महानिर्वाण-तन्त्रम्
mahānirvāṇa-tantram
-
chapter-1
गिरीन्द्रशिखरे रम्ये नानारत्नोपशोभिते ।
नानावृक्षलताकीर्णे नानापक्षिरवैर्युते ॥१॥
नानावृक्षलताकीर्णे नानापक्षिरवैर्युते ॥१॥
1. girīndraśikhare ramye nānāratnopaśobhite ,
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute.
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute.
1.
girīndraśikhare ramye nānāratnopaśobhite
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute
1.
girīndraśikhare ramye nānāratnopaśobhite
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute
1. On the beautiful peak of the lord of mountains, adorned with various gems, filled with diverse trees and creepers, and echoing with the sounds of various birds,
सर्वर्तुकुसुमामोदमोदिते सुमनोहरे ।
शैत्यसौगन्ध्यमान्द्याढ्यमरुद्भिरुपवीजिते ॥२॥
शैत्यसौगन्ध्यमान्द्याढ्यमरुद्भिरुपवीजिते ॥२॥
2. sarvartukusumāmodamodite sumanohare ,
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite.
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite.
2.
sarvartukusumāmodamodite sumanohare
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite
2.
sarvartukusumāmodamodite sumanohare
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite
2. (and) made joyful by the fragrance of flowers of all seasons, extremely charming, and gently fanned by breezes rich in coolness, fragrance, and softness.
अप्सरोगणसङ्गीतकलध्वनिनिनादिते ।
स्थिरच्चायद्रुमच्चायाच्चादिते स्निग्धमञ्जुले ॥३॥
स्थिरच्चायद्रुमच्चायाच्चादिते स्निग्धमञ्जुले ॥३॥
3. apsarogaṇasaṅgītakaladhvanininādite ,
sthiraccāyadrumaccāyāccādite snigdhamañjule.
sthiraccāyadrumaccāyāccādite snigdhamañjule.
3.
apsarogaṇasaṅgītakaladhvanininādite
sthiracchāyadrumacchāyācchādite snigdhemañjule
sthiracchāyadrumacchāyācchādite snigdhemañjule
3.
apsarogaṇasaṅgītakaladhvanininādite
sthiracchāyadrumacchāyācchādite snigdhemañjule
sthiracchāyadrumacchāyācchādite snigdhemañjule
3. resonant with the sweet musical sounds of gatherings of apsaras, covered by the shade of trees that possess steady shadows, and smooth and charming,
मत्तकोकिलसन्दोहसङ्घुष्टविपिनान्तरे ।
सर्वदा स्वगणैः सार्द्धमृतुराजनिषेविते ॥४॥
सर्वदा स्वगणैः सार्द्धमृतुराजनिषेविते ॥४॥
4. mattakokilasandohasaṅghuṣṭavipināntare ,
sarvadā svagaṇaiḥ sārddhamṛturājaniṣevite.
sarvadā svagaṇaiḥ sārddhamṛturājaniṣevite.
4.
mattakokilasandohasaṅghuṣṭavipināntare
sarvadā svagaṇaḥ sārdham ṛturājanisevite
sarvadā svagaṇaḥ sārdham ṛturājanisevite
4.
sarvadā ṛturājanisevite
mattakokilasandohasaṅghuṣṭavipināntare svagaṇaḥ sārdham
mattakokilasandohasaṅghuṣṭavipināntare svagaṇaḥ sārdham
4. within the interior of the forest echoing with flocks of intoxicated cuckoos, always frequented by the king of seasons (spring) along with his attendants,
सिद्धचारणगन्धर्वगाणपत्यगणैर्वृते ।
तत्र मौनधरं देवं चराचरजगद्गुरुम् ॥५॥
तत्र मौनधरं देवं चराचरजगद्गुरुम् ॥५॥
5. siddhacāraṇagandharvagāṇapatyagaṇairvṛte ,
tatra maunadharaṁ devaṁ carācarajagadgurum.
tatra maunadharaṁ devaṁ carācarajagadgurum.
5.
siddha-cāraṇa-gandharva-gāṇapatya-gaṇaiḥ vṛte
tatra maunadharaṃ devaṃ carācara-jagat-gurum
tatra maunadharaṃ devaṃ carācara-jagat-gurum
5.
tatra siddha-cāraṇa-gandharva-gāṇapatya-gaṇaiḥ
vṛte maunadharaṃ carācara-jagat-gurum devam
vṛte maunadharaṃ carācara-jagat-gurum devam
5. (there, thronged by) hosts of siddhas, cāraṇas, gandharvas, and groups of gaṇapatyas, (he saw) the god who observes silence, the supreme teacher of the moving and unmoving universe,
सदाशिवं सदानन्दं करुणामृतसागरम् ।
कर्पूरकुन्दधवलं शुद्धसत्त्वमयं विभुम् ॥६॥
कर्पूरकुन्दधवलं शुद्धसत्त्वमयं विभुम् ॥६॥
6. sadāśivaṁ sadānandaṁ karuṇāmṛtasāgaram ,
karpūrakundadhavalaṁ śuddhasattvamayaṁ vibhum.
karpūrakundadhavalaṁ śuddhasattvamayaṁ vibhum.
6.
sadāśivam sadānandam karuṇāmṛta-sāgaram
karpūra-kunda-dhavalam śuddha-sattva-mayam vibhum
karpūra-kunda-dhavalam śuddha-sattva-mayam vibhum
6.
sadāśivam sadānandam karuṇāmṛta-sāgaram
karpūra-kunda-dhavalam śuddha-sattva-mayam vibhum
karpūra-kunda-dhavalam śuddha-sattva-mayam vibhum
6. (who is) eternally auspicious, eternally blissful, an ocean of the nectar of compassion, white like camphor and the kunda flower, consisting of pure goodness, and all-pervading.
दिगम्बरं दीननाथं योगीन्द्रं योगिवल्लभम् ।
गङ्गाशीकरसंसिक्तजटामण्डलमण्डितम् ॥७॥
गङ्गाशीकरसंसिक्तजटामण्डलमण्डितम् ॥७॥
7. digambaraṁ dīnanāthaṁ yogīndraṁ yogivallabham ,
gaṅgāśīkarasaṁsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam.
gaṅgāśīkarasaṁsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam.
7.
digambaram dīnanātham yogīndram yogivallabham
gaṅgāśīkarasaṃsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam
gaṅgāśīkarasaṃsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam
7.
digambaram dīnanātham yogīndram yogivallabham
gaṅgāśīkarasaṃsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam
gaṅgāśīkarasaṃsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam
7. (He saw) the one whose garment is space (digambara), the protector of the helpless, the lord of yogis, the beloved of yogis, and the one whose crown of matted locks is sprinkled with the cool spray of the Ganges,
विभूतिभूषितं शान्तं व्यालमालं कपालिनम् ।
त्रिलोचनं त्रिलोकेशं त्रिशूलवरधारिणम् ॥८॥
त्रिलोचनं त्रिलोकेशं त्रिशूलवरधारिणम् ॥८॥
8. vibhūtibhūṣitaṁ śāntaṁ vyālamālaṁ kapālinam ,
trilocanaṁ trilokeśaṁ triśūlavaradhāriṇam.
trilocanaṁ trilokeśaṁ triśūlavaradhāriṇam.
8.
vibhūtibhūṣitam śāntam vyālamālam kapālinam
trilocanam trilokeśam triśūlavaradhāriṇam
trilocanam trilokeśam triśūlavaradhāriṇam
8.
vibhūtibhūṣitam śāntam vyālamālam kapālinam
trilocanam trilokeśam triśūlavaradhāriṇam
trilocanam trilokeśam triśūlavaradhāriṇam
8. adorned with sacred ashes, peaceful, wearing a garland of snakes, bearing a skull, three-eyed, the lord of the three worlds, and the wielder of the excellent trident.
आशुतोषं ज्ञानमयं कैवल्यफलदायकम् ।
निर्विकल्पं निरातङ्कं निर्विशेषं निरञ्जनम् ॥९॥
निर्विकल्पं निरातङ्कं निर्विशेषं निरञ्जनम् ॥९॥
9. āśutoṣaṁ jñānamayaṁ kaivalyaphaladāyakam ,
nirvikalpaṁ nirātaṅkaṁ nirviśeṣaṁ nirañjanam.
nirvikalpaṁ nirātaṅkaṁ nirviśeṣaṁ nirañjanam.
9.
āśutoṣam jñānamayam kaivalyaphaladāyakam
nirvikalpam nirātaṅkam nirviśeṣam nirañjanam
nirvikalpam nirātaṅkam nirviśeṣam nirañjanam
9.
āśutoṣam jñānamayam kaivalyaphaladāyakam
nirvikalpam nirātaṅkam nirviśeṣam nirañjanam
nirvikalpam nirātaṅkam nirviśeṣam nirañjanam
9. (He saw) the one who is easily pleased, consisting of knowledge, the bestower of the fruit of mokṣa, free from mental modifications, free from fear, free from specific attributes, and undefiled,
सर्वेषां हितकर्तारं देवदेवं निरामयम् ।
प्रसन्नवदनं वीक्ष्य लोकानां हितकाम्यया ।
विनयावनता देवी पार्वती शिवमब्रवीत् ॥१०॥
प्रसन्नवदनं वीक्ष्य लोकानां हितकाम्यया ।
विनयावनता देवी पार्वती शिवमब्रवीत् ॥१०॥
10. sarveṣāṁ hitakartāraṁ devadevaṁ nirāmayam ,
prasannavadanaṁ vīkṣya lokānāṁ hitakāmyayā ,
vinayāvanatā devī pārvatī śivamabravīt.
prasannavadanaṁ vīkṣya lokānāṁ hitakāmyayā ,
vinayāvanatā devī pārvatī śivamabravīt.
10.
sarveṣām hitakartāram devadevam
nirāmayam prasannavadanam vīkṣya
lokānām hitakāmyayā vinayāvanatā
devī pārvatī śivam abravīt
nirāmayam prasannavadanam vīkṣya
lokānām hitakāmyayā vinayāvanatā
devī pārvatī śivam abravīt
10.
sarveṣām hitakartāram devadevam
nirāmayam prasannavadanam lokānām
hitakāmyayā vīkṣya vinayāvanatā
devī pārvatī śivam abravīt
nirāmayam prasannavadanam lokānām
hitakāmyayā vīkṣya vinayāvanatā
devī pārvatī śivam abravīt
10. seeing him who is the benefactor of all, the god of gods, free from illness, and possessing a serene countenance, out of a desire for the welfare of the worlds, the goddess Pārvatī, bowed in humility, spoke to Shiva.
