Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...
7,115

योगवासिष्ठः       yogavāsiṣṭhaḥ - book-7, chapter-115, verse-56

वातालोलविचित्रपत्रलतिकासंपूर्णनीलस्थलाः कूजल्लावककोककुक्कुटघटागायत्पुलिन्दाङ्गनाः ।
बालाव्याकुलतर्णका दधिमधुक्षीराज्यपानोज्ज्वलाः कस्येवामृतमण्डपा विरचिता रम्या गिरिग्रामकाः ॥ ५६ ॥
vātālolavicitrapatralatikāsaṃpūrṇanīlasthalāḥ kūjallāvakakokakukkuṭaghaṭāgāyatpulindāṅganāḥ ,
bālāvyākulatarṇakā dadhimadhukṣīrājyapānojjvalāḥ kasyevāmṛtamaṇḍapā viracitā ramyā girigrāmakāḥ 56
56. vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
kasya iva amṛta-maṇḍapāḥ viracitāḥ ramyāḥ giri-grāmakāḥ
56. vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ
bāla-avyākula-tarṇakāḥ dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ
ramyāḥ giri-grāmakāḥ kasya amṛta-maṇḍapāḥ iva viracitāḥ?
56. These charming mountain villages are characterized by dark spots full of colorful creepers swaying in the wind, by Pulinda women singing amidst chirping quails, chakravaka birds, and fowls, by calm young calves, and by their splendor owing to the consumption of curds, honey, milk, and ghee. For whom, indeed, could such delightful pavilions of immortality have been created?

Words meanings summery:

(Scroll down for elaborated words morphology)

  • वात-आलोल-विचित्र-पत्र-लतिका-सम्पूर्ण-नील-स्थलाः (vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ) - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
  • कूजत्-लावक-कोक-कुक्कुट-घटा-गायत्-पुलिन्द-अङ्गनाः (kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ) - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
  • बाल-अव्याकुल-तर्णकाः (bāla-avyākula-tarṇakāḥ) - having calm young calves
  • दधि-मधु-क्षीर-आज्य-पान-उज्ज्वलाः (dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ) - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
  • कस्य (kasya) - for whom (whose, for whom, of whom)
  • इव (iva) - like, as, as if
  • अमृत-मण्डपाः (amṛta-maṇḍapāḥ) - pavilions of immortality, halls of nectar
  • विरचिताः (viracitāḥ) - constructed, created, arranged
  • रम्याः (ramyāḥ) - charming, beautiful, delightful
  • गिरि-ग्रामकाः (giri-grāmakāḥ) - mountain villages

