Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

महानिर्वाण-तन्त्रम्       mahānirvāṇa-tantram - chapter-1

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
गिरीन्द्रशिखरे रम्ये नानारत्नोपशोभिते ।
नानावृक्षलताकीर्णे नानापक्षिरवैर्युते ॥१॥
1. girīndraśikhare ramye nānāratnopaśobhite ,
nānāvṛkṣalatākīrṇe nānāpakṣiravairyute.
सर्वर्तुकुसुमामोदमोदिते सुमनोहरे ।
शैत्यसौगन्ध्यमान्द्याढ्यमरुद्भिरुपवीजिते ॥२॥
2. sarvartukusumāmodamodite sumanohare ,
śaityasaugandhyamāndyāḍhyamarudbhirupavījite.
अप्सरोगणसङ्गीतकलध्वनिनिनादिते ।
स्थिरच्चायद्रुमच्चायाच्चादिते स्निग्धमञ्जुले ॥३॥
3. apsarogaṇasaṅgītakaladhvanininādite ,
sthiraccāyadrumaccāyāccādite snigdhamañjule.
मत्तकोकिलसन्दोहसङ्घुष्टविपिनान्तरे ।
सर्वदा स्वगणैः सार्द्धमृतुराजनिषेविते ॥४॥
4. mattakokilasandohasaṅghuṣṭavipināntare ,
sarvadā svagaṇaiḥ sārddhamṛturājaniṣevite.
सिद्धचारणगन्धर्वगाणपत्यगणैर्वृते ।
तत्र मौनधरं देवं चराचरजगद्गुरुम् ॥५॥
5. siddhacāraṇagandharvagāṇapatyagaṇairvṛte ,
tatra maunadharaṁ devaṁ carācarajagadgurum.
सदाशिवं सदानन्दं करुणामृतसागरम् ।
कर्पूरकुन्दधवलं शुद्धसत्त्वमयं विभुम् ॥६॥
6. sadāśivaṁ sadānandaṁ karuṇāmṛtasāgaram ,
karpūrakundadhavalaṁ śuddhasattvamayaṁ vibhum.
दिगम्बरं दीननाथं योगीन्द्रं योगिवल्लभम् ।
गङ्गाशीकरसंसिक्तजटामण्डलमण्डितम् ॥७॥
7. digambaraṁ dīnanāthaṁ yogīndraṁ yogivallabham ,
gaṅgāśīkarasaṁsiktajaṭāmaṇḍalamaṇḍitam.
विभूतिभूषितं शान्तं व्यालमालं कपालिनम् ।
त्रिलोचनं त्रिलोकेशं त्रिशूलवरधारिणम् ॥८॥
8. vibhūtibhūṣitaṁ śāntaṁ vyālamālaṁ kapālinam ,
trilocanaṁ trilokeśaṁ triśūlavaradhāriṇam.
आशुतोषं ज्ञानमयं कैवल्यफलदायकम् ।
निर्विकल्पं निरातङ्कं निर्विशेषं निरञ्जनम् ॥९॥
9. āśutoṣaṁ jñānamayaṁ kaivalyaphaladāyakam ,
nirvikalpaṁ nirātaṅkaṁ nirviśeṣaṁ nirañjanam.
सर्वेषां हितकर्तारं देवदेवं निरामयम् ।
प्रसन्नवदनं वीक्ष्य लोकानां हितकाम्यया ।
विनयावनता देवी पार्वती शिवमब्रवीत् ॥१०॥
10. sarveṣāṁ hitakartāraṁ devadevaṁ nirāmayam ,
prasannavadanaṁ vīkṣya lokānāṁ hitakāmyayā ,
vinayāvanatā devī pārvatī śivamabravīt.
देवदेव जगन्नाथ मन्नाथ करुणानिधे ।
त्वदधीनाऽस्मि देवेश तवाऽज्ञाकारिणी सदा ॥११॥
11. devadeva jagannātha mannātha karuṇānidhe ,
tvadadhīnā'smi deveśa tavā'jñākāriṇī sadā.
विनाऽज्ञया मया किञ्चिद्भाषितुं नैव शक्यते ।
कृपावलेशो मयि चेत् स्नेहोऽस्ति यदि मां प्रति ।
तदा निवेद्यते किञ्चिन्मनसा यद्विचारितम् ॥१२॥
12. vinā'jñayā mayā kiñcidbhāṣituṁ naiva śakyate ,
kṛpāvaleśo mayi cet sneho'sti yadi māṁ prati ,
tadā nivedyate kiñcinmanasā yadvicāritam.