देवदेव जगन्नाथ मन्नाथ करुणानिधे ।
त्वदधीनाऽस्मि देवेश तवाऽज्ञाकारिणी सदा ॥११॥
त्वदधीनाऽस्मि देवेश तवाऽज्ञाकारिणी सदा ॥११॥
11. devadeva jagannātha mannātha karuṇānidhe ,
tvadadhīnā'smi deveśa tavā'jñākāriṇī sadā.
tvadadhīnā'smi deveśa tavā'jñākāriṇī sadā.
11.
deva-deva jagannātha mat-nātha karuṇā-nidhe
tvad-adhīnā asmi deva-īśa tava ājñā-kāriṇī sadā
tvad-adhīnā asmi deva-īśa tava ājñā-kāriṇī sadā
11.
deva-deva jagannātha mat-nātha karuṇā-nidhe
deva-īśa sadā tvad-adhīnā asmi tava ājñā-kāriṇī
deva-īśa sadā tvad-adhīnā asmi tava ājñā-kāriṇī
11. O god of gods, lord of the universe, my lord, and treasure of compassion, O lord of the gods, I am always dependent on you and ever obedient to your command.
विनाऽज्ञया मया किञ्चिद्भाषितुं नैव शक्यते ।
कृपावलेशो मयि चेत् स्नेहोऽस्ति यदि मां प्रति ।
तदा निवेद्यते किञ्चिन्मनसा यद्विचारितम् ॥१२॥
कृपावलेशो मयि चेत् स्नेहोऽस्ति यदि मां प्रति ।
तदा निवेद्यते किञ्चिन्मनसा यद्विचारितम् ॥१२॥
12. vinā'jñayā mayā kiñcidbhāṣituṁ naiva śakyate ,
kṛpāvaleśo mayi cet sneho'sti yadi māṁ prati ,
tadā nivedyate kiñcinmanasā yadvicāritam.
kṛpāvaleśo mayi cet sneho'sti yadi māṁ prati ,
tadā nivedyate kiñcinmanasā yadvicāritam.
12.
vinā ājñayā mayā kiñcit bhāṣitum na
eva śakyate kṛpā-valeśaḥ mayi cet
snehaḥ asti yadi mām prati tadā
nivedyate kiñcit manasā yat vicāritam
eva śakyate kṛpā-valeśaḥ mayi cet
snehaḥ asti yadi mām prati tadā
nivedyate kiñcit manasā yat vicāritam
12.
vinā ājñayā mayā kiñcit bhāṣitum na
eva śakyate cet mayi kṛpā-valeśaḥ asti
yadi mām prati snehaḥ asti tadā
manasā yat vicāritam kiñcit nivedyate
eva śakyate cet mayi kṛpā-valeśaḥ asti
yadi mām prati snehaḥ asti tadā
manasā yat vicāritam kiñcit nivedyate
12. Without your command, I am entirely unable to speak anything. If there is a particle of compassion for me, if there is affection towards me, then whatever has been pondered in my mind is humbly submitted.
त्वदन्यः संशयस्याऽस्य कस्त्रिलोक्यां महेश्वर ।
चेत्ता भवितुमर्हो वा सर्वज्ञः सर्वशास्त्रवित् ॥१३॥
चेत्ता भवितुमर्हो वा सर्वज्ञः सर्वशास्त्रवित् ॥१३॥
13. tvadanyaḥ saṁśayasyā'sya kastrilokyāṁ maheśvara ,
cettā bhavitumarho vā sarvajñaḥ sarvaśāstravit.
cettā bhavitumarho vā sarvajñaḥ sarvaśāstravit.
13.
tvad-anyaḥ saṃśayasya asya kaḥ trilokyām maheśvara
cetrā bhavitum arhaḥ vā sarvajñaḥ sarva-śāstra-vit
cetrā bhavitum arhaḥ vā sarvajñaḥ sarva-śāstra-vit
13.
maheśvara trilokyām tvad-anyaḥ asya saṃśayasya kaḥ
cettā bhavitum arhaḥ vā sarvajñaḥ sarva-śāstra-vit
cettā bhavitum arhaḥ vā sarvajñaḥ sarva-śāstra-vit
13. O Maheśvara, who else in the three worlds, apart from you, is capable of resolving this doubt, you who are omniscient and know all śāstras?
किमुच्यते महाप्राज्ञे कथ्यतां प्राणवल्लभे ।
यदकथ्यं गणेशेऽपि स्कन्दे सेनापतावपि ॥१४॥
यदकथ्यं गणेशेऽपि स्कन्दे सेनापतावपि ॥१४॥
14. kimucyate mahāprājñe kathyatāṁ prāṇavallabhe ,
yadakathyaṁ gaṇeśe'pi skande senāpatāvapi.
yadakathyaṁ gaṇeśe'pi skande senāpatāvapi.
14.
kim ucyate mahāprājñe kathyatām prāṇa-vallabhe
yat akathyam gaṇeśe api skande senāpatau api
yat akathyam gaṇeśe api skande senāpatau api
14.
mahāprājñe prāṇa-vallabhe kim ucyate,
yat gaṇeśe api skande senāpatau api akathyam,
tat kathyatām
yat gaṇeśe api skande senāpatau api akathyam,
tat kathyatām
14. O highly wise one, beloved of my life, why is it said - let that be spoken which is unmentionable even to Gaṇeśa, Skanda, and Senāpati?
तवाग्रे कथयिष्यामि सुगोप्यमपि यद्भवेत् ।
किमस्ति त्रिषु लोकेषु गोपनीयं तवाग्रतः ॥१५॥
किमस्ति त्रिषु लोकेषु गोपनीयं तवाग्रतः ॥१५॥
15. tavāgre kathayiṣyāmi sugopyamapi yadbhavet ,
kimasti triṣu lokeṣu gopanīyaṁ tavāgrataḥ.
kimasti triṣu lokeṣu gopanīyaṁ tavāgrataḥ.
15.
tava agre kathayiṣyāmi sugopyam api yat bhavet
kim asti triṣu lokeṣu gopīyam tava agrataḥ
kim asti triṣu lokeṣu gopīyam tava agrataḥ
15.
tava agre api yat sugopyam bhavet kathayiṣyāmi,
tava agrataḥ triṣu lokeṣu kim gopīyam asti
tava agrataḥ triṣu lokeṣu kim gopīyam asti
15. I shall tell you even what is most profoundly secret in your presence. Is there anything in the three worlds that remains hidden before you?
मम रूपाऽसि देवि त्वं न भेदोऽस्ति त्वया मम ।
सर्वज्ञा किं न जानासि त्वनभिज्ञेव पृच्चसि ॥१६॥
सर्वज्ञा किं न जानासि त्वनभिज्ञेव पृच्चसि ॥१६॥
16. mama rūpā'si devi tvaṁ na bhedo'sti tvayā mama ,
sarvajñā kiṁ na jānāsi tvanabhijñeva pṛccasi.
sarvajñā kiṁ na jānāsi tvanabhijñeva pṛccasi.
16.
mama rūpā asi devi tvam na bhedaḥ asti tvayā mama
sarvajñā kim na jānāsi tvanabhijñeva pṛcchasi
sarvajñā kim na jānāsi tvanabhijñeva pṛcchasi
16.
devi,
tvam mama rūpā asi,
tvayā mama bhedaḥ na asti; sarvajñā,
kim na jānāsi,
anabhijñā iva pṛcchasi
tvam mama rūpā asi,
tvayā mama bhedaḥ na asti; sarvajñā,
kim na jānāsi,
anabhijñā iva pṛcchasi
16. O Goddess, you are my very form, and there is no distinction between you and me. You are all-knowing, so why do you ask as though you do not know?
इति देववचः शृत्वा पार्वती हृष्टमानसा ।
विनयावनता साध्वी परिपप्रच्च शङ्करम् ॥१७॥
विनयावनता साध्वी परिपप्रच्च शङ्करम् ॥१७॥
17. iti devavacaḥ śṛtvā pārvatī hṛṣṭamānasā ,
vinayāvanatā sādhvī paripapracca śaṅkaram.
vinayāvanatā sādhvī paripapracca śaṅkaram.
17.
iti deva-vacaḥ śrutvā pārvatī hṛṣṭa-manasā
vinaya-avanatā sādhvī paripapraccha śaṅkaram
vinaya-avanatā sādhvī paripapraccha śaṅkaram
17.
devavaṇaḥ śrutvā hṛṣṭa-manasā vinaya-avanatā
sādhvī pārvatī śaṅkaram paripapraccha
sādhvī pārvatī śaṅkaram paripapraccha
17. Hearing the words of the god, the virtuous Pārvatī, with a joyful mind and bowing in humility, asked Śaṅkara.
श्री आद्योवाच ।
भगवन् सर्वभूतेश सर्वधर्मविदां वर ।
कृपावता भगवता ब्रह्मान्तर्यामिना पुरा ॥१८॥
भगवन् सर्वभूतेश सर्वधर्मविदां वर ।
कृपावता भगवता ब्रह्मान्तर्यामिना पुरा ॥१८॥
18. śrī ādyovāca ,
bhagavan sarvabhūteśa sarvadharmavidāṁ vara ,
kṛpāvatā bhagavatā brahmāntaryāminā purā.
bhagavan sarvabhūteśa sarvadharmavidāṁ vara ,
kṛpāvatā bhagavatā brahmāntaryāminā purā.
18.
śrī adyā uvāca bhagavan sarva-bhūta-īśa sarva-dharma-vidām
vara kṛpāvatā bhagavatā brahma-antaryāminā purā
vara kṛpāvatā bhagavatā brahma-antaryāminā purā
18.
śrī adyā uvāca bhagavan sarva-bhūta-īśa sarva-dharma-vidām
vara purā kṛpāvatā bhagavatā brahma-antaryāminā
vara purā kṛpāvatā bhagavatā brahma-antaryāminā
18. Śrī Ādyā spoke - O lord, lord of all beings, best among those who know all dharmas, formerly by the compassionate Lord, the indwelling spirit of Brahman,
प्रकाशिताश्चतुर्वेदाः सर्वधर्मोपवृंहिताः ।
वर्णाश्रमादिनियमा यत्र चैव प्रतिष्ठिताः ॥१९॥
वर्णाश्रमादिनियमा यत्र चैव प्रतिष्ठिताः ॥१९॥
19. prakāśitāścaturvedāḥ sarvadharmopavṛṁhitāḥ ,
varṇāśramādiniyamā yatra caiva pratiṣṭhitāḥ.
varṇāśramādiniyamā yatra caiva pratiṣṭhitāḥ.
19.
