योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-115, verse-56
वातालोलविचित्रपत्रलतिकासंपूर्णनीलस्थलाः कूजल्लावककोककुक्कुटघटागायत्पुलिन्दाङ्गनाः ।
बालाव्याकुलतर्णका दधिमधुक्षीराज्यपानोज्ज्वलाः कस्येवामृतमण्डपा विरचिता रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५६ ॥
बालाव्याकुलतर्णका दधिमधुक्षीराज्यपानोज्ज्वलाः कस्येवामृतमण्डपा विरचिता रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५६ ॥
vātālolavicitrapatralatikāsaṃpūrṇanīlasthalāḥ kūjallāvakakokakukkuṭaghaṭāgāyatpulindāṅganāḥ ,
bālāvyākulatarṇakā dadhimadhukṣīrājyapānojjvalāḥ kasyevāmṛtamaṇḍapā viracitā ramyā girigrāmakāḥ 56
bālāvyākulatarṇakā dadhimadhukṣīrājyapānojjvalāḥ kasyevāmṛtamaṇḍapā viracitā ramyā girigrāmakāḥ 56
56.
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
kasya iva amṛta-maṇḍapāḥ viracitāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
kasya iva amṛta-maṇḍapāḥ viracitāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
56.
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
ramyāḥ giri-grāmakāḥ kasya amṛta-maṇḍapāḥ iva viracitāḥ?
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
ramyāḥ giri-grāmakāḥ kasya amṛta-maṇḍapāḥ iva viracitāḥ?
56.
These charming mountain villages are characterized by dark spots full of colorful creepers swaying in the wind, by Pulinda women singing amidst chirping quails, chakravaka birds, and fowls, by calm young calves, and by their splendor owing to the consumption of curds, honey, milk, and ghee. For whom, indeed, could such delightful pavilions of immortality have been created?
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- वात-आलोल-विचित्र-पत्र-लतिका-सम्पूर्ण-नील-स्थलाः (vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ) - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
- कूजत्-लावक-कोक-कुक्कुट-घटा-गायत्-पुलिन्द-अङ्गनाः (kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ) - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
- बाल-अव्याकुल-तर्णकाः (bāla-avyākula-tarṇakāḥ) - having calm young calves
- दधि-मधु-क्षीर-आज्य-पान-उज्ज्वलाः (dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ) - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
- कस्य (kasya) - for whom (whose, for whom, of whom)
- इव (iva) - like, as, as if
- अमृत-मण्डपाः (amṛta-maṇḍapāḥ) - pavilions of immortality, halls of nectar
- विरचिताः (viracitāḥ) - constructed, created, arranged
- रम्याः (ramyāḥ) - charming, beautiful, delightful
- गिरि-ग्रामकाः (giri-grāmakāḥ) - mountain villages
Words meanings and morphology
वात-आलोल-विचित्र-पत्र-लतिका-सम्पूर्ण-नील-स्थलाः (vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ) - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
(noun)
Nominative, masculine, plural of vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthala
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthala - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
Compound type : bahuvrihi (vāta+ālola+vicitra+patra+latikā+sampūrṇa+nīla+sthala)
- vāta – wind
noun (masculine) - ālola – swaying, agitated
adjective (feminine)
from root `lul` (to shake) with prefix `ā`
Prefix: ā
Root: lul (class 1) - vicitra – varied, colorful, diverse
adjective (feminine) - patra – leaf
noun (neuter) - latikā – small creeper, vine
noun (feminine) - sampūrṇa – filled, complete
adjective (feminine)
Past Passive Participle
from root `pṛ` (to fill) with `sam`
Prefix: sam
Root: pṛ (class 3) - nīla – dark, blue, black
adjective (masculine) - sthala – place, spot, ground
noun (neuter)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
कूजत्-लावक-कोक-कुक्कुट-घटा-गायत्-पुलिन्द-अङ्गनाः (kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ) - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
