महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-274, verse-38
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ ।
ह्रस्वोऽतिमात्ररक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ॥३८॥
ह्रस्वोऽतिमात्ररक्ताक्षो हरिश्मश्रुर्विभीषणः ॥३८॥
38. tatra cājāyata tadā puruṣaḥ puruṣarṣabha ,
hrasvo'timātraraktākṣo hariśmaśrurvibhīṣaṇaḥ.
hrasvo'timātraraktākṣo hariśmaśrurvibhīṣaṇaḥ.
38.
tatra ca ajāyata tadā puruṣaḥ puruṣarṣabha
hrasvaḥ atimātraraktākṣaḥ hariśmaśruḥ vibhīṣaṇaḥ
hrasvaḥ atimātraraktākṣaḥ hariśmaśruḥ vibhīṣaṇaḥ
38.
puruṣarṣabha tatra ca tadā puruṣaḥ ajāyata
hrasvaḥ atimātraraktākṣaḥ hariśmaśruḥ vibhīṣaṇaḥ
hrasvaḥ atimātraraktākṣaḥ hariśmaśruḥ vibhīṣaṇaḥ
38.
And then, O best among men, a terrifying (vibhīṣaṇa) being (puruṣa) was born there, short in stature, with exceedingly red eyes, and a tawny beard.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तत्र (tatra) - there, in that place
- च (ca) - and, also
- अजायत (ajāyata) - was born, appeared
- तदा (tadā) - then, at that time
- पुरुषः (puruṣaḥ) - a man, a person, a being (puruṣa)
- पुरुषर्षभ (puruṣarṣabha) - O best among men, O bull among men
- ह्रस्वः (hrasvaḥ) - short (in stature), small
- अतिमात्ररक्ताक्षः (atimātraraktākṣaḥ) - having exceedingly red eyes
- हरिश्मश्रुः (hariśmaśruḥ) - having a tawny beard
- विभीषणः (vibhīṣaṇaḥ) - terrifying, frightful
Words meanings and morphology
तत्र (tatra) - there, in that place
(indeclinable)
च (ca) - and, also
(indeclinable)
अजायत (ajāyata) - was born, appeared
(verb)
3rd person , singular, middle, past imperfect (laṅ) of jan
Root: jan (class 4)
तदा (tadā) - then, at that time
(indeclinable)
पुरुषः (puruṣaḥ) - a man, a person, a being (puruṣa)
(noun)
Nominative, masculine, singular of puruṣa
puruṣa - man, person, male, human being, the cosmic person (puruṣa)
पुरुषर्षभ (puruṣarṣabha) - O best among men, O bull among men
(noun)
Vocative, masculine, singular of puruṣarṣabha
puruṣarṣabha - best of men, foremost among men
Compound type : karmadhāraya (puruṣa+ṛṣabha)
- puruṣa – man, person, human being
noun (masculine) - ṛṣabha – bull, best, excellent, foremost
noun (masculine)
ह्रस्वः (hrasvaḥ) - short (in stature), small
(adjective)
Nominative, masculine, singular of hrasva
hrasva - short, small, dwarf
अतिमात्ररक्ताक्षः (atimātraraktākṣaḥ) - having exceedingly red eyes
(adjective)
Nominative, masculine, singular of atimātraraktākṣa
atimātraraktākṣa - one whose eyes are exceedingly red
Compound type : bahuvrīhi (atimātra+rakta+akṣa)
- atimātra – exceeding measure, excessive, very much
adjective - rakta – red, colored, dyed, attached
adjective
Past Passive Participle
From root rañj (to color, dye).
Root: rañj (class 1) - akṣa – eye
noun (neuter)
हरिश्मश्रुः (hariśmaśruḥ) - having a tawny beard
(adjective)
Nominative, masculine, singular of hariśmaśru
hariśmaśru - one whose beard is tawny
Compound type : bahuvrīhi (hari+śmaśru)
- hari – tawny, yellowish-brown, green, golden
adjective (masculine) - śmaśru – beard, moustache
noun (neuter)
विभीषणः (vibhīṣaṇaḥ) - terrifying, frightful
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vibhīṣaṇa
vibhīṣaṇa - terrifying, formidable, dreadful
agent noun/adjective
Derived from prefix 'vi' + root 'bhī' (to fear) with the suffix '-ana' (lyuṭ pratyaya) meaning 'causing fear' or 'terrifying'.
Prefix: vi
Root: bhī (class 3)