प्रकाशितāḥ caturvedāḥ sarvadharmopavṛṃhitāḥ
varṇāśramādiniyamāḥ yatra ca eva pratiṣṭhitāḥ
varṇāśramādiniyamāḥ yatra ca eva pratiṣṭhitāḥ
19.
yatra ca eva caturvedāḥ sarvadharmopavṛṃhitāḥ
varṇāśramādiniyamāḥ ca prakāśitāḥ pratiṣṭhitāḥ
varṇāśramādiniyamāḥ ca prakāśitāḥ pratiṣṭhitāḥ
19. (where) the four Vedas, enriched by all dharmas, and the rules concerning social classes and stages of life, were indeed revealed and established.
तदुक्तयोगयज्ञाद्यैः कर्मभिर्भुवि मानवाः ।
देवान् पित्éन् प्रीणयन्तः पुण्यशीलाः कृते युगे ॥२०॥
देवान् पित्éन् प्रीणयन्तः पुण्यशीलाः कृते युगे ॥२०॥
20. taduktayogayajñādyaiḥ karmabhirbhuvi mānavāḥ ,
devān pitén prīṇayantaḥ puṇyaśīlāḥ kṛte yuge.
devān pitén prīṇayantaḥ puṇyaśīlāḥ kṛte yuge.
20.
taduktayogayajñādyaiḥ karmabhiḥ bhuvi mānavāḥ
devān pitṟīn prīṇayantaḥ puṇyaśīlāḥ kṛte yuge
devān pitṟīn prīṇayantaḥ puṇyaśīlāḥ kṛte yuge
20.
kṛte yuge puṇyaśīlāḥ mānavāḥ tat uktayoga yajñādyaiḥ
karmabhiḥ devān pitṟīn ca prīṇayantaḥ bhuvi (āsan)
karmabhiḥ devān pitṟīn ca prīṇayantaḥ bhuvi (āsan)
20. in the Kṛta yuga, virtuous humans, satisfying the gods and the ancestors upon earth through actions such as yoga and yagya as prescribed, (lived righteously).
स्वाध्यायध्यानतपसा दयादानैर्जितेन्द्रियाः ।
महाबला महावीर्य्या महासत्त्वपराक्रमाः ॥२१॥
महाबला महावीर्य्या महासत्त्वपराक्रमाः ॥२१॥
21. svādhyāyadhyānatapasā dayādānairjitendriyāḥ ,
mahābalā mahāvīryyā mahāsattvaparākramāḥ.
mahābalā mahāvīryyā mahāsattvaparākramāḥ.
21.
svādhyāyadhyānatapasā dayādānair jitendriyāḥ
mahābalā mahāvīryā mahāsattvaparakramāḥ
mahābalā mahāvīryā mahāsattvaparakramāḥ
21.
jitendriyāḥ svādhyāyadhyānatapasā dayādānaiḥ
mahābalāḥ mahāvīryāḥ mahāsattvaparakramāḥ
mahābalāḥ mahāvīryāḥ mahāsattvaparakramāḥ
21. They have conquered their senses through self-study, meditation, and spiritual practices, along with compassion and charity. They possess great strength, great valor, and mighty courage.
देवायतनगा मर्त्या देवकल्पा दृढव्रताः ।
सत्यधर्मपराः सर्वे साधवः सत्यवादिनः ॥२२॥
सत्यधर्मपराः सर्वे साधवः सत्यवादिनः ॥२२॥
22. devāyatanagā martyā devakalpā dṛḍhavratāḥ ,
satyadharmaparāḥ sarve sādhavaḥ satyavādinaḥ.
satyadharmaparāḥ sarve sādhavaḥ satyavādinaḥ.
22.
devāyatanagā martyā devakalpā dṛḍhavratāḥ
satyadharmaparāḥ sarve sādhavaḥ satyavādinäḥ
satyadharmaparāḥ sarve sādhavaḥ satyavādinäḥ
22.
sarve sādhavaḥ devāyatanagāḥ devakalpāḥ
dṛḍhavratāḥ satyadharmaparāḥ satyavādinaḥ martyāḥ
dṛḍhavratāḥ satyadharmaparāḥ satyavādinaḥ martyāḥ
22. All these righteous mortals frequent temples, resemble gods, hold firm vows, are dedicated to truth and dharma, and speak the truth.
राजानः सत्यसङ्कल्पाः प्रजापालनतत्पराः ।
मातृवत् परयोषित्सु पुत्रवत् परसूनुषु ॥२३॥
मातृवत् परयोषित्सु पुत्रवत् परसूनुषु ॥२३॥
23. rājānaḥ satyasaṅkalpāḥ prajāpālanatatparāḥ ,
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu.
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu.
23.
rājānaḥ satyasaṅkalpāḥ prajāpālanatatparāḥ
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu
23.
rājānaḥ satyasaṅkalpāḥ prajāpālanatatparāḥ
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu
23. Kings were steadfast in their resolves and dedicated to protecting their subjects. They looked upon other men's wives as their mothers, other men's sons as their own children,
लोष्टवत् परवित्तेषु पश्यन्तो मानवास्तदा ।
आसन् स्वधर्मनिरताः सदा सन्मार्गवर्त्तिनः ॥२४॥
आसन् स्वधर्मनिरताः सदा सन्मार्गवर्त्तिनः ॥२४॥
24. loṣṭavat paravitteṣu paśyanto mānavāstadā ,
āsan svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavarttinaḥ.
āsan svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavarttinaḥ.
24.
loṣṭavat paravitteṣu paśyanto mānavāḥ tadā
āsan svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavartinaḥ
āsan svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavartinaḥ
24.
tadā mānavāḥ paravitteṣu loṣṭavat paśyantaḥ
svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavartinaḥ āsan
svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavartinaḥ āsan
24. and regarding other people's wealth as mere clods of earth, those mortals at that time were always devoted to their own righteous duty and walked upon the true path.
न मिथ्याभाषिणः केचित् न प्रमादरताः क्वचित् ।
न चौरा न परद्रोहकारका न दुराशयाः ॥२५॥
न चौरा न परद्रोहकारका न दुराशयाः ॥२५॥
25. na mithyābhāṣiṇaḥ kecit na pramādaratāḥ kvacit ,
na caurā na paradrohakārakā na durāśayāḥ.
na caurā na paradrohakārakā na durāśayāḥ.
25.
na mithyābhāṣiṇaḥ kecid na pramāratatāḥ kvacit
na caurā na paradrohakārakā na durāśayāḥ
na caurā na paradrohakārakā na durāśayāḥ
25.
kecit na mithyābhāṣiṇaḥ,
kvacit na pramāratatāḥ,
na caurāḥ,
na paradrohakārakāḥ,
na durāśayāḥ (bhavanti)
kvacit na pramāratatāḥ,
na caurāḥ,
na paradrohakārakāḥ,
na durāśayāḥ (bhavanti)
25. None of them are liars, none are anywhere negligent, none are thieves, none cause harm to others, and none harbor evil intentions.
न मत्सरा नातिरुष्टा नातिलुब्धा न कामुकाः ।
सदन्तःकरणाः सर्वे सर्वदाऽनन्दमानसाः ॥२६॥
सदन्तःकरणाः सर्वे सर्वदाऽनन्दमानसाः ॥२६॥
26. na matsarā nātiruṣṭā nātilubdhā na kāmukāḥ ,
sadantaḥkaraṇāḥ sarve sarvadā'nandamānasāḥ.
sadantaḥkaraṇāḥ sarve sarvadā'nandamānasāḥ.
26.
na matsarāḥ na atiruṣṭāḥ na atilubdhḥ na kāmukāḥ
sa-antaḥkaraṇāḥ sarve sarvadā ānandamānasāḥ
sa-antaḥkaraṇāḥ sarve sarvadā ānandamānasāḥ
26.
sarve na matsarāḥ,
na atiruṣṭāḥ,
na atilubdhāḥ,
na kāmukāḥ,
sadantaḥkaraṇāḥ,
sarvadā ānandamānasāḥ (bhavanti)
na atiruṣṭāḥ,
na atilubdhāḥ,
na kāmukāḥ,
sadantaḥkaraṇāḥ,
sarvadā ānandamānasāḥ (bhavanti)
26. All of them are free from jealousy, excessive anger, extreme greed, and lust. They are pure-hearted and always joyful in their minds.
भूमयः सर्वशस्याढ्याः पर्ज्जन्याः कालवर्षिणः ।
गावोऽपि दुग्धसम्पन्नाः पादपाः फलशालिनः ॥२७॥
गावोऽपि दुग्धसम्पन्नाः पादपाः फलशालिनः ॥२७॥
27. bhūmayaḥ sarvaśasyāḍhyāḥ parjjanyāḥ kālavarṣiṇaḥ ,
gāvo'pi dugdhasampannāḥ pādapāḥ phalaśālinaḥ.
gāvo'pi dugdhasampannāḥ pādapāḥ phalaśālinaḥ.
27.
bhūmayaḥ sarva-śasyāḍhyāḥ parjanyāḥ kāla-varṣiṇaḥ
gāvaḥ api dugdha-sampannāḥ pādapāḥ phala-śālinaḥ
gāvaḥ api dugdha-sampannāḥ pādapāḥ phala-śālinaḥ
27.
bhūmayaḥ sarva-śasyāḍhyāḥ parjanyāḥ kāla-varṣiṇaḥ
api gāvaḥ dugdha-sampannāḥ pādapāḥ phala-śālinaḥ
api gāvaḥ dugdha-sampannāḥ pādapāḥ phala-śālinaḥ
27. The lands are abundant with all kinds of crops, the rain clouds shower at the proper time, the cows are rich in milk, and the trees are laden with fruit.
नाऽकालमृत्युस्तत्रासीत् न दुर्भिक्षं न वा रुजः ।
हृष्टाः पुष्टाः सदारोग्यास्तेजोरूपगुणान्विताः ।
स्त्रियो न व्यभिचारिण्यः पतिभक्तिपरायणः ॥२८॥
हृष्टाः पुष्टाः सदारोग्यास्तेजोरूपगुणान्विताः ।
स्त्रियो न व्यभिचारिण्यः पतिभक्तिपरायणः ॥२८॥
28. nā'kālamṛtyustatrāsīt na durbhikṣaṁ na vā rujaḥ ,
hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadārogyāstejorūpaguṇānvitāḥ ,
striyo na vyabhicāriṇyaḥ patibhaktiparāyaṇaḥ.
hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadārogyāstejorūpaguṇānvitāḥ ,
striyo na vyabhicāriṇyaḥ patibhaktiparāyaṇaḥ.
28.
na akāla-mṛtyuḥ tatra āsīt na दुर्भिक्षम्
na vā rujaḥ hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadā-arogyāḥ
tejaḥ-rūpa-guṇa-anvitāḥ striyaḥ na
vyabhicāriṇyaḥ pati-bhakti-parāyaṇāḥ
na vā rujaḥ hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadā-arogyāḥ
tejaḥ-rūpa-guṇa-anvitāḥ striyaḥ na
vyabhicāriṇyaḥ pati-bhakti-parāyaṇāḥ
28.
tatra akāla-mṛtyuḥ na āsīt,
na dubhikṣam,
na vā rujaḥ (āsan).
