कुलार्णव-तन्त्रम्
kulārṇava-tantram
-
chapter-13, verse-25
दक्षमल्पाशिनं गूढचित्तं निर्व्याजसेवकम् ।
विमृश्यकारिणं वीरं मनोदारिद्र्यवजीतम् ॥२५॥
विमृश्यकारिणं वीरं मनोदारिद्र्यवजीतम् ॥२५॥
25. dakṣamalpāśinaṁ gūḍhacittaṁ nirvyājasevakam ,
vimṛśyakāriṇaṁ vīraṁ manodāridryavajītam.
vimṛśyakāriṇaṁ vīraṁ manodāridryavajītam.
25.
dakṣam alpaśinam gūḍhacittam nirvyājasevakam
vimṛśyakāriṇam vīram manodāridrya-varjitam
vimṛśyakāriṇam vīram manodāridrya-varjitam
25.
(sacchṣiṣyam) dakṣam,
alpaśinam,
gūḍhacittam,
nirvyājasevakam,
vimṛśyakāriṇam,
vīram,
manodāridrya-varjitam (syāt).
alpaśinam,
gūḍhacittam,
nirvyājasevakam,
vimṛśyakāriṇam,
vīram,
manodāridrya-varjitam (syāt).
25. (The disciple should be) skillful, eating little, with a reserved mind, a sincere server, one who acts reflectively, brave, and free from mental poverty.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- दक्षम् (dakṣam) - skillful, clever, diligent
- अल्पशिनम् (alpaśinam) - eating little, temperate in diet
- गूढचित्तम् (gūḍhacittam) - with a hidden mind, reserved, secretive
- निर्व्याजसेवकम् (nirvyājasevakam) - a sincere server, serving without deceit
- विमृश्यकारिणम् (vimṛśyakāriṇam) - one who acts reflectively, deliberative in action
- वीरम् (vīram) - brave, heroic, valiant
- मनोदारिद्र्य-वर्जितम् (manodāridrya-varjitam) - free from mental poverty, free from narrow-mindedness
Words meanings and morphology
दक्षम् (dakṣam) - skillful, clever, diligent
(adjective)
Accusative, masculine, singular of dakṣa
dakṣa - skillful, clever, able, diligent
अल्पशिनम् (alpaśinam) - eating little, temperate in diet
(adjective)
Accusative, masculine, singular of alpaśin
alpaśin - eating little, moderate in food
Compound type : tatpuruṣa
- alpa – little, small, few
adjective (neuter) - aśin – eater, one who eats
noun (masculine)
Suffix -in (kartari)
Root: aś (class 9)
गूढचित्तम् (gūḍhacittam) - with a hidden mind, reserved, secretive
(adjective)
Accusative, masculine, singular of gūḍhacitta
gūḍhacitta - of a hidden mind, reserved, secretive
Compound type : bahuvrīhi
- gūḍha – hidden, concealed
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Root: guh (class 1) - citta – mind, thought
noun (neuter)
निर्व्याजसेवकम् (nirvyājasevakam) - a sincere server, serving without deceit
(adjective)
Accusative, masculine, singular of nirvyājasevaka
nirvyājasevaka - a sincere servant, one who serves without guile
Compound type : tatpuruṣa
- nirvyāja – sincere, honest, without deceit
adjective (neuter) - sevaka – server, servant, worshipper
noun (masculine)
Suffix -aka (kartari)
Root: sev (class 1)
विमृश्यकारिणम् (vimṛśyakāriṇam) - one who acts reflectively, deliberative in action
(adjective)
Accusative, masculine, singular of vimṛśyakārin
vimṛśyakārin - one who acts after reflection, deliberative
Compound type : tatpuruṣa
- vimṛśya – having reflected, having considered
indeclinable
Absolutive (gerund)
Prefix: vi
Root: mṛś (class 6) - kārin – doer, performing, causing
noun (masculine)
Suffix -in (kartari)
Root: kṛ (class 8)
वीरम् (vīram) - brave, heroic, valiant
(adjective)
Accusative, masculine, singular of vīra
vīra - heroic, brave, valorous
मनोदारिद्र्य-वर्जितम् (manodāridrya-varjitam) - free from mental poverty, free from narrow-mindedness
(adjective)
Accusative, masculine, singular of manodāridryavarjita
manodāridryavarjita - free from mental poverty
Compound type : bahuvrīhi
- manodāridrya – mental poverty, narrowness of mind
noun (neuter) - varjita – avoided, excluded, free from
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Root: vṛj (class 10)