वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-5, chapter-33, verse-18
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः ।
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दष्टश्चतुर्गतिः ॥१८॥
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दष्टश्चतुर्गतिः ॥१८॥
18. catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatuḥsamaḥ ,
caturdaśasamadvandvaścaturdaṣṭaścaturgatiḥ.
caturdaśasamadvandvaścaturdaṣṭaścaturgatiḥ.
18.
catuṣkalaḥ caturlekhaḥ catuṣkiṣkuḥ catuḥsamaḥ
caturdaśasamadvandvaḥ caturdaṣṭaḥ caturgatiḥ
caturdaśasamadvandvaḥ caturdaṣṭaḥ caturgatiḥ
18.
catuṣkalaḥ caturlekhaḥ catuṣkiṣkuḥ catuḥsamaḥ
caturdaśasamadvandvaḥ caturdaṣṭaḥ caturgatiḥ
caturdaśasamadvandvaḥ caturdaṣṭaḥ caturgatiḥ
18.
He possesses four auspicious parts, four auspicious lines, is proportioned to four cubits, and is symmetrical in four ways. He has fourteen equally paired features, four perfect teeth, and four auspicious gaits.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- चतुष्कलः (catuṣkalaḥ) - having four complete or auspicious features (e.g., parts of the body) (having four auspicious parts/qualities)
- चतुर्लेखः (caturlekhaḥ) - having four auspicious lines (e.g., on palms, soles, or forehead) (having four lines)
- चतुष्किष्कुः (catuṣkiṣkuḥ) - having a body well-proportioned, often indicating a height of four cubits, as an auspicious mark (proportioned to four cubits)
- चतुःसमः (catuḥsamaḥ) - symmetrical in four ways (e.g., body parts, proportions) (having four symmetrical/equal parts)
- चतुर्दशसमद्वन्द्वः (caturdaśasamadvandvaḥ) - having fourteen pairs of symmetrical features (e.g., teeth, nails, fingers, toes) (having fourteen equally paired features)
- चतुर्दष्टः (caturdaṣṭaḥ) - having four perfect (canine) teeth, as an auspicious mark (having four perfect teeth)
- चतुर्गतिः (caturgatiḥ) - having four auspicious gaits (e.g., like a lion, elephant, bull, or tiger) (having four auspicious gaits/movements)
Words meanings and morphology
चतुष्कलः (catuṣkalaḥ) - having four complete or auspicious features (e.g., parts of the body) (having four auspicious parts/qualities)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of catuṣkala
catuṣkala - having four parts/digits; complete in four aspects (auspiciously)
Compound type : bahuvrihi (catur+kalā)
- catur – four
numeral - kalā – a small part, a digit (of the moon), an art, a skill
noun (feminine)
चतुर्लेखः (caturlekhaḥ) - having four auspicious lines (e.g., on palms, soles, or forehead) (having four lines)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of caturlekha
caturlekha - having four lines (as an auspicious mark)
Compound type : bahuvrihi (catur+lekha)
- catur – four
numeral - lekha – a line, writing, drawing
noun (masculine)
Root: likh (class 6)
चतुष्किष्कुः (catuṣkiṣkuḥ) - having a body well-proportioned, often indicating a height of four cubits, as an auspicious mark (proportioned to four cubits)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of catuṣkiṣku
catuṣkiṣku - of four cubits (in height or proportion)
Compound type : bahuvrihi (catur+kiṣku)
- catur – four
numeral - kiṣku – a cubit (a measure of length from elbow to the tip of the middle finger)
noun (masculine)
चतुःसमः (catuḥsamaḥ) - symmetrical in four ways (e.g., body parts, proportions) (having four symmetrical/equal parts)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of catuḥsama
catuḥsama - four-equal; symmetrical in four aspects
Compound type : bahuvrihi (catur+sama)
- catur – four
numeral - sama – equal, even, same, similar
adjective (masculine)
चतुर्दशसमद्वन्द्वः (caturdaśasamadvandvaḥ) - having fourteen pairs of symmetrical features (e.g., teeth, nails, fingers, toes) (having fourteen equally paired features)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of caturdaśasamadvandva
caturdaśasamadvandva - having fourteen equally paired features
Compound type : bahuvrihi (caturdaśa+sama+dvandva)
- caturdaśa – fourteen
numeral - sama – equal, even
adjective (masculine) - dvandva – a pair, a couple, a duality
noun (neuter)
चतुर्दष्टः (caturdaṣṭaḥ) - having four perfect (canine) teeth, as an auspicious mark (having four perfect teeth)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of caturdaṣṭa
caturdaṣṭa - having four (perfect) teeth
Compound type : bahuvrihi (catur+daṣṭa)
- catur – four
numeral - daṣṭa – bitten, a tooth (implied from root 'daś' - to bite)
adjective (masculine)
Past Passive Participle
From root 'daś' (to bite).
Root: daś (class 1)
चतुर्गतिः (caturgatiḥ) - having four auspicious gaits (e.g., like a lion, elephant, bull, or tiger) (having four auspicious gaits/movements)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of caturgati
caturgati - having four kinds of gait/movement
Compound type : bahuvrihi (catur+gati)
- catur – four
numeral - gati – gait, motion, course, way
noun (feminine)
Root: gam (class 1)