(janāḥ) hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadā-arogyāḥ tejaḥ-rūpa-guṇa-anvitāḥ (āsan).
striyaḥ na vyabhicāriṇyaḥ,
pati-bhakti-parāyaṇāḥ (āsan).
na dubhikṣam,
na vā rujaḥ (āsan).
(janāḥ) hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadā-arogyāḥ tejaḥ-rūpa-guṇa-anvitāḥ (āsan).
striyaḥ na vyabhicāriṇyaḥ,
pati-bhakti-parāyaṇāḥ (āsan).
28. There was no untimely death there, no famine, and no diseases. The people were joyful, well-nourished, always healthy, and endowed with splendor, good appearance, and virtues. The women were faithful, completely devoted to their husbands, and never strayed.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राः स्वाचारवर्तिनः ।
स्वैः स्वैर्धर्मैर्यजन्तस्ते निस्तारपदवीं गताः ॥२९॥
स्वैः स्वैर्धर्मैर्यजन्तस्ते निस्तारपदवीं गताः ॥२९॥
29. brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ svācāravartinaḥ ,
svaiḥ svairdharmairyajantaste nistārapadavīṁ gatāḥ.
svaiḥ svairdharmairyajantaste nistārapadavīṁ gatāḥ.
29.
brāhmaṇāḥ kṣatriyāḥ vaiśyāḥ śūdrāḥ sva-ācāra-vartinaḥ
svaiḥ svaiḥ dharmaiḥ yajantaḥ te nistāra-padavīm gatāḥ
svaiḥ svaiḥ dharmaiḥ yajantaḥ te nistāra-padavīm gatāḥ
29.
brāhmaṇāḥ kṣatriyāḥ vaiśyāḥ śūdrāḥ sva-ācāra-vartinaḥ
svaiḥ svaiḥ dharmaiḥ yajantaḥ te nistāra-padavīm gatāḥ
svaiḥ svaiḥ dharmaiḥ yajantaḥ te nistāra-padavīm gatāḥ
29. Brahmins, kṣatriyas, vaiśyas, and śūdras, all established in their own proper conduct and performing worship through their respective dharmas, have attained the path to liberation.
कृते व्यतीते त्रेतायां दृष्ट्वा धर्मव्यतिक्रमम् ।
वेदोक्तकर्मभिर्मर्त्या न शक्ताः स्वेष्टसाधने ॥३०॥
वेदोक्तकर्मभिर्मर्त्या न शक्ताः स्वेष्टसाधने ॥३०॥
30. kṛte vyatīte tretāyāṁ dṛṣṭvā dharmavyatikramam ,
vedoktakarmabhirmartyā na śaktāḥ sveṣṭasādhane.
vedoktakarmabhirmartyā na śaktāḥ sveṣṭasādhane.
30.
kṛte vyatīte tretāyām dṛṣṭvā dharma-vyatikramam
veda-ukta-karmabhiḥ martyāḥ na śaktāḥ sva-iṣṭa-sādhane
veda-ukta-karmabhiḥ martyāḥ na śaktāḥ sva-iṣṭa-sādhane
30.
kṛte vyatīte tretāyām dharma-vyatikramam dṛṣṭvā
veda-ukta-karmabhiḥ martyāḥ sva-iṣṭa-sādhane na śaktāḥ
veda-ukta-karmabhiḥ martyāḥ sva-iṣṭa-sādhane na śaktāḥ
30. When the Kṛta yuga had passed and the Tretā yuga arrived, seeing the transgression of dharma, mortals were no longer able to accomplish their desired goals through the actions prescribed in the Vedas.
बहुक्लेशकरं कर्म वैदिकं भूरिसाधनम् ।
कर्तुं न योग्या मनुजाश्चिन्ताव्याकुलमानसाः ॥३१॥
कर्तुं न योग्या मनुजाश्चिन्ताव्याकुलमानसाः ॥३१॥
31. bahukleśakaraṁ karma vaidikaṁ bhūrisādhanam ,
kartuṁ na yogyā manujāścintāvyākulamānasāḥ.
kartuṁ na yogyā manujāścintāvyākulamānasāḥ.
31.
bahukleśakaraṃ karma vaidikaṃ bhūrisādhanam
kartum na yogyā manujāḥ cintāvyākulamānasāḥ
kartum na yogyā manujāḥ cintāvyākulamānasāḥ
31.
manujāḥ cintāvyākulamānasāḥ bahukleśakaraṃ
bhūrisādhanam vaidikaṃ karma kartum na yogyāḥ
bhūrisādhanam vaidikaṃ karma kartum na yogyāḥ
31. Mortals, whose minds were troubled by anxiety, were no longer capable of performing Vedic karma, which involves much hardship and requires abundant means.
त्यक्तुं कर्तुं न चार्हन्ति सदा कातरचेतसः ।
वेदार्थयुक्तशास्त्राणि स्मृतिरूपाणि भूतले ॥३२॥
वेदार्थयुक्तशास्त्राणि स्मृतिरूपाणि भूतले ॥३२॥
32. tyaktuṁ kartuṁ na cārhanti sadā kātaracetasaḥ ,
vedārthayuktaśāstrāṇi smṛtirūpāṇi bhūtale.
vedārthayuktaśāstrāṇi smṛtirūpāṇi bhūtale.
32.
tyaktum kartum na ca arhanti sadā kātaracetasaḥ
vedārthayuktaśāstrāṇi smṛtirūpāṇi bhūtale
vedārthayuktaśāstrāṇi smṛtirūpāṇi bhūtale
32.
sadā kātaracetasaḥ vedārthayuktaśāstrāṇi
smṛtirūpāṇi tyaktum kartum na ca arhanti bhūtale
smṛtirūpāṇi tyaktum kartum na ca arhanti bhūtale
32. Being constantly faint-hearted, they were neither able to abandon nor to practice the śāstras in the form of smṛtis, which are connected with the meaning of the Vedas upon the earth.
तदा त्वं प्रकटीकृत्य तपः स्वाध्यायदुर्बलान् ।
लोकानतारयः पापात् दुःखशोकामयप्रदात् ॥३३॥
लोकानतारयः पापात् दुःखशोकामयप्रदात् ॥३३॥
33. tadā tvaṁ prakaṭīkṛtya tapaḥ svādhyāyadurbalān ,
lokānatārayaḥ pāpāt duḥkhaśokāmayapradāt.
lokānatārayaḥ pāpāt duḥkhaśokāmayapradāt.
33.
tadā tvam prakaṭīkṛtya tapaḥ svādhyāya durbalān
lokān atārayaḥ pāpāt duḥkha śoka āmaya pradāt
lokān atārayaḥ pāpāt duḥkha śoka āmaya pradāt
33.
tadā tvaṃ tapaḥ svādhyāya-durbalān lokān
prakaṭīkṛtya duḥkha-śokāmaya-pradāt pāpāt atārayaḥ
prakaṭīkṛtya duḥkha-śokāmaya-pradāt pāpāt atārayaḥ
33. At that time, making yourself manifest, you delivered the worlds, which were weak in tapas and svādhyāya, from sin, which bestows misery, grief, and disease.
त्वां विना कोऽस्ति जीवानां घोरसंसारसागरे ।
भर्त्ता पाता समुद्धर्त्ता पितृवत् प्रियकृत् प्रभुः ॥३४॥
भर्त्ता पाता समुद्धर्त्ता पितृवत् प्रियकृत् प्रभुः ॥३४॥
34. tvāṁ vinā ko'sti jīvānāṁ ghorasaṁsārasāgare ,
bharttā pātā samuddharttā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ.
bharttā pātā samuddharttā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ.
34.
tvām vinā kaḥ asti jīvānām ghora saṃsāra sāgare
bhartā pātā samuddhartā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ
bhartā pātā samuddhartā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ
34.
ghora-saṃsāra-sāgare jīvānāṃ tvāṃ vinā bhartā pātā
samuddhartā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ kaḥ asti
samuddhartā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ kaḥ asti
34. Without you, who else is there for living beings in the terrifying ocean of worldly existence - a sustainer, a protector, a deliverer, a benefactor like a father, and a lord?
ततोऽपि द्वापरे प्राप्ते स्मृत्युक्तसुकृतोज्झिते ।
धमार्द्धलोपे मनुजे आधिव्याधिसमाकुले ।
संहिताद्युपदेशेन त्वयैवोद्धारिता नराः ॥३५॥
धमार्द्धलोपे मनुजे आधिव्याधिसमाकुले ।
संहिताद्युपदेशेन त्वयैवोद्धारिता नराः ॥३५॥
35. tato'pi dvāpare prāpte smṛtyuktasukṛtojjhite ,
dhamārddhalope manuje ādhivyādhisamākule ,
saṁhitādyupadeśena tvayaivoddhāritā narāḥ.
dhamārddhalope manuje ādhivyādhisamākule ,
saṁhitādyupadeśena tvayaivoddhāritā narāḥ.
35.
tatas api dvāpare prāpte
smṛti_ukta_sukṛta_ujjhite dharma_ardha_lope manuje
ādhi_vyādhi_samākule saṃhitā_ādi_upadeśena
tvayā eva uddhāritā narāḥ
smṛti_ukta_sukṛta_ujjhite dharma_ardha_lope manuje
ādhi_vyādhi_samākule saṃhitā_ādi_upadeśena
tvayā eva uddhāritā narāḥ
35.
dvāpare prāpte tatas api
smṛti_ukta_sukṛta_ujjhite dharma_ardha_lope manuje
ādhi_vyādhi_samākule narāḥ
saṃhitā_ādi_upadeśena tvayā eva uddhāritā
smṛti_ukta_sukṛta_ujjhite dharma_ardha_lope manuje
ādhi_vyādhi_samākule narāḥ
saṃhitā_ādi_upadeśena tvayā eva uddhāritā
35. Then, when the Dvāpara age arrived, when mortals abandoned the virtuous deeds prescribed in the smṛtis, when half of dharma was lost, and when people were overwhelmed by mental and physical illnesses, you alone delivered humanity through the instruction of the saṃhitās and other texts.
आयाते पापिनि कलौ सर्वधर्मविलोपिनि ।
दुराचारे दुष्प्रपञ्चे दुष्टकर्मप्रवर्तके ॥३६॥
दुराचारे दुष्प्रपञ्चे दुष्टकर्मप्रवर्तके ॥३६॥
36. āyāte pāpini kalau sarvadharmavilopini ,
durācāre duṣprapañce duṣṭakarmapravartake.
durācāre duṣprapañce duṣṭakarmapravartake.