त्वदन्यः संशयस्याऽस्य कस्त्रिलोक्यां महेश्वर ।
चेत्ता भवितुमर्हो वा सर्वज्ञः सर्वशास्त्रवित् ॥१३॥
13. tvadanyaḥ saṁśayasyā'sya kastrilokyāṁ maheśvara ,
cettā bhavitumarho vā sarvajñaḥ sarvaśāstravit.
किमुच्यते महाप्राज्ञे कथ्यतां प्राणवल्लभे ।
यदकथ्यं गणेशेऽपि स्कन्दे सेनापतावपि ॥१४॥
14. kimucyate mahāprājñe kathyatāṁ prāṇavallabhe ,
yadakathyaṁ gaṇeśe'pi skande senāpatāvapi.
तवाग्रे कथयिष्यामि सुगोप्यमपि यद्भवेत् ।
किमस्ति त्रिषु लोकेषु गोपनीयं तवाग्रतः ॥१५॥
15. tavāgre kathayiṣyāmi sugopyamapi yadbhavet ,
kimasti triṣu lokeṣu gopanīyaṁ tavāgrataḥ.
मम रूपाऽसि देवि त्वं न भेदोऽस्ति त्वया मम ।
सर्वज्ञा किं न जानासि त्वनभिज्ञेव पृच्चसि ॥१६॥
16. mama rūpā'si devi tvaṁ na bhedo'sti tvayā mama ,
sarvajñā kiṁ na jānāsi tvanabhijñeva pṛccasi.
इति देववचः शृत्वा पार्वती हृष्टमानसा ।
विनयावनता साध्वी परिपप्रच्च शङ्करम् ॥१७॥
17. iti devavacaḥ śṛtvā pārvatī hṛṣṭamānasā ,
vinayāvanatā sādhvī paripapracca śaṅkaram.
श्री आद्योवाच ।
भगवन् सर्वभूतेश सर्वधर्मविदां वर ।
कृपावता भगवता ब्रह्मान्तर्यामिना पुरा ॥१८॥
18. śrī ādyovāca ,
bhagavan sarvabhūteśa sarvadharmavidāṁ vara ,
kṛpāvatā bhagavatā brahmāntaryāminā purā.
प्रकाशिताश्चतुर्वेदाः सर्वधर्मोपवृंहिताः ।
वर्णाश्रमादिनियमा यत्र चैव प्रतिष्ठिताः ॥१९॥
19. prakāśitāścaturvedāḥ sarvadharmopavṛṁhitāḥ ,
varṇāśramādiniyamā yatra caiva pratiṣṭhitāḥ.
तदुक्तयोगयज्ञाद्यैः कर्मभिर्भुवि मानवाः ।
देवान् पित्éन् प्रीणयन्तः पुण्यशीलाः कृते युगे ॥२०॥
20. taduktayogayajñādyaiḥ karmabhirbhuvi mānavāḥ ,
devān pitén prīṇayantaḥ puṇyaśīlāḥ kṛte yuge.
स्वाध्यायध्यानतपसा दयादानैर्जितेन्द्रियाः ।
महाबला महावीर्य्या महासत्त्वपराक्रमाः ॥२१॥
21. svādhyāyadhyānatapasā dayādānairjitendriyāḥ ,
mahābalā mahāvīryyā mahāsattvaparākramāḥ.
देवायतनगा मर्त्या देवकल्पा दृढव्रताः ।
सत्यधर्मपराः सर्वे साधवः सत्यवादिनः ॥२२॥
22. devāyatanagā martyā devakalpā dṛḍhavratāḥ ,
satyadharmaparāḥ sarve sādhavaḥ satyavādinaḥ.
राजानः सत्यसङ्कल्पाः प्रजापालनतत्पराः ।
मातृवत् परयोषित्सु पुत्रवत् परसूनुषु ॥२३॥
23. rājānaḥ satyasaṅkalpāḥ prajāpālanatatparāḥ ,
mātṛvat parayoṣitsu putravat parasūnuṣu.
लोष्टवत् परवित्तेषु पश्यन्तो मानवास्तदा ।
आसन् स्वधर्मनिरताः सदा सन्मार्गवर्त्तिनः ॥२४॥
24. loṣṭavat paravitteṣu paśyanto mānavāstadā ,
āsan svadharmaniratāḥ sadā sanmārgavarttinaḥ.
