महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-3, chapter-266, verse-5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किन्धायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥५॥
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥५॥
5. gaccha lakṣmaṇa jānīhi kiṣkindhāyāṁ kapīśvaram ,
pramattaṁ grāmyadharmeṣu kṛtaghnaṁ svārthapaṇḍitam.
pramattaṁ grāmyadharmeṣu kṛtaghnaṁ svārthapaṇḍitam.
5.
gaccha lakṣmaṇa jānīhi kiṣkindhāyām kapīśvaram
pramattam grāmya-dharmeṣu kṛtaghnam svārtha-paṇḍitam
pramattam grāmya-dharmeṣu kṛtaghnam svārtha-paṇḍitam
5.
Go, Lakṣmaṇa! Find the king of monkeys in Kiṣkindhā, who is negligent in worldly affairs, ungrateful, and skilled only in serving his own interests.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- गच्छ (gaccha) - go, proceed
- लक्ष्मण (lakṣmaṇa) - Lakṣmaṇa
- जानीहि (jānīhi) - know, find out
- किष्किन्धायाम् (kiṣkindhāyām) - in Kiṣkindhā
- कपीश्वरम् (kapīśvaram) - Sugriva (the lord of monkeys)
- प्रमत्तम् (pramattam) - heedless, negligent, careless, intoxicated
- ग्राम्य-धर्मेषु (grāmya-dharmeṣu) - in worldly pleasures, in sensual pursuits
- कृतघ्नम् (kṛtaghnam) - ungrateful
- स्वार्थ-पण्डितम् (svārtha-paṇḍitam) - clever in self-interest, skilled in his own affairs
Words meanings and morphology
गच्छ (gaccha) - go, proceed
(verb)
2nd person , singular, active, imperative (loṭ) of √gam
imperative (loṭ), active voice, 2nd person singular
From root √gam
Root: gam (class 1)
लक्ष्मण (lakṣmaṇa) - Lakṣmaṇa
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of lakṣmaṇa
lakṣmaṇa - Lakṣmaṇa (Rama's younger brother)
Note: Addressed by Rama.
जानीहि (jānīhi) - know, find out
(verb)
2nd person , singular, active, imperative (loṭ) of √jñā
imperative (loṭ), active voice, 2nd person singular
From root √jñā
Root: jñā (class 9)
किष्किन्धायाम् (kiṣkindhāyām) - in Kiṣkindhā
(proper noun)
Locative, feminine, singular of kiṣkindhā
kiṣkindhā - Kiṣkindhā (capital city of the Vānaras)
Note: Location for finding Sugriva.
कपीश्वरम् (kapīśvaram) - Sugriva (the lord of monkeys)
(noun)
Accusative, masculine, singular of kapīśvara
kapīśvara - lord of monkeys, king of monkeys
Tatpurusha compound (kapi + īśvara)
Compound type : tatpurusha (kapi+īśvara)
- kapi – monkey
noun (masculine) - īśvara – lord, master, ruler
noun (masculine)
Note: Object of 'jānīhi'. Refers to Sugriva.
प्रमत्तम् (pramattam) - heedless, negligent, careless, intoxicated
(adjective)
Accusative, masculine, singular of pramatta
pramatta - careless, inattentive, intoxicated, negligent
Past Passive Participle
From root √mad (to be drunk, rejoice) with upasarga pra, kta suffix
Prefix: pra
Root: mad (class 4)
Note: Adjective for 'kapīśvaram'.
ग्राम्य-धर्मेषु (grāmya-dharmeṣu) - in worldly pleasures, in sensual pursuits
(noun)
Locative, masculine, plural of grāmya-dharma
grāmya-dharma - worldly affairs, sensual pleasures, duties of a householder (in a negative sense here)
Tatpurusha compound
Compound type : tatpurusha (grāmya+dharma)
- grāmya – rustic, rural, worldly, vulgar
adjective (masculine)
Derived from grāma (village) + ya (suffix) - dharma – constitution, natural law, intrinsic nature, righteousness, duty (dharma)
noun (masculine)
Note: Refers to the sphere of Sugriva's negligence.
कृतघ्नम् (kṛtaghnam) - ungrateful
(adjective)
Accusative, masculine, singular of kṛtaghna
kṛtaghna - ungrateful, destroyer of good deeds
Compound of kṛta (done) and ghna (destroying), Bahuvrīhi
Compound type : bahuvrīhi (kṛta+ghna)
- kṛta – done, made, performed
adjective (neuter)
Past Passive Participle
From root √kṛ (to do, make) with kta suffix
Root: kṛ (class 8) - ghna – destroying, killing
adjective (masculine)
From root √han (to strike, kill) with suffix -a
Root: han (class 2)
Note: Adjective for 'kapīśvaram'.
स्वार्थ-पण्डितम् (svārtha-paṇḍitam) - clever in self-interest, skilled in his own affairs
(adjective)
Accusative, masculine, singular of svārtha-paṇḍita
svārtha-paṇḍita - expert in his own interest, selfishly clever
Tatpurusha compound (svārthe paṇḍitaḥ)
Compound type : tatpurusha (svārtha+paṇḍita)
- svārtha – self-interest, own purpose
noun (masculine) - paṇḍita – learned, wise, skilled, expert
adjective (masculine)
Note: Adjective for 'kapīśvaram'.