योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-137, verse-1
व्याध उवाच ।
एवं चेत्तन्मुने ब्रूहि कीदृग्दुःखपरिक्षये ।
न कर्कशो न च मृदुर्व्यवहारक्रमो भवेत् ॥ १ ॥
एवं चेत्तन्मुने ब्रूहि कीदृग्दुःखपरिक्षये ।
न कर्कशो न च मृदुर्व्यवहारक्रमो भवेत् ॥ १ ॥
vyādha uvāca ,
evaṃ cettanmune brūhi kīdṛgduḥkhaparikṣaye ,
na karkaśo na ca mṛdurvyavahārakramo bhavet 1
evaṃ cettanmune brūhi kīdṛgduḥkhaparikṣaye ,
na karkaśo na ca mṛdurvyavahārakramo bhavet 1
1.
vyādhaḥ uvāca | evam cet tat mune brūhi kīdṛk duḥkha-parikṣaye
| na karkaśaḥ na ca mṛduḥ vyavahāra-kramaḥ bhavet ||
| na karkaśaḥ na ca mṛduḥ vyavahāra-kramaḥ bhavet ||
1.
vyādhaḥ uvāca.
mune,
evam cet tat kīdṛk vyavahāra-kramaḥ duḥkha-parikṣaye na karkaśaḥ ca na mṛduḥ bhavet iti brūhi.
mune,
evam cet tat kīdṛk vyavahāra-kramaḥ duḥkha-parikṣaye na karkaśaḥ ca na mṛduḥ bhavet iti brūhi.
1.
The hunter said: "If that is the case, O sage, then please tell me, what kind of conduct (vyavahārakrama) should one adopt for the destruction of suffering (duḥkhaparikṣaya)—a conduct that is neither rigid nor excessively lenient?"
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- व्याधः (vyādhaḥ) - hunter, fowler
- उवाच (uvāca) - he said, he spoke
- एवम् (evam) - thus, so, in this manner
- चेत् (cet) - if
- तत् (tat) - then, that
- मुने (mune) - O sage!
- ब्रूहि (brūhi) - tell, say
- कीदृक् (kīdṛk) - of what kind, what sort
- दुःख-परिक्षये (duḥkha-parikṣaye) - in the destruction of suffering, at the end of suffering
- न (na) - not, no
- कर्कशः (karkaśaḥ) - harsh, rigid, rough
- न (na) - not, no
- च (ca) - and, also
- मृदुः (mṛduḥ) - soft, gentle, lenient
- व्यवहार-क्रमः (vyavahāra-kramaḥ) - course of conduct, way of life, procedure
- भवेत् (bhavet) - should be, would be, may be
Words meanings and morphology
व्याधः (vyādhaḥ) - hunter, fowler
(noun)
Nominative, masculine, singular of vyādha
vyādha - hunter, fowler
उवाच (uvāca) - he said, he spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) (liṭ) of vac
Root: vac (class 2)
एवम् (evam) - thus, so, in this manner
(indeclinable)
चेत् (cet) - if
(indeclinable)
तत् (tat) - then, that
(pronoun)
Nominative, neuter, singular of tad
tad - that, then
Note: Used adverbially here.
मुने (mune) - O sage!
(noun)
Vocative, masculine, singular of muni
muni - sage, ascetic, recluse
ब्रूहि (brūhi) - tell, say
(verb)
2nd person , singular, active, imperative (loṭ) of brū
Root: brū (class 2)
कीदृक् (kīdṛk) - of what kind, what sort
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kīdṛś
kīdṛś - of what kind, what sort, how
दुःख-परिक्षये (duḥkha-parikṣaye) - in the destruction of suffering, at the end of suffering
(noun)
Locative, masculine, singular of duḥkha-parikṣaya
duḥkha-parikṣaya - destruction/cessation of suffering (duḥkha)
Compound type : tatpurusha (duḥkha+parikṣaya)
- duḥkha – suffering, sorrow, pain, misery
noun (neuter) - parikṣaya – destruction, end, decay, loss, wearing out
noun (masculine)
Prefix: pari
Root: kṣi (class 1)
न (na) - not, no
(indeclinable)
कर्कशः (karkaśaḥ) - harsh, rigid, rough
(adjective)
Nominative, masculine, singular of karkaśa
karkaśa - harsh, rigid, rough, cruel, hard
न (na) - not, no
(indeclinable)
च (ca) - and, also
(indeclinable)
मृदुः (mṛduḥ) - soft, gentle, lenient
(adjective)
Nominative, masculine, singular of mṛdu
mṛdu - soft, gentle, mild, tender, lenient
व्यवहार-क्रमः (vyavahāra-kramaḥ) - course of conduct, way of life, procedure
(noun)
Nominative, masculine, singular of vyavahāra-krama
vyavahāra-krama - course of conduct, way of life, mode of action, procedure
Compound type : tatpurusha (vyavahāra+krama)
- vyavahāra – conduct, practice, business, dealing, usage
noun (masculine)
Prefixes: vi+ava
Root: hṛ (class 1) - krama – step, course, order, method, sequence
noun (masculine)
Root: kram (class 1)
भवेत् (bhavet) - should be, would be, may be
(verb)
3rd person , singular, active, optative (vidhi-liṅ) of bhū
Root: bhū (class 1)