न मिथ्याभाषिणः केचित् न प्रमादरताः क्वचित् ।
न चौरा न परद्रोहकारका न दुराशयाः ॥२५॥
25. na mithyābhāṣiṇaḥ kecit na pramādaratāḥ kvacit ,
na caurā na paradrohakārakā na durāśayāḥ.
न मत्सरा नातिरुष्टा नातिलुब्धा न कामुकाः ।
सदन्तःकरणाः सर्वे सर्वदाऽनन्दमानसाः ॥२६॥
26. na matsarā nātiruṣṭā nātilubdhā na kāmukāḥ ,
sadantaḥkaraṇāḥ sarve sarvadā'nandamānasāḥ.
भूमयः सर्वशस्याढ्याः पर्ज्जन्याः कालवर्षिणः ।
गावोऽपि दुग्धसम्पन्नाः पादपाः फलशालिनः ॥२७॥
27. bhūmayaḥ sarvaśasyāḍhyāḥ parjjanyāḥ kālavarṣiṇaḥ ,
gāvo'pi dugdhasampannāḥ pādapāḥ phalaśālinaḥ.
नाऽकालमृत्युस्तत्रासीत् न दुर्भिक्षं न वा रुजः ।
हृष्टाः पुष्टाः सदारोग्यास्तेजोरूपगुणान्विताः ।
स्त्रियो न व्यभिचारिण्यः पतिभक्तिपरायणः ॥२८॥
28. nā'kālamṛtyustatrāsīt na durbhikṣaṁ na vā rujaḥ ,
hṛṣṭāḥ puṣṭāḥ sadārogyāstejorūpaguṇānvitāḥ ,
striyo na vyabhicāriṇyaḥ patibhaktiparāyaṇaḥ.
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राः स्वाचारवर्तिनः ।
स्वैः स्वैर्धर्मैर्यजन्तस्ते निस्तारपदवीं गताः ॥२९॥
29. brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāḥ svācāravartinaḥ ,
svaiḥ svairdharmairyajantaste nistārapadavīṁ gatāḥ.
कृते व्यतीते त्रेतायां दृष्ट्वा धर्मव्यतिक्रमम् ।
वेदोक्तकर्मभिर्मर्त्या न शक्ताः स्वेष्टसाधने ॥३०॥
30. kṛte vyatīte tretāyāṁ dṛṣṭvā dharmavyatikramam ,
vedoktakarmabhirmartyā na śaktāḥ sveṣṭasādhane.
बहुक्लेशकरं कर्म वैदिकं भूरिसाधनम् ।
कर्तुं न योग्या मनुजाश्चिन्ताव्याकुलमानसाः ॥३१॥
31. bahukleśakaraṁ karma vaidikaṁ bhūrisādhanam ,
kartuṁ na yogyā manujāścintāvyākulamānasāḥ.
त्यक्तुं कर्तुं न चार्हन्ति सदा कातरचेतसः ।
वेदार्थयुक्तशास्त्राणि स्मृतिरूपाणि भूतले ॥३२॥
32. tyaktuṁ kartuṁ na cārhanti sadā kātaracetasaḥ ,
vedārthayuktaśāstrāṇi smṛtirūpāṇi bhūtale.
तदा त्वं प्रकटीकृत्य तपः स्वाध्यायदुर्बलान् ।
लोकानतारयः पापात् दुःखशोकामयप्रदात् ॥३३॥
33. tadā tvaṁ prakaṭīkṛtya tapaḥ svādhyāyadurbalān ,
lokānatārayaḥ pāpāt duḥkhaśokāmayapradāt.
त्वां विना कोऽस्ति जीवानां घोरसंसारसागरे ।
भर्त्ता पाता समुद्धर्त्ता पितृवत् प्रियकृत् प्रभुः ॥३४॥
34. tvāṁ vinā ko'sti jīvānāṁ ghorasaṁsārasāgare ,
bharttā pātā samuddharttā pitṛvat priyakṛt prabhuḥ.
ततोऽपि द्वापरे प्राप्ते स्मृत्युक्तसुकृतोज्झिते ।
धमार्द्धलोपे मनुजे आधिव्याधिसमाकुले ।
संहिताद्युपदेशेन त्वयैवोद्धारिता नराः ॥३५॥
35. tato'pi dvāpare prāpte smṛtyuktasukṛtojjhite ,
dhamārddhalope manuje ādhivyādhisamākule ,
saṁhitādyupadeśena tvayaivoddhāritā narāḥ.
