महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-8, chapter-28, verse-49
काक उवाच ।
उच्छिष्टदर्पितो हंस मन्येऽऽत्मानं सुपर्णवत् ।
अवमन्य बहूंश्चाहं काकानन्यांश्च पक्षिणः ।
प्राणैर्हंस प्रपद्ये त्वां द्वीपान्तं प्रापयस्व माम् ॥४९॥
उच्छिष्टदर्पितो हंस मन्येऽऽत्मानं सुपर्णवत् ।
अवमन्य बहूंश्चाहं काकानन्यांश्च पक्षिणः ।
प्राणैर्हंस प्रपद्ये त्वां द्वीपान्तं प्रापयस्व माम् ॥४९॥
49. kāka uvāca ,
ucchiṣṭadarpito haṁsa manye''tmānaṁ suparṇavat ,
avamanya bahūṁścāhaṁ kākānanyāṁśca pakṣiṇaḥ ,
prāṇairhaṁsa prapadye tvāṁ dvīpāntaṁ prāpayasva mām.
ucchiṣṭadarpito haṁsa manye''tmānaṁ suparṇavat ,
avamanya bahūṁścāhaṁ kākānanyāṁśca pakṣiṇaḥ ,
prāṇairhaṁsa prapadye tvāṁ dvīpāntaṁ prāpayasva mām.
49.
kākaḥ uvāca ucchiṣṭadarpita haṃsa manye
ātmānam suparṇavat avamanya bahūn ca
aham kākān anyān ca pakṣiṇaḥ prāṇaiḥ haṃsa
prapadye tvām dvīpāntam prāpayasva mām
ātmānam suparṇavat avamanya bahūn ca
aham kākān anyān ca pakṣiṇaḥ prāṇaiḥ haṃsa
prapadye tvām dvīpāntam prāpayasva mām
49.
kākaḥ uvāca haṃsa ucchiṣṭadarpita aham
bahūn kākān ca anyān pakṣiṇaḥ avamanya
ātmānam suparṇavat manye haṃsa prāṇaiḥ
tvām prapadyemām dvīpāntam prāpayasva
bahūn kākān ca anyān pakṣiṇaḥ avamanya
ātmānam suparṇavat manye haṃsa prāṇaiḥ
tvām prapadyemām dvīpāntam prāpayasva
49.
The crow said: 'O swan, made proud by scraps, I consider my self (ātman) to be like Suparṇa, having disregarded many other crows and birds. O swan, I take refuge (prapadya) in you with my life; please lead me to another island.'
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- काकः (kākaḥ) - the crow
- उवाच (uvāca) - said, spoke
- उच्छिष्टदर्पित (ucchiṣṭadarpita) - O proud one from leftovers
- हंस (haṁsa) - O swan
- मन्ये (manye) - I think, I consider
- आत्मानम् (ātmānam) - my own self (my self (ātman))
- सुपर्णवत् (suparṇavat) - like Suparṇa (Garuda)
- अवमन्य (avamanya) - having disregarded, having despised
- बहून् (bahūn) - many
- च (ca) - and
- अहम् (aham) - I
- काकान् (kākān) - crows
- अन्यान् (anyān) - other
- च (ca) - and
- पक्षिणः (pakṣiṇaḥ) - birds
- प्राणैः (prāṇaiḥ) - with my life (breaths)
- हंस (haṁsa) - O swan
- प्रपद्ये (prapadye) - I take refuge (prapadya), I approach
- त्वाम् (tvām) - you
- द्वीपान्तम् (dvīpāntam) - to another island, to the end of an island
- प्रापयस्व (prāpayasva) - please make me reach, lead me
- माम् (mām) - me
Words meanings and morphology
काकः (kākaḥ) - the crow
(noun)
Nominative, masculine, singular of kāka
kāka - crow
उवाच (uvāca) - said, spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) of vac
Root: vac (class 2)
उच्छिष्टदर्पित (ucchiṣṭadarpita) - O proud one from leftovers
(adjective)
Vocative, masculine, singular of ucchiṣṭadarpita
ucchiṣṭadarpita - proud of leftovers/scraps
Compound type : tatpuruṣa (ucchiṣṭa+darpita)
- ucchiṣṭa – leftover, remnant of food, eaten
adjective (neuter)
past passive participle
Prefix: ud
Root: śiṣ (class 7) - darpita – made proud, arrogant, haughty
adjective (masculine)
past passive participle (causative)
From causative of dṛp
Root: dṛp (class 4)
हंस (haṁsa) - O swan
(noun)
Vocative, masculine, singular of haṃsa
haṁsa - swan, goose
मन्ये (manye) - I think, I consider
(verb)
1st person , singular, middle, present indicative (laṭ) of man
Root: man (class 4)
आत्मानम् (ātmānam) - my own self (my self (ātman))
(noun)
Accusative, masculine, singular of ātman
ātman - self, soul, spirit, essence, ego, person (ātman)
सुपर्णवत् (suparṇavat) - like Suparṇa (Garuda)
(indeclinable)
Suffix -vat means 'like, resembling' and is applied to Suparṇa (a mythical bird, often identified with Garuda).
अवमन्य (avamanya) - having disregarded, having despised
(indeclinable)
absolutive (gerund)
Formed with prefix ava- and suffix -ya (after a prefixed verb)
Prefix: ava
Root: man (class 4)
बहून् (bahūn) - many
(adjective)
Accusative, masculine, plural of bahu
bahu - much, many, abundant
च (ca) - and
(indeclinable)
अहम् (aham) - I
(pronoun)
Nominative, singular of asmad
asmad - I
काकान् (kākān) - crows
(noun)
Accusative, masculine, plural of kāka
kāka - crow
अन्यान् (anyān) - other
(pronoun)
Accusative, masculine, plural of anya
anya - other, different, another
च (ca) - and
(indeclinable)
पक्षिणः (pakṣiṇaḥ) - birds
(noun)
Accusative, masculine, plural of pakṣin
pakṣin - bird, winged creature
प्राणैः (prāṇaiḥ) - with my life (breaths)
(noun)
Instrumental, masculine, plural of prāṇa
prāṇa - breath, life, vital air (prāṇa)
हंस (haṁsa) - O swan
(noun)
Vocative, masculine, singular of haṃsa
haṁsa - swan, goose
प्रपद्ये (prapadye) - I take refuge (prapadya), I approach
(verb)
1st person , singular, middle, present indicative (laṭ) of pad
Prefix: pra
Root: pad (class 4)
त्वाम् (tvām) - you
(pronoun)
Accusative, singular of yuṣmad
yuṣmad - you
द्वीपान्तम् (dvīpāntam) - to another island, to the end of an island
(noun)
Accusative, neuter, singular of dvīpānta
dvīpānta - another island, a distant island, the end of an island
Compound type : tatpuruṣa (dvīpa+anta)
- dvīpa – island
noun (masculine) - anta – end, boundary, vicinity, other
noun (masculine)
प्रापयस्व (prāpayasva) - please make me reach, lead me
(verb)
2nd person , singular, middle, imperative (loṭ) of āp
causative
Causative form of the root āp
Prefix: pra
Root: āp (class 5)
माम् (mām) - me
(pronoun)
Accusative, singular of asmad
asmad - I