36.
āyāte pāpine kalau sarva_dharma_vilopine
duḥ_ācāre duḥ_prapañce duṣ_karma_pravartake
duḥ_ācāre duḥ_prapañce duṣ_karma_pravartake
36.
sarva_dharma_vilopine pāpine kalau āyāte durācāre
duḥ_prapañce duṣ_karma_pravartake (sati)
duḥ_prapañce duṣ_karma_pravartake (sati)
36. (When) the sinful Kali age arrived - which destroys all dharma, is full of wicked conduct, abounds in bad manifestations, and promotes evil actions,
न वेदाः प्रभवस्तत्र स्मृतीनां स्मरणं कुतः ।
नानेतिहासयुक्तानां नानामार्गप्रदर्शिनाम् ॥३७॥
नानेतिहासयुक्तानां नानामार्गप्रदर्शिनाम् ॥३७॥
37. na vedāḥ prabhavastatra smṛtīnāṁ smaraṇaṁ kutaḥ ,
nānetihāsayuktānāṁ nānāmārgapradarśinām.
nānetihāsayuktānāṁ nānāmārgapradarśinām.
37.
na vedāḥ prabhavaḥ tatra smṛtīnām smaraṇam
kutaḥ na anetihāsayuktānām nānāmārgapradarśinām
kutaḥ na anetihāsayuktānām nānāmārgapradarśinām
37.
tatra vedāḥ na prabhavaḥ smṛtīnām smaraṇam
kutaḥ na anetihāsayuktānām nānāmārgapradarśinām
kutaḥ na anetihāsayuktānām nānāmārgapradarśinām
37. (When) the Vedas will no longer have authority there, how can there be any recollection of the smṛtis, nor of the various purāṇas filled with history, which point out diverse paths,
बहुलानां पुराणानां विनाशो भविता विभो ।
तदा लोका भविष्यन्ति धर्मकर्मवहिर्मुखाः ॥३८॥
तदा लोका भविष्यन्ति धर्मकर्मवहिर्मुखाः ॥३८॥
38. bahulānāṁ purāṇānāṁ vināśo bhavitā vibho ,
tadā lokā bhaviṣyanti dharmakarmavahirmukhāḥ.
tadā lokā bhaviṣyanti dharmakarmavahirmukhāḥ.
38.
bahulānām purāṇānām vināśaḥ bhavitā vibho
tadā lokāḥ bhaviṣyanti dharmakarmavahirmukhāḥ
tadā lokāḥ bhaviṣyanti dharmakarmavahirmukhāḥ
38.
vibho bahulānām purāṇānām vināśaḥ bhavitā,
tadā lokāḥ dharmakarmavahirmukhāḥ bhaviṣyanti
tadā lokāḥ dharmakarmavahirmukhāḥ bhaviṣyanti
38. and of the numerous purāṇas there will be a destruction, O vibhu (lord). At that time, people will turn their backs on dharma and righteous actions.
उच्चृङ्खला मदोन्मत्ताः पापकर्मरताः सदा ।
कामुका लोलुपाः क्रूरा निष्ठुरा दुर्मुखाः शठाः ॥३९॥
कामुका लोलुपाः क्रूरा निष्ठुरा दुर्मुखाः शठाः ॥३९॥
39. uccṛṅkhalā madonmattāḥ pāpakarmaratāḥ sadā ,
kāmukā lolupāḥ krūrā niṣṭhurā durmukhāḥ śaṭhāḥ.
kāmukā lolupāḥ krūrā niṣṭhurā durmukhāḥ śaṭhāḥ.
39.
uccṛṅkhalāḥ madonmattāḥ pāpakarmaratāḥ sadā
kāmukāḥ lolupāḥ krūrāḥ niṣṭhurāḥ durmukhāḥ śaṭhāḥ
kāmukāḥ lolupāḥ krūrāḥ niṣṭhurāḥ durmukhāḥ śaṭhāḥ
39.
sadā uccṛṅkhalāḥ madonmattāḥ pāpakarmaratāḥ
kāmukāḥ lolupāḥ krūrāḥ niṣṭhurāḥ durmukhāḥ śaṭhāḥ
kāmukāḥ lolupāḥ krūrāḥ niṣṭhurāḥ durmukhāḥ śaṭhāḥ
39. (People will be) perpetually undisciplined, intoxicated by arrogance, devoted to sinful deeds, lustful, greedy, cruel, harsh, foul-mouthed, and deceitful,
स्वल्पायुर्मन्दमतयो रोगशोकसमाकुलाः ।
निःश्रीका निर्बला नीचा नीचाचारपरायणाः ॥४०॥
निःश्रीका निर्बला नीचा नीचाचारपरायणाः ॥४०॥
40. svalpāyurmandamatayo rogaśokasamākulāḥ ,
niḥśrīkā nirbalā nīcā nīcācāraparāyaṇāḥ.
niḥśrīkā nirbalā nīcā nīcācāraparāyaṇāḥ.
40.
svalpāyurmandamatayo rogaśokasamākulāḥ
niḥśrīkā nirbalā nīcā nīcācāraparāyaṇāḥ
niḥśrīkā nirbalā nīcā nīcācāraparāyaṇāḥ
40.
svalpāyuḥ mandamatayaḥ rogaśokasamākulāḥ
niḥśrīkāḥ nirbalāḥ nīcāḥ nīcācāraparāyaṇāḥ
niḥśrīkāḥ nirbalāḥ nīcāḥ nīcācāraparāyaṇāḥ
40. short-lived, dull-witted, troubled by disease and grief, devoid of fortune, weak, base, and devoted to ignoble conduct.
नीचसंसर्गनिरताः परवित्तापहारकाः ।
परनिन्दापरद्रोहपरिवादपराः खलाः ॥४१॥
परनिन्दापरद्रोहपरिवादपराः खलाः ॥४१॥
41. nīcasaṁsarganiratāḥ paravittāpahārakāḥ ,
paranindāparadrohaparivādaparāḥ khalāḥ.
paranindāparadrohaparivādaparāḥ khalāḥ.
41.
nīcasaṃsarganiratāḥ paravittāpahārakāḥ
paranindāparadrohaparivādaparāḥ khalāḥ
paranindāparadrohaparivādaparāḥ khalāḥ
41.
khalāḥ nīcasaṃsarganiratāḥ paravittāpahārakāḥ
paranindāparadrohaparivādaparāḥ
paranindāparadrohaparivādaparāḥ
41. (People will be) devoted to the company of lowly people, plundering the wealth of others, and wicked people engaged in slandering others, harming others, and finding fault.
परस्त्रीहरणे पापशङ्काभयविवर्जिताः ।
निर्धना मलिना दीना दरिद्राश्चिररोगिणः ॥४२॥
निर्धना मलिना दीना दरिद्राश्चिररोगिणः ॥४२॥
42. parastrīharaṇe pāpaśaṅkābhayavivarjitāḥ ,
nirdhanā malinā dīnā daridrāścirarogiṇaḥ.
nirdhanā malinā dīnā daridrāścirarogiṇaḥ.
42.
parastrīharaṇe pāpaśaṅkābhayavivarjitāḥ
nirdhanā malinā dīnā daridrāścirarogiṇaḥ
nirdhanā malinā dīnā daridrāścirarogiṇaḥ
42.
parastrīharaṇe pāpaśaṅkābhayavivarjitāḥ
nirdhanā malinā dīnā daridrāḥ cirarogiṇaḥ
nirdhanā malinā dīnā daridrāḥ cirarogiṇaḥ
42. devoid of any hesitation or fear of sin regarding the abduction of other men's wives, destitute, soiled, wretched, poor, and chronically ill.
विप्राः शूद्रसमाचाराः सन्ध्यावन्दनवर्जिताः ।
अयाज्ययाजका लुब्धा दुर्वृत्ताः पापकारिणः ॥४३॥
अयाज्ययाजका लुब्धा दुर्वृत्ताः पापकारिणः ॥४३॥
43. viprāḥ śūdrasamācārāḥ sandhyāvandanavarjitāḥ ,
ayājyayājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ.
ayājyayājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ.
43.
viprāḥ śūdrasamācārāḥ sandhyāvandanavarjitāḥ
ayājyajājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ
ayājyajājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ
43.
viprāḥ śūdrasamācārāḥ sandhyāvandanavarjitāḥ
ayājyajājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ
ayājyajājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ
43. Brahmins behave like shudras, abandon morning and evening prayers, perform sacrifices for those for whom it should not be done, are greedy, behave wickedly, and commit sins.
असत्यभाषिणो मूर्खा दाम्भिका दुष्प्रपञ्चकाः ।
कन्याविक्रयिणो व्रात्यास्तपोव्रतपराङ्मुखाः ॥४४॥
कन्याविक्रयिणो व्रात्यास्तपोव्रतपराङ्मुखाः ॥४४॥
44. asatyabhāṣiṇo mūrkhā dāmbhikā duṣprapañcakāḥ ,
kanyāvikrayiṇo vrātyāstapovrataparāṅmukhāḥ.
kanyāvikrayiṇo vrātyāstapovrataparāṅmukhāḥ.
44.
asatyabhāṣiṇo mūrkhā dāmbhikā duṣprapañcakāḥ
kanyāvikrayiṇo vrātyāstapovrataparāṅmukhāḥ
kanyāvikrayiṇo vrātyāstapovrataparāṅmukhāḥ
44.
asatyabhāṣiṇaḥ mūrkhāḥ dāmbhikāḥ duṣprapañcakāḥ
kanyāvikrayiṇaḥ vrātyāḥ tapovrataparāṅmukhāḥ
kanyāvikrayiṇaḥ vrātyāḥ tapovrataparāṅmukhāḥ
44. They speak untruths, are foolish, hypocritical, deceitful, sell their daughters, are fallen from their social standing, and turn away from religious austerities and vows.
लोकप्रतारणार्थाय जपपूजापरायणाः ।
पाषण्डाः पण्डितम्मन्याः श्रद्धाभक्तिविवर्जिताः ॥४५॥
पाषण्डाः पण्डितम्मन्याः श्रद्धाभक्तिविवर्जिताः ॥४५॥
45. lokapratāraṇārthāya japapūjāparāyaṇāḥ ,
pāṣaṇḍāḥ paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ.
pāṣaṇḍāḥ paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ.
45.
lokapratāraṇārthāya japapūjāparāyaṇāḥ pāṣāṇḍāḥ
paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ
paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ
45.
lokapratāraṇārthāya japapūjāparāyaṇāḥ pāṣāṇḍāḥ
paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ
paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ
45. They are devoted to japa and pūjā merely to deceive the world, passing as heretics who think themselves wise, while being entirely devoid of faith and devotion.