आयाते पापिनि कलौ सर्वधर्मविलोपिनि ।
दुराचारे दुष्प्रपञ्चे दुष्टकर्मप्रवर्तके ॥३६॥
36. āyāte pāpini kalau sarvadharmavilopini ,
durācāre duṣprapañce duṣṭakarmapravartake.
न वेदाः प्रभवस्तत्र स्मृतीनां स्मरणं कुतः ।
नानेतिहासयुक्तानां नानामार्गप्रदर्शिनाम् ॥३७॥
37. na vedāḥ prabhavastatra smṛtīnāṁ smaraṇaṁ kutaḥ ,
nānetihāsayuktānāṁ nānāmārgapradarśinām.
बहुलानां पुराणानां विनाशो भविता विभो ।
तदा लोका भविष्यन्ति धर्मकर्मवहिर्मुखाः ॥३८॥
38. bahulānāṁ purāṇānāṁ vināśo bhavitā vibho ,
tadā lokā bhaviṣyanti dharmakarmavahirmukhāḥ.
उच्चृङ्खला मदोन्मत्ताः पापकर्मरताः सदा ।
कामुका लोलुपाः क्रूरा निष्ठुरा दुर्मुखाः शठाः ॥३९॥
39. uccṛṅkhalā madonmattāḥ pāpakarmaratāḥ sadā ,
kāmukā lolupāḥ krūrā niṣṭhurā durmukhāḥ śaṭhāḥ.
स्वल्पायुर्मन्दमतयो रोगशोकसमाकुलाः ।
निःश्रीका निर्बला नीचा नीचाचारपरायणाः ॥४०॥
40. svalpāyurmandamatayo rogaśokasamākulāḥ ,
niḥśrīkā nirbalā nīcā nīcācāraparāyaṇāḥ.
नीचसंसर्गनिरताः परवित्तापहारकाः ।
परनिन्दापरद्रोहपरिवादपराः खलाः ॥४१॥
41. nīcasaṁsarganiratāḥ paravittāpahārakāḥ ,
paranindāparadrohaparivādaparāḥ khalāḥ.
परस्त्रीहरणे पापशङ्काभयविवर्जिताः ।
निर्धना मलिना दीना दरिद्राश्चिररोगिणः ॥४२॥
42. parastrīharaṇe pāpaśaṅkābhayavivarjitāḥ ,
nirdhanā malinā dīnā daridrāścirarogiṇaḥ.
विप्राः शूद्रसमाचाराः सन्ध्यावन्दनवर्जिताः ।
अयाज्ययाजका लुब्धा दुर्वृत्ताः पापकारिणः ॥४३॥
43. viprāḥ śūdrasamācārāḥ sandhyāvandanavarjitāḥ ,
ayājyayājakā lubdhā durvṛttāḥ pāpakāriṇaḥ.
असत्यभाषिणो मूर्खा दाम्भिका दुष्प्रपञ्चकाः ।
कन्याविक्रयिणो व्रात्यास्तपोव्रतपराङ्मुखाः ॥४४॥
44. asatyabhāṣiṇo mūrkhā dāmbhikā duṣprapañcakāḥ ,
kanyāvikrayiṇo vrātyāstapovrataparāṅmukhāḥ.
लोकप्रतारणार्थाय जपपूजापरायणाः ।
पाषण्डाः पण्डितम्मन्याः श्रद्धाभक्तिविवर्जिताः ॥४५॥
45. lokapratāraṇārthāya japapūjāparāyaṇāḥ ,
pāṣaṇḍāḥ paṇḍitammanyāḥ śraddhābhaktivivarjitāḥ.
कदाहाराः कदाचारा भृतकाः शूद्रसेवकाः ।
शूद्रान्नभोजिनः क्रूरा वृषलीरतिकामुकाः ॥४६॥
46. kadāhārāḥ kadācārā bhṛtakāḥ śūdrasevakāḥ ,
śūdrānnabhojinaḥ krūrā vṛṣalīratikāmukāḥ.
दास्यन्ति धनलोभेन स्वदारान्नीचजातिषु ।
ब्राह्मण्यचिह्नमेतावत् केवलं सूत्रधारणम् ॥४७॥
47. dāsyanti dhanalobhena svadārānnīcajātiṣu ,
brāhmaṇyacihnametāvat kevalaṁ sūtradhāraṇam.
नैव पानादिनियमो भक्ष्याभक्ष्यविवेचनम् ।
धर्मशास्त्रे सदा निन्दा साधुद्रोही निरन्तरम् ॥४८॥
48. naiva pānādiniyamo bhakṣyābhakṣyavivecanam ,
dharmaśāstre sadā nindā sādhudrohī nirantaram.
