महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-3, verse-44
प्राणायामं ततः कुर्यान् मूलेन प्रणवेन वा ।
मध्यमानामिकाभ्याञ्च दक्षहस्तस्य पार्वति ॥४४॥
मध्यमानामिकाभ्याञ्च दक्षहस्तस्य पार्वति ॥४४॥
44. prāṇāyāmaṁ tataḥ kuryān mūlena praṇavena vā ,
madhyamānāmikābhyāñca dakṣahastasya pārvati.
madhyamānāmikābhyāñca dakṣahastasya pārvati.
44.
prāṇāyāmam tataḥ kuryāt mūlena praṇavena vā
madhyamā-nāmikābhyām ca dakṣa-hastasya pārvati
madhyamā-nāmikābhyām ca dakṣa-hastasya pārvati
44.
pārvati tataḥ mūlena praṇavena vā dakṣa-hastasya
madhyamā-nāmikābhyām ca prāṇāyāmam kuryāt
madhyamā-nāmikābhyām ca prāṇāyāmam kuryāt
44. O Pārvatī, after that, one should perform breath control (prāṇāyāma) using the root mantra or the praṇava, with the middle and ring fingers of the right hand.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- प्राणायामम् (prāṇāyāmam) - breath control, prāṇāyāma
- ततः (tataḥ) - then, thereafter
- कुर्यात् (kuryāt) - he should perform, he should do
- मूलेन (mūlena) - by the root mantra
- प्रणवेन (praṇavena) - by the praṇava (oṃ)
- वा (vā) - or
- मध्यमा-नामिकाभ्याम् (madhyamā-nāmikābhyām) - with the middle and ring fingers
- च (ca) - and
- दक्ष-हस्तस्य (dakṣa-hastasya) - of the right hand
- पार्वति (pārvati) - O Pārvatī
Words meanings and morphology
प्राणायामम् (prāṇāyāmam) - breath control, prāṇāyāma
(noun)
Accusative, masculine, singular of prāṇāyāma
prāṇāyāma - prāṇāyāma, breath control
Compound type : tatpurusha (prāṇa+āyāma)
- prāṇa – prāṇa, breath, life force
noun (masculine) - āyāma – control, extension, restraint
noun (masculine)
Prefix: ā
Root: yam (class 1)
ततः (tataḥ) - then, thereafter
(indeclinable)
कुर्यात् (kuryāt) - he should perform, he should do
(verb)
3rd person , singular, active, potential (liṅ) of kṛ
Root: kṛ (class 8)
मूलेन (mūlena) - by the root mantra
(noun)
Instrumental, neuter, singular of mūla
mūla - root, foundation, root mantra
प्रणवेन (praṇavena) - by the praṇava (oṃ)
(noun)
Instrumental, masculine, singular of praṇava
praṇava - praṇava, the sacred syllable oṃ
Prefixes: pra+nu
Root: nu (class 2)
वा (vā) - or
(indeclinable)
मध्यमा-नामिकाभ्याम् (madhyamā-nāmikābhyām) - with the middle and ring fingers
(noun)
Instrumental, feminine, dual of madhyamā-nāmikā
madhyamā-nāmikā - middle finger and ring finger
Compound type : dvandva (madhyamā+nāmikā)
- madhyamā – middle finger
noun (feminine) - nāmikā – ring finger
noun (feminine)
च (ca) - and
(indeclinable)
दक्ष-हस्तस्य (dakṣa-hastasya) - of the right hand
(noun)
Genitive, masculine, singular of dakṣa-hasta
dakṣa-hasta - right hand
Compound type : karmadhāraya (dakṣa+hasta)
- dakṣa – right, capable, clever
adjective (masculine) - hasta – hand
noun (masculine)
पार्वति (pārvati) - O Pārvatī
(proper noun)
Vocative, feminine, singular of pārvatī
pārvatī - Pārvatī (daughter of the mountain)