योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-4, chapter-10, verse-18
खड्गपाशधरः श्रीमान्कुण्डली कवचान्वितः ।
षड्भुजः षण्मुखो बह्व्या वृतः किङ्करसेनया ॥ १८ ॥
षड्भुजः षण्मुखो बह्व्या वृतः किङ्करसेनया ॥ १८ ॥
khaḍgapāśadharaḥ śrīmānkuṇḍalī kavacānvitaḥ ,
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukho bahvyā vṛtaḥ kiṅkarasenayā 18
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukho bahvyā vṛtaḥ kiṅkarasenayā 18
18.
khaḍgapāśadharaḥ śrīmān kuṇḍalī kavacānvitaḥ
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukhaḥ bahvyā vṛtaḥ kiṅkarasenayā
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukhaḥ bahvyā vṛtaḥ kiṅkarasenayā
18.
saḥ khaḍgapāśadharaḥ śrīmān kuṇḍalī kavacānvitaḥ
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukhaḥ bahvyā kiṅkarasenayā vṛtaḥ
ṣaḍbhujaḥ ṣaṇmukhaḥ bahvyā kiṅkarasenayā vṛtaḥ
18.
He was glorious, holding a sword and a noose, adorned with earrings, equipped with armor, six-armed, six-faced, and surrounded by a vast army of servants.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- खड्गपाशधरः (khaḍgapāśadharaḥ) - holding a sword and a noose
- श्रीमान् (śrīmān) - glorious, resplendent, beautiful
- कुण्डली (kuṇḍalī) - adorned with earrings
- कवचान्वितः (kavacānvitaḥ) - equipped with armor, armored
- षड्भुजः (ṣaḍbhujaḥ) - six-armed
- षण्मुखः (ṣaṇmukhaḥ) - six-faced
- बह्व्या (bahvyā) - by a large (feminine)
- वृतः (vṛtaḥ) - surrounded by, covered by
- किङ्करसेनया (kiṅkarasenayā) - by an army of servants
Words meanings and morphology
खड्गपाशधरः (khaḍgapāśadharaḥ) - holding a sword and a noose
(adjective)
Nominative, masculine, singular of khaḍgapāśadhara
khaḍgapāśadhara - one who holds a sword and a noose
Compound type : tatpuruṣa (khaḍga+pāśa+dhara)
- khaḍga – sword
noun (masculine) - pāśa – noose, snare
noun (masculine) - dhara – holding, bearing
adjective (masculine)
agent noun
Derived from root dhṛ + suffix -a
Root: dhṛ (class 1)
Note: Qualifies Kāla
श्रीमान् (śrīmān) - glorious, resplendent, beautiful
(adjective)
Nominative, masculine, singular of śrīmat
śrīmat - glorious, prosperous, beautiful, resplendent
Possessive suffix matUP
Note: Qualifies Kāla
कुण्डली (kuṇḍalī) - adorned with earrings
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kuṇḍalin
kuṇḍalin - wearing earrings, having coils
Possessive suffix INI
Note: Qualifies Kāla
कवचान्वितः (kavacānvitaḥ) - equipped with armor, armored
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kavacānvita
kavacānvita - clad in armor, accompanied by armor
Compound type : tatpuruṣa (kavaca+anvita)
- kavaca – armor, cuirass
noun (masculine) - anvita – accompanied, endowed with
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Derived from anu + root i + suffix -ta
Prefix: anu
Root: i (class 2)
Note: Qualifies Kāla
षड्भुजः (ṣaḍbhujaḥ) - six-armed
(adjective)
Nominative, masculine, singular of ṣaḍbhuja
ṣaḍbhuja - having six arms
Compound type : bahuvrīhi (ṣaṭ+bhuja)
- ṣaṭ – six
numeral - bhuja – arm, hand
noun (masculine)
Note: Qualifies Kāla
षण्मुखः (ṣaṇmukhaḥ) - six-faced
(adjective)
Nominative, masculine, singular of ṣaṇmukha
ṣaṇmukha - having six faces
Compound type : bahuvrīhi (ṣaṭ+mukha)
- ṣaṭ – six
numeral - mukha – face, mouth
noun (neuter)
Note: Qualifies Kāla
बह्व्या (bahvyā) - by a large (feminine)
(adjective)
Instrumental, feminine, singular of bahu
bahu - much, many, numerous
Note: Agrees with kiṅkarasenayā
वृतः (vṛtaḥ) - surrounded by, covered by
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vṛta
vṛta - surrounded, encompassed, chosen
Past Passive Participle
Derived from root vṛ + suffix -ta
Root: vṛ (class 5)
किङ्करसेनया (kiṅkarasenayā) - by an army of servants
(noun)
Instrumental, feminine, singular of kiṅkarasenā
kiṅkarasenā - army of servants, host of attendants
Compound type : tatpuruṣa (kiṅkara+senā)
- kiṅkara – servant, attendant
noun (masculine)
Root: kṛ (class 8) - senā – army, host
noun (feminine)
Root: si (class 5)
Note: Agent of vṛtaḥ