सत्कथालापमात्रञ्च न तेषां मनसि क्वचित् ।
त्वया कृतानि तन्त्राणि जीवोद्धारणहेतवे ॥४९॥
49. satkathālāpamātrañca na teṣāṁ manasi kvacit ,
tvayā kṛtāni tantrāṇi jīvoddhāraṇahetave.
निगमागमजातानि भुक्तिमुक्तिकराणि च ।
देवीनां यत्र देवानां मन्त्रयन्त्रादिसाधनम् ।
कथिता बहवो न्यासाः सृष्टिस्थित्यादिलक्षणाः ॥५०॥
50. nigamāgamajātāni bhuktimuktikarāṇi ca ,
devīnāṁ yatra devānāṁ mantrayantrādisādhanam ,
kathitā bahavo nyāsāḥ sṛṣṭisthityādilakṣaṇāḥ.
बद्धपद्मासनादीनि गदितान्यपि भूरिशः ।
पशुवीरदिव्यभावा देवता मन्त्रसिद्धिदाः ॥५१॥
51. baddhapadmāsanādīni gaditānyapi bhūriśaḥ ,
paśuvīradivyabhāvā devatā mantrasiddhidāḥ.
शवासनं चितारोहो मुण्डसाधनमेव च ।
लतासाधनकर्माणि त्वयोक्तानि सहस्रशः ॥५२॥
52. śavāsanaṁ citāroho muṇḍasādhanameva ca ,
latāsādhanakarmāṇi tvayoktāni sahasraśaḥ.
पशुभावदिव्यभावौ स्वयमेव निवारितौ ।
कलौ न पशुभावोऽस्ति दिव्यभावः कुतो भवेत् ॥५३॥
53. paśubhāvadivyabhāvau svayameva nivāritau ,
kalau na paśubhāvo'sti divyabhāvaḥ kuto bhavet.
पत्रं पुष्पं फलं तोयं स्वयमेवाहरेत् पशुः ।
न शूद्रदर्शनं कुर्य्यात् मनसा न स्त्रियं स्मरेत् ॥५४॥
54. patraṁ puṣpaṁ phalaṁ toyaṁ svayamevāharet paśuḥ ,
na śūdradarśanaṁ kuryyāt manasā na striyaṁ smaret.
दिव्यश्च देवताप्रायः शुद्धान्तःकरणः सदा ।
द्वन्द्वातीतो वीतरागः सर्वभूतसमः क्षमी ॥५५॥
55. divyaśca devatāprāyaḥ śuddhāntaḥkaraṇaḥ sadā ,
dvandvātīto vītarāgaḥ sarvabhūtasamaḥ kṣamī.
कलिकल्मषयुक्तानां सर्वदाऽस्थिरचेतसाम् ।
निद्रालस्यप्रसक्तानां भावशुद्धिः कथं भवेत् ॥५६॥
56. kalikalmaṣayuktānāṁ sarvadā'sthiracetasām ,
nidrālasyaprasaktānāṁ bhāvaśuddhiḥ kathaṁ bhavet.
वीरसाधनकर्माणि पञ्चतत्त्वोदितानि च ।
मद्यं मांसं तथा मत्स्यमुद्रामैथुनमेव च ।
एतानि पञ्चतत्त्वानि त्वया प्रोक्तानि शङ्कर ॥५७॥
57. vīrasādhanakarmāṇi pañcatattvoditāni ca ,
madyaṁ māṁsaṁ tathā matsyamudrāmaithunameva ca ,
etāni pañcatattvāni tvayā proktāni śaṅkara.
कलिजा मानवा लुब्धाः शिश्नोदरपरायणाः ।
लोभात्तत्र पतिष्यन्ति न करिष्यन्ति साधनम् ॥५८॥
58. kalijā mānavā lubdhāḥ śiśnodaraparāyaṇāḥ ,
lobhāttatra patiṣyanti na kariṣyanti sādhanam.
इन्द्रियाणां सुखार्थाय पीत्वा च बहुलं मधु ।
भविष्यन्ति मदोन्मत्ता हिताहितविवर्जिताः ॥५९॥
59. indriyāṇāṁ sukhārthāya pītvā ca bahulaṁ madhu ,
bhaviṣyanti madonmattā hitāhitavivarjitāḥ.