(noun)
Nominative, feminine, plural of kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganā
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganā - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
Compound type : bahuvrihi (kūjat+lāvaka+koka+kukkuṭa+ghaṭā+gāyat+pulinda+aṅganā)
- kūjat – chirping, humming
adjective (masculine)
Present Active Participle
from root `kūj` (to hum, coo)
Root: kūj (class 1) - lāvaka – quail
noun (masculine) - koka – chakravaka bird (ruddy goose)
noun (masculine) - kukkuṭa – cock, domestic fowl
noun (masculine) - ghaṭā – crowd, multitude, flock
noun (feminine) - gāyat – singing
adjective (feminine)
Present Active Participle
from root `gai` (to sing)
Root: gai (class 1) - pulinda – Pulinda (name of a non-Aryan tribe/forest dweller)
proper noun (masculine) - aṅganā – woman, beautiful woman
noun (feminine)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
बाल-अव्याकुल-तर्णकाः (bāla-avyākula-tarṇakāḥ) - having calm young calves
(noun)
Nominative, masculine, plural of bāla-avyākula-tarṇaka
bāla-avyākula-tarṇaka - calm young calves
Compound type : bahuvrihi (bāla+avyākula+tarṇaka)
- bāla – young, infant
adjective (masculine) - avyākula – undisturbed, calm, not agitated
adjective (masculine)
from `vyākula` (agitated) with negative `a`
Prefix: a - tarṇaka – calf (young animal)
noun (masculine)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
दधि-मधु-क्षीर-आज्य-पान-उज्ज्वलाः (dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ) - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
(adjective)
Nominative, masculine, plural of dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvala
dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvala - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
Compound type : bahuvrihi (dadhi+madhu+kṣīra+ājya+pāna+ujjvala)
- dadhi – curds, yogurt
noun (neuter) - madhu – honey, sweet substance
noun (neuter) - kṣīra – milk
noun (neuter) - ājya – ghee, clarified butter
noun (neuter) - pāna – drinking, drink
noun (neuter)
from root `pā` (to drink)
Root: pā (class 1) - ujjvala – shining, brilliant, splendid
adjective (masculine)
Prefix: ud
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
कस्य (kasya) - for whom (whose, for whom, of whom)
(pronoun)
Genitive, masculine, singular of kim
kim - who, what, which
Note: Interrogative pronoun.
इव (iva) - like, as, as if
(indeclinable)
Note: Particle of comparison.
अमृत-मण्डपाः (amṛta-maṇḍapāḥ) - pavilions of immortality, halls of nectar
(noun)
Nominative, masculine, plural of amṛta-maṇḍapa
amṛta-maṇḍapa - pavilion of immortality, hall of nectar
Compound type : tatpurusha (amṛta+maṇḍapa)
- amṛta – nectar, immortality
noun (neuter) - maṇḍapa – pavilion, open hall, temporary shed
noun (masculine)
Note: Predicate nominative.
विरचिताः (viracitāḥ) - constructed, created, arranged
(adjective)
Nominative, masculine, plural of viracita
viracita - constructed, created, arranged
Past Passive Participle
from root `rac` (to arrange, make) with prefix `vi`
Prefix: vi
Root: rac (class 10)
Note: Qualifies `girigrāmakāḥ`.
रम्याः (ramyāḥ) - charming, beautiful, delightful
(adjective)
Nominative, masculine, plural of ramya
ramya - charming, beautiful, delightful
gerundive
from root `ram` (to delight) with suffix `ya`
Root: ram (class 1)
Note: Qualifies `girigrāmakāḥ`.
गिरि-ग्रामकाः (giri-grāmakāḥ) - mountain villages
(noun)
Nominative, masculine, plural of giri-grāmaka
giri-grāmaka - mountain village
Compound type : tatpurusha (giri+grāmaka)
- giri – mountain, hill
noun (masculine) - grāmaka – small village (diminutive of `grāma`)
noun (masculine)
Note: Main subject of the question.