महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-8, chapter-66, verse-13
दिवाकरेन्दुज्वलनग्रहत्विषं सुवर्णमुक्तामणिजालभूषितम् ।
पुरंदरार्थं तपसा प्रयत्नतः स्वयं कृतं यद्भुवनस्य सूनुना ॥१३॥
पुरंदरार्थं तपसा प्रयत्नतः स्वयं कृतं यद्भुवनस्य सूनुना ॥१३॥
13. divākarendujvalanagrahatviṣaṁ; suvarṇamuktāmaṇijālabhūṣitam ,
puraṁdarārthaṁ tapasā prayatnataḥ; svayaṁ kṛtaṁ yadbhuvanasya sūnunā.
puraṁdarārthaṁ tapasā prayatnataḥ; svayaṁ kṛtaṁ yadbhuvanasya sūnunā.
13.
divākara-indu-jvalana-graha-tviṣam
suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam
purandarārtham tapasā prayatnataḥ
svayam kṛtam yat bhuvanasya sūnunā
suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam
purandarārtham tapasā prayatnataḥ
svayam kṛtam yat bhuvanasya sūnunā
13.
yat divākara-indu-jvalana-graha-tviṣam
suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam
purandarārtham bhuvanasya sūnunā
tapasā prayatnataḥ svayam kṛtam
suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam
purandarārtham bhuvanasya sūnunā
tapasā prayatnataḥ svayam kṛtam
13.
That [crown], which was made by the son of Bhuvana (Tvaṣṭṛ) himself with diligent effort and asceticism (tapas) for the sake of Indra, shone with the brilliance of the sun, moon, fire, and planets, and was embellished with a network of gold, pearls, and jewels.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- दिवाकर-इन्दु-ज्वलन-ग्रह-त्विषम् (divākara-indu-jvalana-graha-tviṣam) - having the brilliance of the sun, moon, fire, and planets
- सुवर्ण-मुक्ता-मणि-जाल-भूषितम् (suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam) - adorned with a network of gold, pearls, and jewels
- पुरन्दरार्थम् (purandarārtham) - for the sake of Indra
- तपसा (tapasā) - by penance, by asceticism
- प्रयत्नतः (prayatnataḥ) - with effort, diligently
- स्वयम् (svayam) - oneself, by oneself, personally
- कृतम् (kṛtam) - done, made, performed
- यत् (yat) - which, that
- भुवनस्य (bhuvanasya) - of Bhuvana (a name for Tvaṣṭṛ or Viśvakarmā, the divine craftsman) (of the world, of the being)
- सूनुना (sūnunā) - by the son
Words meanings and morphology
दिवाकर-इन्दु-ज्वलन-ग्रह-त्विषम् (divākara-indu-jvalana-graha-tviṣam) - having the brilliance of the sun, moon, fire, and planets
(adjective)
Accusative, masculine, singular of divākara-indu-jvalana-graha-tviṣ
divākara-indu-jvalana-graha-tviṣ - brilliance of the sun, moon, fire, and planets
Compound type : tatpuruṣa (divākara+indu+jvalana+graha+tviṣ)
- divākara – sun
noun (masculine) - indu – moon
noun (masculine) - jvalana – fire
noun (masculine)
Root: jval (class 1) - graha – planet, star, celestial body
noun (masculine)
Root: grah (class 9) - tviṣ – radiance, luster, brilliance
noun (feminine)
Note: Qualifies 'yat' (which), referring to the crown.
सुवर्ण-मुक्ता-मणि-जाल-भूषितम् (suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣitam) - adorned with a network of gold, pearls, and jewels
(adjective)
Accusative, masculine, singular of suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣita
suvarṇa-muktā-maṇi-jāla-bhūṣita - adorned with a network of gold, pearls, and jewels
Past Passive Participle
From √bhūṣ 'to adorn', compounded with suvarṇa-muktā-maṇi-jāla
Compound type : bahuvrīhi (suvarṇa+muktā+maṇi+jāla+bhūṣita)
- suvarṇa – gold
noun (neuter) - muktā – pearl
noun (feminine) - maṇi – jewel, gem
noun (masculine) - jāla – net, network, multitude
noun (neuter) - bhūṣita – adorned, decorated
adjective (neuter)
Past Passive Participle
From √bhūṣ 'to adorn'
Root: bhūṣ (class 10)
Note: Qualifies 'yat' (which), referring to the crown.
पुरन्दरार्थम् (purandarārtham) - for the sake of Indra
(indeclinable)
Compound type : tatpuruṣa (purandara+artha)
- purandara – Indra (destroyer of cities)
proper noun (masculine) - artha – purpose, sake, meaning
noun (masculine)
तपसा (tapasā) - by penance, by asceticism
(noun)
Instrumental, neuter, singular of tapas
tapas - penance, asceticism, heat, spiritual fervor
प्रयत्नतः (prayatnataḥ) - with effort, diligently
(indeclinable)
Derived with the suffix -tas from prayatna, giving an ablative/adverbial sense.
Prefix: pra
Root: yat (class 1)
स्वयम् (svayam) - oneself, by oneself, personally
(indeclinable)
कृतम् (kṛtam) - done, made, performed
(adjective)
Accusative, neuter, singular of kṛta
kṛta - done, made, performed
Past Passive Participle
From √kṛ 'to do, make'
Root: kṛ (class 8)
Note: Qualifies 'yat' (which).
यत् (yat) - which, that
(pronoun)
Accusative, neuter, singular of yad
yad - which, that
Note: Refers to the crown implicitly.
भुवनस्य (bhuvanasya) - of Bhuvana (a name for Tvaṣṭṛ or Viśvakarmā, the divine craftsman) (of the world, of the being)
(noun)
Genitive, neuter, singular of bhuvana
bhuvana - world, being, abode, element
From √bhū 'to be'
Root: bhū (class 1)
सूनुना (sūnunā) - by the son
(noun)
Instrumental, masculine, singular of sūnu
sūnu - son
Root: sū (class 2)