कदाहाराः कदाचारा भृतकाः शूद्रसेवकाः ।
शूद्रान्नभोजिनः क्रूरा वृषलीरतिकामुकाः ॥४६॥
शूद्रान्नभोजिनः क्रूरा वृषलीरतिकामुकाः ॥४६॥
46. kadāhārāḥ kadācārā bhṛtakāḥ śūdrasevakāḥ ,
śūdrānnabhojinaḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ.
śūdrānnabhojinaḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ.
46.
kadāhārāḥ kadācārā bhṛtakāḥ śūdrasevakāḥ
śūdrānnabhojinḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ
śūdrānnabhojinḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ
46.
kadāhārāḥ kadācārāḥ bhṛtakāḥ śūdrasevakāḥ
śūdrānnabhojinaḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ
śūdrānnabhojinaḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ
46. They eat improper food, engage in bad conduct, serve as hired servants of śūdras, eat food given by śūdras, are cruel, and lust after relations with low-caste women.
दास्यन्ति धनलोभेन स्वदारान्नीचजातिषु ।
ब्राह्मण्यचिह्नमेतावत् केवलं सूत्रधारणम् ॥४७॥
ब्राह्मण्यचिह्नमेतावत् केवलं सूत्रधारणम् ॥४७॥
47. dāsyanti dhanalobhena svadārānnīcajātiṣu ,
brāhmaṇyacihnametāvat kevalaṁ sūtradhāraṇam.
brāhmaṇyacihnametāvat kevalaṁ sūtradhāraṇam.
47.
dāsyanti dhana-lobhena sva-dārān nīca-jātiṣu
brāhmaṇya-cihnam etāvat kevalaṃ sūtra-dhāraṇam
brāhmaṇya-cihnam etāvat kevalaṃ sūtra-dhāraṇam
47.
dhana-lobhena sva-dārān nīca-jātiṣu dāsyanti
etāvat brāhmaṇya-cihnam kevalaṃ sūtra-dhāraṇam
etāvat brāhmaṇya-cihnam kevalaṃ sūtra-dhāraṇam
47. Driven by greed for wealth, they will give their own wives to men of low social classes, and the sole mark of their brahminhood will be the mere wearing of the sacred thread.
नैव पानादिनियमो भक्ष्याभक्ष्यविवेचनम् ।
धर्मशास्त्रे सदा निन्दा साधुद्रोही निरन्तरम् ॥४८॥
धर्मशास्त्रे सदा निन्दा साधुद्रोही निरन्तरम् ॥४८॥
48. naiva pānādiniyamo bhakṣyābhakṣyavivecanam ,
dharmaśāstre sadā nindā sādhudrohī nirantaram.
dharmaśāstre sadā nindā sādhudrohī nirantaram.
48.
na eva pāna-ādi-niyamaḥ bhakṣya-abhakṣya-vivecanam
dharma-śāstre sadā nindā sādhu-drohī nirantaram
dharma-śāstre sadā nindā sādhu-drohī nirantaram
48.
pāna-ādi-niyamaḥ bhakṣya-abhakṣya-vivecanam na eva
dharma-śāstre sadā nindā nirantaram sādhu-drohī
dharma-śāstre sadā nindā nirantaram sādhu-drohī
48. There is no regulation regarding drinking and the like, nor any discrimination between proper and improper food; there is constant reviling of the sacred scriptures, and they are ever hostile toward good people.
सत्कथालापमात्रञ्च न तेषां मनसि क्वचित् ।
त्वया कृतानि तन्त्राणि जीवोद्धारणहेतवे ॥४९॥
त्वया कृतानि तन्त्राणि जीवोद्धारणहेतवे ॥४९॥
49. satkathālāpamātrañca na teṣāṁ manasi kvacit ,
tvayā kṛtāni tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave.
tvayā kṛtāni tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave.
49.
satkathālāpamātram ca na teṣām manasi kvacit
tvayā kṛtāni tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave
tvayā kṛtāni tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave
49.
teṣām manasi satkathālāpamātram ca kvacit na,
(yataḥ) tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave tvayā kṛtāni
(yataḥ) tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave tvayā kṛtāni
49. There is never any thought of good conversations in their minds, (yet) the tantras were composed by you for the salvation of living beings,
निगमागमजातानि भुक्तिमुक्तिकराणि च ।
देवीनां यत्र देवानां मन्त्रयन्त्रादिसाधनम् ।
कथिता बहवो न्यासाः सृष्टिस्थित्यादिलक्षणाः ॥५०॥
देवीनां यत्र देवानां मन्त्रयन्त्रादिसाधनम् ।
कथिता बहवो न्यासाः सृष्टिस्थित्यादिलक्षणाः ॥५०॥
50. nigamāgamajātāni bhuktimuktikarāṇi ca ,
devīnāṁ yatra devānāṁ mantrayantrādisādhanam ,
kathitā bahavo nyāsāḥ sṛṣṭisthityādilakṣaṇāḥ.
devīnāṁ yatra devānāṁ mantrayantrādisādhanam ,
kathitā bahavo nyāsāḥ sṛṣṭisthityādilakṣaṇāḥ.
50.
nigamāgamajātāni bhuktimuktikarāṇi
ca devīnām yatra devānām
mantrayantrādisādhanam kathitā
bahavo nyāsāḥ sṛṣṭisthityādilakṣaṇāḥ
ca devīnām yatra devānām
mantrayantrādisādhanam kathitā
bahavo nyāsāḥ sṛṣṭisthityādilakṣaṇāḥ
50.
yatra nigamāgamajātāni bhuktimuktikarāṇi ca,
devīnām devānām ca mantra-yantra-ādi-sādhanam,
sṛṣṭisthiti-ādi-lakṣaṇāḥ bahavaḥ nyāsāḥ ca kathitāḥ
devīnām devānām ca mantra-yantra-ādi-sādhanam,
sṛṣṭisthiti-ādi-lakṣaṇāḥ bahavaḥ nyāsāḥ ca kathitāḥ
50. (which) comprise the collections of Vedas and āgamas, which grant both worldly enjoyment and liberation, and wherein are taught the practices of mantras and yantras for goddesses and gods, along with numerous nyāsas characterized by creation, preservation, and other aspects.
बद्धपद्मासनादीनि गदितान्यपि भूरिशः ।
पशुवीरदिव्यभावा देवता मन्त्रसिद्धिदाः ॥५१॥
पशुवीरदिव्यभावा देवता मन्त्रसिद्धिदाः ॥५१॥
51. baddhapadmāsanādīni gaditānyapi bhūriśaḥ ,
paśuvīradivyabhāvā devatā mantrasiddhidāḥ.
paśuvīradivyabhāvā devatā mantrasiddhidāḥ.
51.
baddhapadmāsanādīni gaditānyapi bhūriśaḥ
paśuvīradivyabhāvā devatā mantrasiddhidāḥ
paśuvīradivyabhāvā devatā mantrasiddhidāḥ
51.
baddhapadmāsanādīni bhūriśaḥ gaditāni api
paśuvīradivyabhāvāḥ devatāḥ mantrasiddhidāḥ
paśuvīradivyabhāvāḥ devatāḥ mantrasiddhidāḥ
51. (You) have also frequently explained tied lotus postures and similar practices, along with the animal, heroic, and divine dispositions, the deities, and the practices that grant the attainment of mantras.
शवासनं चितारोहो मुण्डसाधनमेव च ।
लतासाधनकर्माणि त्वयोक्तानि सहस्रशः ॥५२॥
लतासाधनकर्माणि त्वयोक्तानि सहस्रशः ॥५२॥
52. śavāsanaṁ citāroho muṇḍasādhanameva ca ,
latāsādhanakarmāṇi tvayoktāni sahasraśaḥ.
latāsādhanakarmāṇi tvayoktāni sahasraśaḥ.
52.
śavāsanam citārohaḥ muṇḍasādhanam eva ca
latāsādhanakarmāṇi tvayoktāni sahasraśaḥ
latāsādhanakarmāṇi tvayoktāni sahasraśaḥ
52.
ca śavāsanam citārohaḥ muṇḍasādhanam
latāsādhanakarmāṇi ca eva tvayā sahasraśaḥ uktāni
latāsādhanakarmāṇi ca eva tvayā sahasraśaḥ uktāni
52. And corpse ritual, ascending the funeral pyre, skull practice, and creeper practices have been declared by you in the thousands.
पशुभावदिव्यभावौ स्वयमेव निवारितौ ।
कलौ न पशुभावोऽस्ति दिव्यभावः कुतो भवेत् ॥५३॥
कलौ न पशुभावोऽस्ति दिव्यभावः कुतो भवेत् ॥५३॥
53. paśubhāvadivyabhāvau svayameva nivāritau ,
kalau na paśubhāvo'sti divyabhāvaḥ kuto bhavet.
kalau na paśubhāvo'sti divyabhāvaḥ kuto bhavet.
53.
paśubhāvadivyabhāvau svayam eva nivāritau
kalau na paśubhāvo asti divyabhāvaḥ kuto bhavet
kalau na paśubhāvo asti divyabhāvaḥ kuto bhavet
53.
svayam eva nivāritau paśubhāvadivyabhāvau kalau
paśubhāvaḥ na asti divyabhāvaḥ kutaḥ bhavet
paśubhāvaḥ na asti divyabhāvaḥ kutaḥ bhavet
53. You yourself have prohibited the animal and divine dispositions. In the Kali age, the animal disposition does not exist, so how could the divine disposition be present?
पत्रं पुष्पं फलं तोयं स्वयमेवाहरेत् पशुः ।
न शूद्रदर्शनं कुर्य्यात् मनसा न स्त्रियं स्मरेत् ॥५४॥
न शूद्रदर्शनं कुर्य्यात् मनसा न स्त्रियं स्मरेत् ॥५४॥
54. patraṁ puṣpaṁ phalaṁ toyaṁ svayamevāharet paśuḥ ,
na śūdradarśanaṁ kuryyāt manasā na striyaṁ smaret.
na śūdradarśanaṁ kuryyāt manasā na striyaṁ smaret.
54.
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ svayam eva āharet paśuḥ
na śūdradarśanaṃ kuryāt manasā na striyaṃ smaret
na śūdradarśanaṃ kuryāt manasā na striyaṃ smaret
54.
paśuḥ svayam eva patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyam āharet
śūdradarśanaṃ na kuryāt manasā striyaṃ na smaret
śūdradarśanaṃ na kuryāt manasā striyaṃ na smaret
54. The practitioner should personally gather leaves, flowers, fruits, and water. He should not look at a śūdra, and in his mind he should not dwell on a woman.
