योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-4, chapter-11, verse-19
काल उवाच ।
सम्यगुक्तं त्वया ब्रह्मन् शरीरं मन एव च ।
करोति देहं संकल्पात्कुम्भकारो घटं यथा ॥ १९ ॥
सम्यगुक्तं त्वया ब्रह्मन् शरीरं मन एव च ।
करोति देहं संकल्पात्कुम्भकारो घटं यथा ॥ १९ ॥
kāla uvāca ,
samyaguktaṃ tvayā brahman śarīraṃ mana eva ca ,
karoti dehaṃ saṃkalpātkumbhakāro ghaṭaṃ yathā 19
samyaguktaṃ tvayā brahman śarīraṃ mana eva ca ,
karoti dehaṃ saṃkalpātkumbhakāro ghaṭaṃ yathā 19
19.
kālaḥ uvāca samyak uktam tvayā brahman śarīram manaḥ
eva ca karoti deham saṅkalpāt kumbhakāraḥ ghaṭam yathā
eva ca karoti deham saṅkalpāt kumbhakāraḥ ghaṭam yathā
19.
kālaḥ uvāca: brahman,
tvayā śarīram manaḥ eva ca samyak uktam.
yathā kumbhakāraḥ saṅkalpāt ghaṭam karoti,
(tathā manaḥ deham karoti).
tvayā śarīram manaḥ eva ca samyak uktam.
yathā kumbhakāraḥ saṅkalpāt ghaṭam karoti,
(tathā manaḥ deham karoti).
19.
Time said: 'O Brahmin, you have spoken correctly regarding the body and the mind. Just as a potter makes a pot from a conception (saṅkalpa), so (the mind) creates a body from an intention (saṅkalpa).'
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कालः (kālaḥ) - Time (personified)
- उवाच (uvāca) - said, spoke
- सम्यक् (samyak) - correctly, properly, well
- उक्तम् (uktam) - said, spoken
- त्वया (tvayā) - by you
- ब्रह्मन् (brahman) - O Brahmin
- शरीरम् (śarīram) - body
- मनः (manaḥ) - mind, intellect, heart
- एव (eva) - alone, only, indeed, just
- च (ca) - and
- करोति (karoti) - makes, does, creates
- देहम् (deham) - body
- सङ्कल्पात् (saṅkalpāt) - from intention, by resolve, from conception
- कुम्भकारः (kumbhakāraḥ) - potter
- घटम् (ghaṭam) - pot, jar
- यथा (yathā) - just as, as, like
Words meanings and morphology
कालः (kālaḥ) - Time (personified)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of kāla
kāla - time, era, death
उवाच (uvāca) - said, spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) of vac
Perfect (Lit) form of root 'vac'
Root: vac (class 2)
सम्यक् (samyak) - correctly, properly, well
(indeclinable)
उक्तम् (uktam) - said, spoken
(adjective)
Nominative, neuter, singular of ukta
ukta - said, spoken
Past Passive Participle
From root 'vac' (to speak)
Root: vac (class 2)
Note: Used substantively as 'that which was said'.
त्वया (tvayā) - by you
(pronoun)
Instrumental, singular of yuṣmad
yuṣmad - you
ब्रह्मन् (brahman) - O Brahmin
(noun)
Vocative, masculine, singular of brahman
brahman - Brahmin, priest, the Absolute
Root: bṛh (class 1)
शरीरम् (śarīram) - body
(noun)
Nominative, neuter, singular of śarīra
śarīra - body
मनः (manaḥ) - mind, intellect, heart
(noun)
Nominative, neuter, singular of manas
manas - mind, intellect, thought
Root: man (class 4)
एव (eva) - alone, only, indeed, just
(indeclinable)
च (ca) - and
(indeclinable)
करोति (karoti) - makes, does, creates
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of kṛ
Root: kṛ (class 8)
देहम् (deham) - body
(noun)
Accusative, masculine, singular of deha
deha - body, form
Root: dih (class 1)
सङ्कल्पात् (saṅkalpāt) - from intention, by resolve, from conception
(noun)
Ablative, masculine, singular of saṅkalpa
saṅkalpa - intention, resolve, determination, conception
Formed with prefix 'sam-' and root 'kḷp' (to form)
Prefix: sam
Root: kḷp (class 1)
कुम्भकारः (kumbhakāraḥ) - potter
(noun)
Nominative, masculine, singular of kumbhakāra
kumbhakāra - potter
Compound type : tatpurusha (kumbha+kāra)
- kumbha – pot, pitcher
noun (masculine) - kāra – maker, doer
noun (masculine)
Agent noun from root 'kṛ' (to make)
Root: kṛ (class 8)
घटम् (ghaṭam) - pot, jar
(noun)
Accusative, masculine, singular of ghaṭa
ghaṭa - pot, jar
यथा (yathā) - just as, as, like
(indeclinable)