योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-3, chapter-104, verse-41
अथानिमेषया दृष्ट्या राजा चित्रोपमाकृतिः ।
बभूवालोकयन्नश्वं लिपिकर्मार्पितोपमः ॥ ४१ ॥
बभूवालोकयन्नश्वं लिपिकर्मार्पितोपमः ॥ ४१ ॥
athānimeṣayā dṛṣṭyā rājā citropamākṛtiḥ ,
babhūvālokayannaśvaṃ lipikarmārpitopamaḥ 41
babhūvālokayannaśvaṃ lipikarmārpitopamaḥ 41
41.
atha animeṣayā dṛṣṭyā rājā citra-upamā-ākṛtiḥ
babhūva ālokayan aśvam lipikarma-arpita-upamaḥ
babhūva ālokayan aśvam lipikarma-arpita-upamaḥ
41.
atha rājā animeṣayā dṛṣṭyā aśvam ālokayan
citra-upamā-ākṛtiḥ lipikarma-arpita-upamaḥ babhūva
citra-upamā-ākṛtiḥ lipikarma-arpita-upamaḥ babhūva
41.
Then, as he gazed at the horse with an unblinking stare, the king became like a figure in a painting, resembling an image fixed by an artist's brush.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- अथ (atha) - then, now, thereupon
- अनिमेषया (animeṣayā) - with unblinking (eyes/gaze)
- दृष्ट्या (dṛṣṭyā) - by sight, with a gaze, by the eye
- राजा (rājā) - king
- चित्र-उपमा-आकृतिः (citra-upamā-ākṛtiḥ) - having the form/appearance of a painting
- बभूव (babhūva) - he became, he was
- आलोकयन् (ālokayan) - gazing upon, looking at
- अश्वम् (aśvam) - horse
- लिपिकर्म-अर्पित-उपमः (lipikarma-arpita-upamaḥ) - like one depicted in a painting, resembling an image fixed by an artist's brush
Words meanings and morphology
अथ (atha) - then, now, thereupon
(indeclinable)
अनिमेषया (animeṣayā) - with unblinking (eyes/gaze)
(adjective)
Instrumental, feminine, singular of animeṣa
animeṣa - unblinking, fixed (eyes)
Compound type : nañ-tatpuruṣa (a+nimeṣa)
- a – not, non-
indeclinable - nimeṣa – blinking, winking
noun (masculine)
Root: miṣ
दृष्ट्या (dṛṣṭyā) - by sight, with a gaze, by the eye
(noun)
Instrumental, feminine, singular of dṛṣṭi
dṛṣṭi - sight, vision, gaze, eye
Root: dṛś
राजा (rājā) - king
(noun)
Nominative, masculine, singular of rājan
rājan - king
चित्र-उपमा-आकृतिः (citra-upamā-ākṛtiḥ) - having the form/appearance of a painting
(adjective)
Nominative, masculine, singular of citra-upamā-ākṛti
citra-upamā-ākṛti - one whose form resembles a painting
Compound type : bahuvrīhi (citra+upamā+ākṛti)
- citra – painting, picture, wonderful
noun (neuter) - upamā – comparison, likeness, resemblance
noun (feminine)
Prefix: upa
Root: mā - ākṛti – form, shape, appearance
noun (feminine)
Prefix: ā
Root: kṛ
बभूव (babhūva) - he became, he was
(verb)
3rd person , singular, active, past perfect (lit) of bhū
Perfect tense, active voice
Root: bhū (class 1)
आलोकयन् (ālokayan) - gazing upon, looking at
(adjective)
Nominative, masculine, singular of ālokayat
ālokayat - looking at, observing
Present Active Participle
Prefix: ā
Root: loc (class 1)
अश्वम् (aśvam) - horse
(noun)
Accusative, masculine, singular of aśva
aśva - horse
लिपिकर्म-अर्पित-उपमः (lipikarma-arpita-upamaḥ) - like one depicted in a painting, resembling an image fixed by an artist's brush
(adjective)
Nominative, masculine, singular of lipikarma-arpita-upama
lipikarma-arpita-upama - one whose resemblance is fixed by writing/painting
Compound type : bahuvrīhi (lipikarma+arpita+upama)
- lipikarma – act of writing, painting, drawing
noun (neuter) - arpita – placed, fixed, depicted
adjective
Past Passive Participle
Prefix: api
Root: ṛ - upama – resembling, similar, likeness
adjective (masculine)