दिव्यश्च देवताप्रायः शुद्धान्तःकरणः सदा ।
द्वन्द्वातीतो वीतरागः सर्वभूतसमः क्षमी ॥५५॥
द्वन्द्वातीतो वीतरागः सर्वभूतसमः क्षमी ॥५५॥
55. divyaśca devatāprāyaḥ śuddhāntaḥkaraṇaḥ sadā ,
dvandvātīto vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī.
dvandvātīto vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī.
55.
divyaḥ ca devatāprāyaḥ śuddhāntaḥkaraṇaḥ sadā
dvandvātītaḥ vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī
dvandvātītaḥ vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī
55.
sadā divyaḥ ca devatāprāyaḥ śuddhāntaḥkaraṇaḥ
dvandvātītaḥ vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī
dvandvātītaḥ vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī
55. He is always divine, god-like, pure-minded, beyond the dualities, free from attachment, equal towards all beings, and forgiving.
कलिकल्मषयुक्तानां सर्वदाऽस्थिरचेतसाम् ।
निद्रालस्यप्रसक्तानां भावशुद्धिः कथं भवेत् ॥५६॥
निद्रालस्यप्रसक्तानां भावशुद्धिः कथं भवेत् ॥५६॥
56. kalikalmaṣayuktānāṁ sarvadā'sthiracetasām ,
nidrālasyaprasaktānāṁ bhāvaśuddhiḥ kathaṁ bhavet.
nidrālasyaprasaktānāṁ bhāvaśuddhiḥ kathaṁ bhavet.
56.
kalikalmaṣayuktānām sarvadā asthiracetasām
nidrālasyaprasaktānām bhāvaśuddhiḥ katham bhavet
nidrālasyaprasaktānām bhāvaśuddhiḥ katham bhavet
56.
sarvadā kalikalmaṣayuktānām asthiracetasām
nidrālasyaprasaktānām bhāvaśuddhiḥ katham bhavet
nidrālasyaprasaktānām bhāvaśuddhiḥ katham bhavet
56. How can there be purification of the heart for those who are tainted by the impurities of the Kali age, whose minds are constantly unsteady, and who are addicted to sleep and laziness?
वीरसाधनकर्माणि पञ्चतत्त्वोदितानि च ।
मद्यं मांसं तथा मत्स्यमुद्रामैथुनमेव च ।
एतानि पञ्चतत्त्वानि त्वया प्रोक्तानि शङ्कर ॥५७॥
मद्यं मांसं तथा मत्स्यमुद्रामैथुनमेव च ।
एतानि पञ्चतत्त्वानि त्वया प्रोक्तानि शङ्कर ॥५७॥
57. vīrasādhanakarmāṇi pañcatattvoditāni ca ,
madyaṁ māṁsaṁ tathā matsyamudrāmaithunameva ca ,
etāni pañcatattvāni tvayā proktāni śaṅkara.
madyaṁ māṁsaṁ tathā matsyamudrāmaithunameva ca ,
etāni pañcatattvāni tvayā proktāni śaṅkara.
57.
vīrasādhanakarmāṇi pañcatattvoditāni
ca madyaṃ māṃsaṃ tathā
matsymudrāmaithunameva ca etāni
pañcatattvāni tvayā proktāni śaṅkara
ca madyaṃ māṃsaṃ tathā
matsymudrāmaithunameva ca etāni
pañcatattvāni tvayā proktāni śaṅkara
57.
śaṅkara tvayā vīrasādhanakarmāṇi
pañcatattvoditāni ca madyaṃ māṃsaṃ
tathā matsymudrāmaithunam eva
ca etāni pañcatattvāni proktāni
pañcatattvoditāni ca madyaṃ māṃsaṃ
tathā matsymudrāmaithunam eva
ca etāni pañcatattvāni proktāni
57. O Shankara, you have declared these five elements of the vīra practices - namely wine, meat, fish, mudrā, and sexual union.
कलिजा मानवा लुब्धाः शिश्नोदरपरायणाः ।
लोभात्तत्र पतिष्यन्ति न करिष्यन्ति साधनम् ॥५८॥
लोभात्तत्र पतिष्यन्ति न करिष्यन्ति साधनम् ॥५८॥
58. kalijā mānavā lubdhāḥ śiśnodaraparāyaṇāḥ ,
lobhāttatra patiṣyanti na kariṣyanti sādhanam.
lobhāttatra patiṣyanti na kariṣyanti sādhanam.
58.
kalijā mānavā lubdhāḥ śiśnodaraparāyaṇāḥ
lobhāttatra patiṣyanti na kariṣyanti sādhanam
lobhāttatra patiṣyanti na kariṣyanti sādhanam
58.
kalijāḥ lubdhāḥ śiśnodaraparāyaṇāḥ mānavāḥ lobhāt
tatra patiṣyanti na ca sādhanam kariṣyanti
tatra patiṣyanti na ca sādhanam kariṣyanti
58. Human beings born in the Kali age, being greedy and devoted entirely to the genitals and the belly, will fall into that out of greed and will not perform spiritual practices.
इन्द्रियाणां सुखार्थाय पीत्वा च बहुलं मधु ।
भविष्यन्ति मदोन्मत्ता हिताहितविवर्जिताः ॥५९॥
भविष्यन्ति मदोन्मत्ता हिताहितविवर्जिताः ॥५९॥
59. indriyāṇāṁ sukhārthāya pītvā ca bahulaṁ madhu ,
bhaviṣyanti madonmattā hitāhitavivarjitāḥ.
bhaviṣyanti madonmattā hitāhitavivarjitāḥ.
59.
indriyāṇām sukha-arthai pītvā ca bahulam madhu
bhaviṣyanti mada-unmattāḥ hita-ahita-vivarjitāḥ
bhaviṣyanti mada-unmattāḥ hita-ahita-vivarjitāḥ
59.
indriyāṇām sukha-arthai bahulam madhu pītvā ca
mada-unmattāḥ hita-ahita-vivarjitāḥ bhaviṣyanti
mada-unmattāḥ hita-ahita-vivarjitāḥ bhaviṣyanti
59. Drinking abundant wine for the pleasure of their senses, and becoming intoxicated with madness, they will abandon all discernment between what is beneficial and what is harmful.
परस्त्रीधर्षकाः केचिद्दस्यवो - बहवो भुवि ।
न करिष्यन्ति ते मत्ताः पापायोनिविचारणम् ॥६०॥
न करिष्यन्ति ते मत्ताः पापायोनिविचारणम् ॥६०॥
60. parastrīdharṣakāḥ keciddasyavo - bahavo bhuvi ,
na kariṣyanti te mattāḥ pāpāyonivicāraṇam.
na kariṣyanti te mattāḥ pāpāyonivicāraṇam.
60.
para-strī-dharṣakāḥ kecid dasyavaḥ bahavaḥ bhuvi
na kariṣyanti te mattāḥ pāpa-yoni-vicāraṇam
na kariṣyanti te mattāḥ pāpa-yoni-vicāraṇam
60.
bhuvi kecit bahavaḥ para-strī-dharṣakāḥ dasyavaḥ
mattāḥ te pāpa-yoni-vicāraṇam na kariṣyanti
mattāḥ te pāpa-yoni-vicāraṇam na kariṣyanti
60. Some plunderers on earth, ravishers of other men wives, being intoxicated, will not reflect upon the sinful nature of their origins or actions.
अतिपानादिदोषेण रोगिणो बहवः क्षितौ ।
शक्तिहीना बुद्धिहीना भूत्वा च विकलेन्द्रियाः ॥६१॥
शक्तिहीना बुद्धिहीना भूत्वा च विकलेन्द्रियाः ॥६१॥
61. atipānādidoṣeṇa rogiṇo bahavaḥ kṣitau ,
śaktihīnā buddhihīnā bhūtvā ca vikalendriyāḥ.
śaktihīnā buddhihīnā bhūtvā ca vikalendriyāḥ.
61.
atipānādi doṣeṇa rogiṇaḥ bahavaḥ kṣitau śakti
hīnā buddhi hīnā bhūtvā ca vikalendriyāḥ
hīnā buddhi hīnā bhūtvā ca vikalendriyāḥ
61.
atipānādi doṣeṇa bahavaḥ rogiṇaḥ śakti hīnā
buddhi hīnā vikalendriyāḥ bhūtvā ca kṣitau
buddhi hīnā vikalendriyāḥ bhūtvā ca kṣitau
61. Due to the flaw of excessive drinking and the like, many people on earth will become sick, devoid of energy, lacking in intellect, and with their senses impaired.
ह्रदे गर्त्ते प्रान्तरे च प्रासादात् पर्वतादपि ।
पतिष्यन्ति मरिष्यन्ति मनुजा मदविह्वलाः ॥६२॥
पतिष्यन्ति मरिष्यन्ति मनुजा मदविह्वलाः ॥६२॥
62. hrade gartte prāntare ca prāsādāt parvatādapi ,
patiṣyanti mariṣyanti manujā madavihvalāḥ.
patiṣyanti mariṣyanti manujā madavihvalāḥ.
62.
hrade gartte prāntare ca prāsādāt parvatād
api patiṣyanti mariṣyanti manujā mada vihvalāḥ
api patiṣyanti mariṣyanti manujā mada vihvalāḥ
62.
mada vihvalāḥ manujāḥ ca hrade gartte prāntare
prāsādāt parvatāt api patiṣyanti mariṣyanti ca
prāsādāt parvatāt api patiṣyanti mariṣyanti ca
62. Overcome by intoxication, human beings will fall from ponds, ditches, wilderness areas, palaces, and even mountains, and they will die.
केचिद्विवादयिष्यन्ति गुरुभिः स्वजनैरपि ।
केचिन्मौना मृतप्राया अपरे बहुजल्पकाः ॥६३॥
केचिन्मौना मृतप्राया अपरे बहुजल्पकाः ॥६३॥
63. kecidvivādayiṣyanti gurubhiḥ svajanairapi ,
kecinmaunā mṛtaprāyā apare bahujalpakāḥ.
kecinmaunā mṛtaprāyā apare bahujalpakāḥ.
63.
kecid vivādayiṣyanti gurubhiḥ svajanair
api kecin maunāmṛtaprāyā apare bahujalpakāḥ
api kecin maunāmṛtaprāyā apare bahujalpakāḥ
63.
kecit gurubhiḥ svajanair api vivādayiṣyanti,
kecit maunāmṛtaprāyāḥ,
apare bahujalpakāḥ
kecit maunāmṛtaprāyāḥ,
apare bahujalpakāḥ
63. Some will engage in disputes with their teachers and even their own relatives, some will be practically dead in their silence, and others will be excessively talkative.
