महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-8, chapter-57, verse-61
स्वमायुधं चोपविकीर्य भूतले धनुश्च कृत्वा सगुणं गुणाधिकः ।
समानयानावजितौ नरोत्तमौ शरोत्तमैर्द्रौणिरविध्यदन्तिकात् ॥६१॥
समानयानावजितौ नरोत्तमौ शरोत्तमैर्द्रौणिरविध्यदन्तिकात् ॥६१॥
61. svamāyudhaṁ copavikīrya bhūtale; dhanuśca kṛtvā saguṇaṁ guṇādhikaḥ ,
samānayānāvajitau narottamau; śarottamairdrauṇiravidhyadantikāt.
samānayānāvajitau narottamau; śarottamairdrauṇiravidhyadantikāt.
61.
sva māyudham ca upavikīrya bhūtale
dhanuḥ ca kṛtvā sa-guṇam guṇa-adhikaḥ
samāna-yāna-avajitau nara-uttamau
śara-uttamaiḥ drauṇiḥ avidyat antikāt
dhanuḥ ca kṛtvā sa-guṇam guṇa-adhikaḥ
samāna-yāna-avajitau nara-uttamau
śara-uttamaiḥ drauṇiḥ avidyat antikāt
61.
guṇa-adhikaḥ drauṇiḥ sva māyudham ca
bhūtale upavikīrya dhanuḥ ca sa-guṇam
kṛtvā samāna-yāna-avajitau nara-uttamau
śara-uttamaiḥ antikāt avidyat
bhūtale upavikīrya dhanuḥ ca sa-guṇam
kṛtvā samāna-yāna-avajitau nara-uttamau
śara-uttamaiḥ antikāt avidyat
61. Surpassing others in excellence, Droṇa's son scattered his own weapons on the ground, strung his bow, and from close range struck the two supreme men - who had vanquished him in an equal chariot duel - with excellent arrows.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- स्व (sva) - own, his own
- आयुधम् (āyudham) - weapon
- च (ca) - and
- उपविकीर्य (upavikīrya) - having scattered around
- भूतले (bhūtale) - on the surface of the earth, on the ground
- धनुः (dhanuḥ) - bow
- च (ca) - and
- कृत्वा (kṛtvā) - having made, having prepared
- स-गुणम् (sa-guṇam) - having a string, strung
- गुण-अधिकः (guṇa-adhikaḥ) - superior in qualities, surpassing in excellence
- समान-यान-अवजितौ (samāna-yāna-avajitau) - vanquished in an equal chariot / equal vehicle
- नर-उत्तमौ (nara-uttamau) - two best of men, two supreme men
- शर-उत्तमैः (śara-uttamaiḥ) - with excellent arrows
- द्रौणिः (drauṇiḥ) - Droṇa's son (Aśvatthāman)
- अविद्यत् (avidyat) - struck, pierced
- अन्तिकात् (antikāt) - from proximity, from close range
Words meanings and morphology
स्व (sva) - own, his own
(adjective)
Accusative, neuter, singular of sva
sva - one's own, own
आयुधम् (āyudham) - weapon
(noun)
Accusative, neuter, singular of āyudha
āyudha - weapon, implement of war
Prefix: ā
Root: yudh (class 4)
च (ca) - and
(indeclinable)
उपविकीर्य (upavikīrya) - having scattered around
(verb)
active
gerund
From upa + vi + kṝ
Prefixes: upa+vi
Root: kṝ (class 6)
Note: gerund / absolutive
भूतले (bhūtale) - on the surface of the earth, on the ground
(noun)
Locative, neuter, singular of bhūtala
bhūtala - surface of the earth, ground
Compound type : tatpurusha (bhū+tala)
- bhū – earth, ground
noun (feminine) - tala – surface, flat part, sole, palm
noun (neuter)
धनुः (dhanuḥ) - bow
(noun)
Accusative, neuter, singular of dhanus
dhanus - bow
च (ca) - and
(indeclinable)
कृत्वा (kṛtvā) - having made, having prepared
(verb)
active
gerund
root kṛ with suffix tvā
Root: kṛ (class 8)
Note: gerund / absolutive
स-गुणम् (sa-guṇam) - having a string, strung
(adjective)
Accusative, neuter, singular of sa-guṇa
sa-guṇa - having a string, having qualities
Compound type : bahuvrihi (sa+guṇa)
- sa – with
adjective - guṇa – string of a bow, quality
noun (masculine)
गुण-अधिकः (guṇa-adhikaḥ) - superior in qualities, surpassing in excellence
(adjective)
Nominative, masculine, singular of guṇa-adhika
guṇa-adhika - superior in qualities, surpassing
Compound type : tatpurusha (guṇa+adhika)
- guṇa – quality, excellence
noun (masculine) - adhika – superior, greater, exceeding
adjective
समान-यान-अवजितौ (samāna-yāna-avajitau) - vanquished in an equal chariot / equal vehicle
(adjective)
Accusative, masculine, dual of samāna-yāna-avajita
samāna-yāna-avajita - vanquished in an equal chariot
Past Passive Participle
From samāna + yāna + ava + ji
Compound type : bahuvrihi (samāna-yāna+avajita)
- samāna-yāna – equal chariot or vehicle
noun (neuter) - avajita – vanquished, defeated
adjective
Past Passive Participle
Prefix: ava
Root: ji (class 1)
नर-उत्तमौ (nara-uttamau) - two best of men, two supreme men
(noun)
Accusative, masculine, dual of nara-uttama
nara-uttama - best of men
Compound type : tatpurusha (nara+uttama)
- nara – man
noun (masculine) - uttama – best, highest, supreme
adjective
शर-उत्तमैः (śara-uttamaiḥ) - with excellent arrows
(noun)
Instrumental, masculine, plural of śara-uttama
śara-uttama - excellent arrow
Compound type : tatpurusha (śara+uttama)
- śara – arrow
noun (masculine) - uttama – best, excellent
adjective
द्रौणिः (drauṇiḥ) - Droṇa's son (Aśvatthāman)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of drauṇi
drauṇi - son of Droṇa
अविद्यत् (avidyat) - struck, pierced
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of vyadh
root vyadh in past imperfect
Root: vyadh (class 4)
अन्तिकात् (antikāt) - from proximity, from close range
(noun)
Ablative, neuter, singular of antika
antika - nearness, proximity