योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-3, chapter-106, verse-38
केवलं विगताशङ्कं खण्डभ्रमणचञ्चलम् ।
चीचीकूचीतिवचना विहरन्ति विहङ्गमाः ॥ ३८ ॥
चीचीकूचीतिवचना विहरन्ति विहङ्गमाः ॥ ३८ ॥
kevalaṃ vigatāśaṅkaṃ khaṇḍabhramaṇacañcalam ,
cīcīkūcītivacanā viharanti vihaṅgamāḥ 38
cīcīkūcītivacanā viharanti vihaṅgamāḥ 38
38.
kevalam vigata-āśaṅkam khaṇḍa-bhramaṇa-cañcalam
cīcīkūcī-iti-vacanāḥ viharanti vihaṅgamāḥ
cīcīkūcī-iti-vacanāḥ viharanti vihaṅgamāḥ
38.
kevalam vihaṅgamāḥ vigata-āśaṅkam
khaṇḍa-bhramaṇa-cañcalam cīcīkūcī-iti-vacanāḥ viharanti
khaṇḍa-bhramaṇa-cañcalam cīcīkūcī-iti-vacanāḥ viharanti
38. Only birds were there, moving restlessly, darting about without fear, uttering their "cīcī kūcī" calls as they roamed (vihartum).
38. רק ציפורים שוטטו שם ללא פחד, כשהן מדלגות ממקום למקום ומצייצות בציוצים עליזים.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- केवलम् (kevalam) - only, merely, exclusively, entirely
- विगत-आशङ्कम् (vigata-āśaṅkam) - without fear, free from apprehension
- खण्ड-भ्रमण-चञ्चलम् (khaṇḍa-bhramaṇa-cañcalam) - agile in partial wandering, darting about in short flights
- चीचीकूची-इति-वचनाः (cīcīkūcī-iti-vacanāḥ) - having "cīcī kūcī" as their sounds, making chirping sounds
- विहरन्ति (viharanti) - they roam, they wander, they play
- विहङ्गमाः (vihaṅgamāḥ) - birds
Words meanings and morphology
केवलम् (kevalam) - only, merely, exclusively, entirely
(indeclinable)
Note: Adverbial accusative, or an indeclinable.
विगत-आशङ्कम् (vigata-āśaṅkam) - without fear, free from apprehension
(adjective)
Accusative, neuter, singular of vigatāśaṅka
vigatāśaṅka - free from fear/apprehension, fearless
Compound type : bahuvrihi (vigata+āśaṅkā)
- vigata – gone away, departed, passed
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Derived from root gam (to go) with upasarga vi and suffix -kta
Prefix: vi
Root: gam (class 1) - āśaṅkā – fear, apprehension, doubt
noun (feminine)
Prefix: ā
Note: Adverbial accusative, describing the manner of action. Can also be a neuter adjective agreeing with an implied 'state'.
खण्ड-भ्रमण-चञ्चलम् (khaṇḍa-bhramaṇa-cañcalam) - agile in partial wandering, darting about in short flights
(adjective)
Accusative, neuter, singular of khaṇḍabhramaṇacañcala
khaṇḍabhramaṇacañcala - restless with partial wandering, agile in darting about
Compound type : tatpurusha (khaṇḍa+bhramaṇa+cañcala)
- khaṇḍa – piece, part, fragment, broken
noun (neuter) - bhramaṇa – wandering, roaming, revolving
noun (neuter)
nomen actionis
Derived from root bhram (to wander) with suffix -ana
Root: bhram (class 1) - cañcala – restless, agitated, swift, fickle, trembling
adjective (neuter)
Root: cal (class 1)
Note: Adverbial accusative, describing the manner of action, just like `vigatāśaṅkam`.
चीचीकूची-इति-वचनाः (cīcīkūcī-iti-vacanāḥ) - having "cīcī kūcī" as their sounds, making chirping sounds
(adjective)
Nominative, masculine, plural of cīcīkūcīitivacana
cīcīkūcīitivacana - having Cīcīkūcī as their sound/speech
Compound type : bahuvrihi (cīcīkūcī+iti+vacana)
- cīcīkūcī – onomatopoeic sound for bird chirping
indeclinable - iti – thus, so (marks direct speech or thought)
indeclinable - vacana – speech, word, sound
noun (neuter)
nomen actionis
Derived from root vac (to speak) with suffix -ana
Root: vac (class 2)
Note: Agrees with `vihaṅgamāḥ`.
विहरन्ति (viharanti) - they roam, they wander, they play
(verb)
3rd person , plural, active, present (laṭ) of vihṛ
Present Active
Present tense, 3rd person, plural, active voice.
Prefix: vi
Root: hṛ (class 1)
Note: Main verb of the sentence.
विहङ्गमाः (vihaṅgamāḥ) - birds
(noun)
Nominative, masculine, plural of vihaṅgama
vihaṅgama - bird (literally: sky-goer)
From vihagas (sky) + gama (goer)
Compound type : tatpurusha (vihas+gama)
- vihas – sky, air
noun (masculine) - gama – goer, moving
adjective (masculine)
suffix -a from root gam
Derived from root gam (to go)
Root: gam (class 1)
Note: Subject of `viharanti`.