अकार्यकारिणः क्रूरा धर्ममार्गविलोपकाः ।
हिताय यानि कर्माणि कथितानि त्वया प्रभो ॥६४॥
हिताय यानि कर्माणि कथितानि त्वया प्रभो ॥६४॥
64. akāryakāriṇaḥ krūrā dharmamārgavilopakāḥ ,
hitāya yāni karmāṇi kathitāni tvayā prabho.
hitāya yāni karmāṇi kathitāni tvayā prabho.
64.
akāryakāriṇaḥ krūrā dharmamārgavilopakāḥ
hitāya yāni karmāṇi kathitāni tvayā prabho
hitāya yāni karmāṇi kathitāni tvayā prabho
64.
prabho,
yāni karmāṇi hitāya tvayā kathitāni,
akāryakāriṇaḥ krūrāḥ dharmamārgavilopakāḥ (bhavanti)
yāni karmāṇi hitāya tvayā kathitāni,
akāryakāriṇaḥ krūrāḥ dharmamārgavilopakāḥ (bhavanti)
64. O lord, those actions which were described by you for our welfare - (those people will become) doers of forbidden deeds, cruel, and destroyers of the path of dharma.
मन्ये तानि महादेव विपरीतानि मानवे ।
के वा योगं करिष्यन्ति न्यासजातानि केऽपि वा ॥६५॥
के वा योगं करिष्यन्ति न्यासजातानि केऽपि वा ॥६५॥
65. manye tāni mahādeva viparītāni mānave ,
ke vā yogaṁ kariṣyanti nyāsajātāni ke'pi vā.
ke vā yogaṁ kariṣyanti nyāsajātāni ke'pi vā.
65.
manye tāni mahādeva viparītāni mānave ke
vā yogaṃ kariṣyanti nyāsajātāni ke api vā
vā yogaṃ kariṣyanti nyāsajātāni ke api vā
65.
mahādeva tāni viparītāni mānave manye ke
vā yogaṃ kariṣyanti ke api vā nyāsajātāni
vā yogaṃ kariṣyanti ke api vā nyāsajātāni
65. O Mahādeva, I consider those things to be contrary for humanity; who will practice yoga, and who will perform the various forms of nyāsa?
स्तोत्रपाठं यन्त्रलिपिं पुरश्चर्यां जगत्पते ।
युगधर्मप्रभावेण स्वभावेन कलौ नराः ।
भविष्यन्त्यतिदुर्वृत्ताः सर्वथा पापकारिणः ॥६६॥
युगधर्मप्रभावेण स्वभावेन कलौ नराः ।
भविष्यन्त्यतिदुर्वृत्ताः सर्वथा पापकारिणः ॥६६॥
66. stotrapāṭhaṁ yantralipiṁ puraścaryāṁ jagatpate ,
yugadharmaprabhāveṇa svabhāvena kalau narāḥ ,
bhaviṣyantyatidurvṛttāḥ sarvathā pāpakāriṇaḥ.
yugadharmaprabhāveṇa svabhāvena kalau narāḥ ,
bhaviṣyantyatidurvṛttāḥ sarvathā pāpakāriṇaḥ.
66.
stotrapāṭhaṃ yantralipiṃ puraścaryāṃ
jagatpate yugadharmaprabhāveṇa
svabhāvena kalau narāḥ bhaviṣyanti
atidurvṛttāḥ sarvathā pāpakāriṇaḥ
jagatpate yugadharmaprabhāveṇa
svabhāvena kalau narāḥ bhaviṣyanti
atidurvṛttāḥ sarvathā pāpakāriṇaḥ
66.
jagatpate kalau yugadharmaprabhāveṇa
svabhāvena narāḥ stotrapāṭhaṃ
yantralipiṃ puraścaryāṃ atidurvṛttāḥ
sarvathā pāpakāriṇaḥ bhaviṣyanti
svabhāvena narāḥ stotrapāṭhaṃ
yantralipiṃ puraścaryāṃ atidurvṛttāḥ
sarvathā pāpakāriṇaḥ bhaviṣyanti
66. O lord of the world, due to the influence of the character of the Kali age and by their own nature, human beings will become completely wicked and sinful in every way regarding the recitation of hymns, the writing of yantras, and the performance of puraścaryā.
तेषामुपायं दीनेश कृपया कथय प्रभो ।
आयुरारोग्यवर्चस्यं बलवीर्यविबर्द्धनम् ॥६७॥
आयुरारोग्यवर्चस्यं बलवीर्यविबर्द्धनम् ॥६७॥
67. teṣāmupāyaṁ dīneśa kṛpayā kathaya prabho ,
āyurārogyavarcasyaṁ balavīryavibarddhanam.
āyurārogyavarcasyaṁ balavīryavibarddhanam.
67.
teṣām upāyaṃ dīneśa kṛpayā kathaya prabho
āyur ārogya varcasyaṃ bala vīrya vivardhanam
āyur ārogya varcasyaṃ bala vīrya vivardhanam
67.
dīneśa prabho teṣām upāyaṃ kṛpayā kathaya
āyur-ārogya-varcasyaṃ bala-vīrya-vivardhanam
āyur-ārogya-varcasyaṃ bala-vīrya-vivardhanam
67. O lord of the afflicted, please compassionately tell me a remedy for them, one that increases lifespan, health, radiance, strength, and vitality.
विद्याबुद्धिप्रदं न्éणामप्रयत्नशुभङ्करम् ।
येन लोका भविष्यन्ति महाबलपराक्रमाः ॥६८॥
येन लोका भविष्यन्ति महाबलपराक्रमाः ॥६८॥
68. vidyābuddhipradaṁ néṇāmaprayatnaśubhaṅkaram ,
yena lokā bhaviṣyanti mahābalaparākramāḥ.
yena lokā bhaviṣyanti mahābalaparākramāḥ.
68.
vidyā buddhi pradaṃ nṝṇām aprayatna śubhaṅkaram
yena lokā bhaviṣyanti mahābala parākrāmāḥ
yena lokā bhaviṣyanti mahābala parākrāmāḥ
68.
nṝṇāṃ vidyā-buddhi-pradam aprayatna-śubhaṅkaram
yena lokā mahā-bala-parākrāmāḥ bhaviṣyanti
yena lokā mahā-bala-parākrāmāḥ bhaviṣyanti
68. (A remedy) that bestows knowledge and intellect upon people and brings auspiciousness without effort, through which people will become endowed with great strength and valor.
शुद्धचित्ताः परहिता मातापित्रोः प्रियङ्कराः ।
स्वदारनिष्ठाः पुरुषाः परस्त्रीषु पराङ्मुखाः ॥६९॥
स्वदारनिष्ठाः पुरुषाः परस्त्रीषु पराङ्मुखाः ॥६९॥
69. śuddhacittāḥ parahitā mātāpitroḥ priyaṅkarāḥ ,
svadāraniṣṭhāḥ puruṣāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ.
svadāraniṣṭhāḥ puruṣāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ.
69.
śuddhacittāḥ parahitā mātāpitroḥ priyaṅkarāḥ
svadāraniṣṭhāḥ puruṣāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ
svadāraniṣṭhāḥ puruṣāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ
69.
śuddhacittāḥ parahitāḥ mātāpitroḥ priyaṅkarāḥ
svadāraniṣṭhāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ puruṣāḥ
svadāraniṣṭhāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ puruṣāḥ
69. Those men whose minds are pure, who desire the welfare of others, who please their mother and father, who are devoted to their own wives, and who turn away from the wives of other men,
देवतागुरुभक्ताश्च
पुत्रस्वजनपोषकाः ॥७०॥
पुत्रस्वजनपोषकाः ॥७०॥
70. devatāgurubhaktāśca
putrasvajanapoṣakāḥ.
putrasvajanapoṣakāḥ.
70.
devatāgurubhaktāśca
putrasvajanapoṣakāḥ
putrasvajanapoṣakāḥ
70.
devatāgurubhaktāḥ ca
putrasvajanapoṣakāḥ
putrasvajanapoṣakāḥ
70. (who are) devoted to the deities and their gurus, and who maintain and nourish their children and family members.
ब्रह्मज्ञा ब्रह्मविद्याश्च ब्रह्मचिन्तनमानसाः ।
सिद्ध्यर्थं लोकयात्रायाः कथयस्व हिताय यत् ॥७१॥
सिद्ध्यर्थं लोकयात्रायाः कथयस्व हिताय यत् ॥७१॥
71. brahmajñā brahmavidyāśca brahmacintanamānasāḥ ,
siddhyarthaṁ lokayātrāyāḥ kathayasva hitāya yat.
siddhyarthaṁ lokayātrāyāḥ kathayasva hitāya yat.
71.
brahmajñā brahmavidyāśca brahmacintanāmanāsāḥ
siddhyarthaṃ lokayātrāyāḥ kathayasva hitāya yat
siddhyarthaṃ lokayātrāyāḥ kathayasva hitāya yat
71.
brahmajñāḥ brahmavidyāḥ ca brahmacintanāmanāsāḥ
lokayātrāyāḥ siddhyarthaṃ yat hitāya kathayasva
lokayātrāyāḥ siddhyarthaṃ yat hitāya kathayasva
71. (O you) who are knowers of brahman, knowers of the supreme reality, and whose minds are absorbed in meditating on the absolute, please tell me for our welfare whatever is necessary for the successful conduct of worldly life.
कर्तव्यं यदकर्तव्यं वर्णाश्रमविभेदतः ।
विना त्वां सर्वलोकानां कस्त्राता भुवनत्रये ॥७२॥
विना त्वां सर्वलोकानां कस्त्राता भुवनत्रये ॥७२॥
72. kartavyaṁ yadakartavyaṁ varṇāśramavibhedataḥ ,
vinā tvāṁ sarvalokānāṁ kastrātā bhuvanatraye.
vinā tvāṁ sarvalokānāṁ kastrātā bhuvanatraye.
72.
kartavyaṃ yat akartavyaṃ varṇāśramavibedataḥ
vinā tvāṃ sarvalokānāṃ kaḥ trātā bhuvanatraye
vinā tvāṃ sarvalokānāṃ kaḥ trātā bhuvanatraye
72.
varṇāśramavibedataḥ yat kartavyaṃ akartavyaṃ ca,
tvāṃ vinā bhuvanatraye sarvalokānāṃ kaḥ trātā
tvāṃ vinā bhuvanatraye sarvalokānāṃ kaḥ trātā
72. (Tell me) what should be done and what should not be done according to the social classes and stages of life (varṇāśrama). Without you, who is the protector of all the worlds across the three realms?
Links to all chapters:
Chapter 1 (current chapter)
Chapter 2
Chapter 3
Chapter 4
Chapter 5
Chapter 6
Chapter 7
Chapter 8
Chapter 9
Chapter 10
Chapter 11
Chapter 12
Chapter 13
Chapter 14