परस्त्रीधर्षकाः केचिद्दस्यवो - बहवो भुवि ।
न करिष्यन्ति ते मत्ताः पापायोनिविचारणम् ॥६०॥
60. parastrīdharṣakāḥ keciddasyavo - bahavo bhuvi ,
na kariṣyanti te mattāḥ pāpāyonivicāraṇam.
अतिपानादिदोषेण रोगिणो बहवः क्षितौ ।
शक्तिहीना बुद्धिहीना भूत्वा च विकलेन्द्रियाः ॥६१॥
61. atipānādidoṣeṇa rogiṇo bahavaḥ kṣitau ,
śaktihīnā buddhihīnā bhūtvā ca vikalendriyāḥ.
ह्रदे गर्त्ते प्रान्तरे च प्रासादात् पर्वतादपि ।
पतिष्यन्ति मरिष्यन्ति मनुजा मदविह्वलाः ॥६२॥
62. hrade gartte prāntare ca prāsādāt parvatādapi ,
patiṣyanti mariṣyanti manujā madavihvalāḥ.
केचिद्विवादयिष्यन्ति गुरुभिः स्वजनैरपि ।
केचिन्मौना मृतप्राया अपरे बहुजल्पकाः ॥६३॥
63. kecidvivādayiṣyanti gurubhiḥ svajanairapi ,
kecinmaunā mṛtaprāyā apare bahujalpakāḥ.
अकार्यकारिणः क्रूरा धर्ममार्गविलोपकाः ।
हिताय यानि कर्माणि कथितानि त्वया प्रभो ॥६४॥
64. akāryakāriṇaḥ krūrā dharmamārgavilopakāḥ ,
hitāya yāni karmāṇi kathitāni tvayā prabho.
मन्ये तानि महादेव विपरीतानि मानवे ।
के वा योगं करिष्यन्ति न्यासजातानि केऽपि वा ॥६५॥
65. manye tāni mahādeva viparītāni mānave ,
ke vā yogaṁ kariṣyanti nyāsajātāni ke'pi vā.
स्तोत्रपाठं यन्त्रलिपिं पुरश्चर्यां जगत्पते ।
युगधर्मप्रभावेण स्वभावेन कलौ नराः ।
भविष्यन्त्यतिदुर्वृत्ताः सर्वथा पापकारिणः ॥६६॥
66. stotrapāṭhaṁ yantralipiṁ puraścaryāṁ jagatpate ,
yugadharmaprabhāveṇa svabhāvena kalau narāḥ ,
bhaviṣyantyatidurvṛttāḥ sarvathā pāpakāriṇaḥ.
तेषामुपायं दीनेश कृपया कथय प्रभो ।
आयुरारोग्यवर्चस्यं बलवीर्यविबर्द्धनम् ॥६७॥
67. teṣāmupāyaṁ dīneśa kṛpayā kathaya prabho ,
āyurārogyavarcasyaṁ balavīryavibarddhanam.
विद्याबुद्धिप्रदं न्éणामप्रयत्नशुभङ्करम् ।
येन लोका भविष्यन्ति महाबलपराक्रमाः ॥६८॥
68. vidyābuddhipradaṁ néṇāmaprayatnaśubhaṅkaram ,
yena lokā bhaviṣyanti mahābalaparākramāḥ.
शुद्धचित्ताः परहिता मातापित्रोः प्रियङ्कराः ।
स्वदारनिष्ठाः पुरुषाः परस्त्रीषु पराङ्मुखाः ॥६९॥
69. śuddhacittāḥ parahitā mātāpitroḥ priyaṅkarāḥ ,
svadāraniṣṭhāḥ puruṣāḥ parastrīṣu parāṅmukhāḥ.
देवतागुरुभक्ताश्च
पुत्रस्वजनपोषकाः ॥७०॥
70. devatāgurubhaktāśca
putrasvajanapoṣakāḥ.
ब्रह्मज्ञा ब्रह्मविद्याश्च ब्रह्मचिन्तनमानसाः ।
सिद्ध्यर्थं लोकयात्रायाः कथयस्व हिताय यत् ॥७१॥
71. brahmajñā brahmavidyāśca brahmacintanamānasāḥ ,
siddhyarthaṁ lokayātrāyāḥ kathayasva hitāya yat.
कर्तव्यं यदकर्तव्यं वर्णाश्रमविभेदतः ।
विना त्वां सर्वलोकानां कस्त्राता भुवनत्रये ॥७२॥
72. kartavyaṁ yadakartavyaṁ varṇāśramavibhedataḥ ,
vinā tvāṁ sarvalokānāṁ kastrātā bhuvanatraye.