते ॥१३१॥
131. anabhijñaṁ guruṁ prāpya sadā saṁśayakārakam ,
gurvantarantu gatvā sa naitaddoṣeṇa lipyate.
gurvantarantu gatvā sa naitaddoṣeṇa lipyate.
मधुलुब्धो यथा भृङ्गः पुष्पात् पुष्पान्तरं व्रजेत् ।
ज्ञानलुब्धस्तथा शिष्यः गुरोगुर्वन्तरं व्रजेत् ॥१३२॥
ज्ञानलुब्धस्तथा शिष्यः गुरोगुर्वन्तरं व्रजेत् ॥१३२॥
132. madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṁ vrajet ,
jñānalubdhastathā śiṣyaḥ gurogurvantaraṁ vrajet.
jñānalubdhastathā śiṣyaḥ gurogurvantaraṁ vrajet.
Links to all chapters:
Chapter 1
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13 (current chapter)
Chapter 14
Chapter 15
Chapter 16
Chapter 17