महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-8, chapter-33, verse-1
संजय उवाच ।
विदार्य कर्णस्तां सेनां धर्मराजमुपाद्रवत् ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां सहस्रैः परिवारितः ॥१॥
विदार्य कर्णस्तां सेनां धर्मराजमुपाद्रवत् ।
रथहस्त्यश्वपत्तीनां सहस्रैः परिवारितः ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
vidārya karṇastāṁ senāṁ dharmarājamupādravat ,
rathahastyaśvapattīnāṁ sahasraiḥ parivāritaḥ.
vidārya karṇastāṁ senāṁ dharmarājamupādravat ,
rathahastyaśvapattīnāṁ sahasraiḥ parivāritaḥ.
1.
sañjayaḥ uvāca vidārya karṇaḥ tām senām dharmarājam
upādravat rathahastyaśvapattīnām sahasraiḥ parivāritaḥ
upādravat rathahastyaśvapattīnām sahasraiḥ parivāritaḥ
1.
sañjayaḥ uvāca karṇaḥ tām senām vidārya rathahastyaśvapattīnām
sahasraiḥ parivāritaḥ dharmarājam upādravat
sahasraiḥ parivāritaḥ dharmarājam upādravat
1.
Sañjaya said: Karṇa, having torn apart that army, rushed towards Dharmarāja (Yudhishthira), surrounded by thousands of chariots, elephants, horses, and foot-soldiers.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सञ्जयः (sañjayaḥ) - Sanjaya (proper name)
- उवाच (uvāca) - said, spoke
- विदार्य (vidārya) - having torn apart, having split, having pierced
- कर्णः (karṇaḥ) - Karṇa (proper name)
- ताम् (tām) - that (feminine)
- सेनाम् (senām) - army
- धर्मराजम् (dharmarājam) - to Dharmarāja (Yudhishthira), the king of righteousness (dharma)
- उपाद्रवत् (upādravat) - he rushed towards, he attacked
- रथहस्त्यश्वपत्तीनाम् (rathahastyaśvapattīnām) - of chariots, elephants, horses, and foot-soldiers
- सहस्रैः (sahasraiḥ) - by thousands
- परिवारितः (parivāritaḥ) - surrounded, accompanied
Words meanings and morphology
सञ्जयः (sañjayaḥ) - Sanjaya (proper name)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of sañjaya
sañjaya - Sanjaya (name of Dhritarashtra's charioteer and narrator)
उवाच (uvāca) - said, spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (liṭ) of vac
perfect active third singular
root vac, perfect tense, third person singular active
Root: vac (class 2)
विदार्य (vidārya) - having torn apart, having split, having pierced
(indeclinable)
absolutive/gerund with prefix
root dṝ with prefix vi-, absolutivizer -ya
Prefix: vi
Root: dṝ (class 9)
कर्णः (karṇaḥ) - Karṇa (proper name)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of karṇa
karṇa - Karṇa (proper name, 'ear')
ताम् (tām) - that (feminine)
(pronoun)
Accusative, feminine, singular of tad
tad - that, she, it
accusative singular feminine of tad
सेनाम् (senām) - army
(noun)
Accusative, feminine, singular of senā
senā - army, host
धर्मराजम् (dharmarājam) - to Dharmarāja (Yudhishthira), the king of righteousness (dharma)
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of dharmarāja
dharmarāja - king of righteousness (dharma), Yudhishthira
tatpuruṣa compound: dharma (righteousness, law) + rāja (king)
Compound type : ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (dharma+rāja)
- dharma – righteousness, law, natural law, constitution, duty
noun (masculine)
Root: dhṛ (class 1) - rāja – king, ruler
noun (masculine)
Root: rāj (class 1)
उपाद्रवत् (upādravat) - he rushed towards, he attacked
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of upādrav
imperfect active third singular
root drap with prefixes upa-ā, imperfect tense, third person singular active
Prefixes: upa+ā
Root: drap (class 1)
रथहस्त्यश्वपत्तीनाम् (rathahastyaśvapattīnām) - of chariots, elephants, horses, and foot-soldiers
(noun)
Genitive, masculine, plural of rathahastyaśvapattin
rathahastyaśvapattin - chariots, elephants, horses, and foot-soldiers (collectively)
dvandva compound
Compound type : dvandva (ratha+hastin+aśva+pattin)
- ratha – chariot
noun (masculine) - hastin – elephant
noun (masculine) - aśva – horse
noun (masculine) - pattin – foot-soldier, infantryman
noun (masculine)
सहस्रैः (sahasraiḥ) - by thousands
(noun)
Instrumental, neuter, plural of sahasra
sahasra - thousand
परिवारितः (parivāritaḥ) - surrounded, accompanied
(adjective)
Nominative, masculine, singular of parivārita
vṛ - to cover, surround
past passive participle
root vṛ, with prefix pari-, past passive participle
Prefix: pari
Root: vṛ (class 5)