योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-203, verse-33
ज्ञानप्रमेयीकरणस्पन्दमानो न दारुणः ।
शिरःकरत्रिनयनजिह्वेष्वेव विराजितः ॥ ३३ ॥
शिरःकरत्रिनयनजिह्वेष्वेव विराजितः ॥ ३३ ॥
jñānaprameyīkaraṇaspandamāno na dāruṇaḥ ,
śiraḥkaratrinayanajihveṣveva virājitaḥ 33
śiraḥkaratrinayanajihveṣveva virājitaḥ 33
33.
jñānaprameyīkaraṇaspandamānaḥ na dāruṇaḥ
śiraḥkaratrinayanajihveṣu eva virājitaḥ
śiraḥkaratrinayanajihveṣu eva virājitaḥ
33.
jñānaprameyīkaraṇaspandamānaḥ na dāruṇaḥ
śiraḥkaratrinayanajihveṣu eva virājitaḥ
śiraḥkaratrinayanajihveṣu eva virājitaḥ
33.
He is not terrifying (dāruṇa), moving as he makes knowledge (jñāna) an object of valid cognition (prameya). Indeed, he is manifest only in heads, hands, three eyes, and tongues.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- ज्ञानप्रमेयीकरणस्पन्दमानः (jñānaprameyīkaraṇaspandamānaḥ) - moving (or manifesting) by making knowledge an object of valid cognition
- न (na) - not, no
- दारुणः (dāruṇaḥ) - terrible, dreadful, fierce
- शिरःकरत्रिनयनजिह्वेषु (śiraḥkaratrinayanajihveṣu) - in heads, hands, three eyes, and tongues
- एव (eva) - only, indeed, certainly
- विराजितः (virājitaḥ) - manifested, shone, adorned
Words meanings and morphology
ज्ञानप्रमेयीकरणस्पन्दमानः (jñānaprameyīkaraṇaspandamānaḥ) - moving (or manifesting) by making knowledge an object of valid cognition
(adjective)
Nominative, masculine, singular of jñānaprameyīkaraṇaspandamāna
jñānaprameyīkaraṇaspandamāna - one who moves while making knowledge an object of valid cognition
Present Middle Participle
Compound formed from 'jñānaprameyīkaraṇa' (the act of making knowledge an object of valid cognition) and 'spandamāna' (moving). Spandamāna is a present middle participle from root √spand.
Compound type : tatpurusha (jñāna+prameya+īkaraṇa+spandamāna)
- jñāna – knowledge, wisdom, understanding
noun (neuter) - prameya – object of valid cognition, object of knowledge
adjective (masculine)
Gerundive
Gerundive/Past Passive Participle of root √mā (to measure, know) with prefix pra-.
Prefix: pra
Root: mā (class 2) - īkaraṇa – the act of making something into a specific state (e.g., -ification)
noun (neuter)
Suffix -īkaraṇa added to nouns/adjectives to denote 'making into'.
Root: kṛ (class 8) - spandamāna – moving, vibrating, throbbing
verbal derivative (masculine)
Present Middle Participle
Present middle participle of root √spand (to throb, vibrate).
Root: spand (class 1)
न (na) - not, no
(indeclinable)
दारुणः (dāruṇaḥ) - terrible, dreadful, fierce
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dāruṇa
dāruṇa - terrible, dreadful, fierce, cruel
शिरःकरत्रिनयनजिह्वेषु (śiraḥkaratrinayanajihveṣu) - in heads, hands, three eyes, and tongues
(noun)
Locative, plural of śiraḥkaratrinayanajihvā
śiraḥkaratrinayanajihvā - heads, hands, three eyes, and tongues (as a collective group)
Compound type : dvandva (śiras+kara+tri+nayana+jihvā)
- śiras – head
noun (neuter) - kara – hand, ray (of light)
noun (masculine) - tri – three
numeral - nayana – eye, leading, guiding
noun (neuter) - jihvā – tongue
noun (feminine)
एव (eva) - only, indeed, certainly
(indeclinable)
विराजितः (virājitaḥ) - manifested, shone, adorned
(adjective)
Nominative, masculine, singular of virājita
virājita - manifested, shining, adorned, splendid
Past Passive Participle
Past passive participle of root √rāj (to shine, rule) with prefix vi-.
Prefix: vi
Root: rāj (class 1)