Words meanings and morphology

वात-आलोल-विचित्र-पत्र-लतिका-सम्पूर्ण-नील-स्थलाः (vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthalāḥ) - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
(noun)
Nominative, masculine, plural of vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthala
vāta-ālola-vicitra-patra-latikā-sampūrṇa-nīla-sthala - whose dark spots are filled with creepers with varied leaves swaying in the wind
Compound type : bahuvrihi (vāta+ālola+vicitra+patra+latikā+sampūrṇa+nīla+sthala)
  • vāta – wind
    noun (masculine)
  • ālola – swaying, agitated
    adjective (feminine)
    from root `lul` (to shake) with prefix `ā`
    Prefix: ā
    Root: lul (class 1)
  • vicitra – varied, colorful, diverse
    adjective (feminine)
  • patra – leaf
    noun (neuter)
  • latikā – small creeper, vine
    noun (feminine)
  • sampūrṇa – filled, complete
    adjective (feminine)
    Past Passive Participle
    from root `pṛ` (to fill) with `sam`
    Prefix: sam
    Root: pṛ (class 3)
  • nīla – dark, blue, black
    adjective (masculine)
  • sthala – place, spot, ground
    noun (neuter)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
कूजत्-लावक-कोक-कुक्कुट-घटा-गायत्-पुलिन्द-अङ्गनाः (kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganāḥ) - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
(noun)
Nominative, feminine, plural of kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganā
kūjat-lāvaka-koka-kukkuṭa-ghaṭā-gāyat-pulinda-aṅganā - Pulinda women singing amidst groups of chirping quails, chakravaka birds, and fowls
Compound type : bahuvrihi (kūjat+lāvaka+koka+kukkuṭa+ghaṭā+gāyat+pulinda+aṅganā)
  • kūjat – chirping, humming
    adjective (masculine)
    Present Active Participle
    from root `kūj` (to hum, coo)
    Root: kūj (class 1)
  • lāvaka – quail
    noun (masculine)
  • koka – chakravaka bird (ruddy goose)
    noun (masculine)
  • kukkuṭa – cock, domestic fowl
    noun (masculine)
  • ghaṭā – crowd, multitude, flock
    noun (feminine)
  • gāyat – singing
    adjective (feminine)
    Present Active Participle
    from root `gai` (to sing)
    Root: gai (class 1)
  • pulinda – Pulinda (name of a non-Aryan tribe/forest dweller)
    proper noun (masculine)
  • aṅganā – woman, beautiful woman
    noun (feminine)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
बाल-अव्याकुल-तर्णकाः (bāla-avyākula-tarṇakāḥ) - having calm young calves
(noun)
Nominative, masculine, plural of bāla-avyākula-tarṇaka
bāla-avyākula-tarṇaka - calm young calves
Compound type : bahuvrihi (bāla+avyākula+tarṇaka)
  • bāla – young, infant
    adjective (masculine)
  • avyākula – undisturbed, calm, not agitated
    adjective (masculine)
    from `vyākula` (agitated) with negative `a`
    Prefix: a
  • tarṇaka – calf (young animal)
    noun (masculine)
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
दधि-मधु-क्षीर-आज्य-पान-उज्ज्वलाः (dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvalāḥ) - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
(adjective)
Nominative, masculine, plural of dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvala
dadhi-madhu-kṣīra-ājya-pāna-ujjvala - splendid due to the consumption of curds, honey, milk, and ghee
Compound type : bahuvrihi (dadhi+madhu+kṣīra+ājya+pāna+ujjvala)
  • dadhi – curds, yogurt
    noun (neuter)
  • madhu – honey, sweet substance
    noun (neuter)
  • kṣīra – milk
    noun (neuter)
  • ājya – ghee, clarified butter
    noun (neuter)
  • pāna – drinking, drink
    noun (neuter)
    from root `pā` (to drink)
    Root: pā (class 1)
  • ujjvala – shining, brilliant, splendid
    adjective (masculine)
    Prefix: ud
Note: Adjective for `girigrāmakāḥ`.
कस्य (kasya) - for whom (whose, for whom, of whom)
(pronoun)
Genitive, masculine, singular of kim
kim - who, what, which
Note: Interrogative pronoun.
इव (iva) - like, as, as if
(indeclinable)
Note: Particle of comparison.
अमृत-मण्डपाः (amṛta-maṇḍapāḥ) - pavilions of immortality, halls of nectar
(noun)
Nominative, masculine, plural of amṛta-maṇḍapa
amṛta-maṇḍapa - pavilion of immortality, hall of nectar
Compound type : tatpurusha (amṛta+maṇḍapa)
  • amṛta – nectar, immortality
    noun (neuter)
  • maṇḍapa – pavilion, open hall, temporary shed
    noun (masculine)
Note: Predicate nominative.
विरचिताः (viracitāḥ) - constructed, created, arranged
(adjective)
Nominative, masculine, plural of viracita
viracita - constructed, created, arranged
Past Passive Participle
from root `rac` (to arrange, make) with prefix `vi`
Prefix: vi
Root: rac (class 10)
Note: Qualifies `girigrāmakāḥ`.
रम्याः (ramyāḥ) - charming, beautiful, delightful
(adjective)
Nominative, masculine, plural of ramya
ramya - charming, beautiful, delightful
gerundive
from root `ram` (to delight) with suffix `ya`
Root: ram (class 1)
Note: Qualifies `girigrāmakāḥ`.
गिरि-ग्रामकाः (giri-grāmakāḥ) - mountain villages
(noun)
Nominative, masculine, plural of giri-grāmaka
giri-grāmaka - mountain village
Compound type : tatpurusha (giri+grāmaka)
  • giri – mountain, hill
    noun (masculine)
  • grāmaka – small village (diminutive of `grāma`)
    noun (masculine)
Note: Main subject of the question.