Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...
8,59

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-8, chapter-59, verse-1

संजय उवाच ।
तं तु यान्तं महावेगैरश्वैः कपिवरध्वजम् ।
युद्धायाभ्यद्रवन्वीराः कुरूणां नवती रथाः ।
परिवव्रुर्नरव्याघ्रा नरव्याघ्रं रणेऽर्जुनम् ॥१॥
1. saṁjaya uvāca ,
taṁ tu yāntaṁ mahāvegairaśvaiḥ kapivaradhvajam ,
yuddhāyābhyadravanvīrāḥ kurūṇāṁ navatī rathāḥ ,
parivavrurnaravyāghrā naravyāghraṁ raṇe'rjunam.
1. sañjaya uvāca tam tu yāntam mahā-vegaiḥ
aśvaiḥ kapi-vara-dhvajam yuddhāya abhyadravan
vīrāḥ kurūṇām navatī rathāḥ parivavruḥ
nara-vyāghrāḥ nara-vyāghram raṇe arjunam
1. sañjaya uvāca tu kurūṇām navatī rathāḥ vīrāḥ
nara-vyāghrāḥ tam mahā-vegaiḥ aśvaiḥ yāntam
kapi-vara-dhvajam arjunam yuddhāya abhyadravan
nara-vyāghrāḥ raṇe nara-vyāghram arjunam परिवव्रुः
1. Sañjaya said: Then, ninety valiant charioteers of the Kurus, those tiger-like men (nara-vyāghrāḥ), rushed towards Arjuna, whose banner bore the best of monkeys (kapi-vara-dhvajam), as he advanced swiftly with his horses for battle. These tiger-like men (nara-vyāghrāḥ) then surrounded that tiger-like man (nara-vyāghram), Arjuna, in the fight.

Words meanings summery:

(Scroll down for elaborated words morphology)

  • सञ्जय (sañjaya) - Sañjaya (name of Dhṛtarāṣṭra's charioteer and narrator)
  • उवाच (uvāca) - he said, spoke
  • तम् (tam) - him (masculine)
  • तु (tu) - but, indeed, however
  • यान्तम् (yāntam) - going, proceeding, advancing
  • महा-वेगैः (mahā-vegaiḥ) - with great speed, very swiftly (describing horses)
  • अश्वैः (aśvaiḥ) - with horses
  • कपि-वर-ध्वजम् (kapi-vara-dhvajam) - whose banner bore the best of monkeys (Hanuman)
  • युद्धाय (yuddhāya) - for battle, for fighting
  • अभ्यद्रवन् (abhyadravan) - they rushed towards, they attacked
  • वीराः (vīrāḥ) - heroes, valiant men
  • कुरूणाम् (kurūṇām) - of the Kurus
  • नवती (navatī) - ninety
  • रथाः (rathāḥ) - chariots, charioteers (metonymy)
  • परिवव्रुः (parivavruḥ) - they surrounded, they enveloped
  • नर-व्याघ्राः (nara-vyāghrāḥ) - tiger-like men, best of men, mighty men (heroes)
  • नर-व्याघ्रम् (nara-vyāghram) - the tiger-like man (Arjuna)
  • रणे (raṇe) - in battle, in the conflict
  • अर्जुनम् (arjunam) - Arjuna

Words meanings and morphology

सञ्जय (sañjaya) - Sañjaya (name of Dhṛtarāṣṭra's charioteer and narrator)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of sañjaya
sañjaya - Sañjaya
उवाच (uvāca) - he said, spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) of uvāca
Root: vac (class 2)
तम् (tam) - him (masculine)
(pronoun)
Accusative, masculine, singular of tad
tad - that, him
तु (tu) - but, indeed, however
(indeclinable)
यान्तम् (yāntam) - going, proceeding, advancing
(adjective)
Accusative, masculine, singular of yānt
yānt - going, moving, proceeding
Present Active Participle
Derived from root 'yā' (to go)
Root: yā (class 2)
महा-वेगैः (mahā-vegaiḥ) - with great speed, very swiftly (describing horses)
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of mahā-vega
mahā-vega - great speed, high velocity; very swift
Compound type : karmadharaya (mahā+vega)
  • mahā – great, mighty
    adjective
  • vega – speed, velocity
    noun (masculine)
अश्वैः (aśvaiḥ) - with horses
(noun)
Instrumental, masculine, plural of aśva
aśva - horse
कपि-वर-ध्वजम् (kapi-vara-dhvajam) - whose banner bore the best of monkeys (Hanuman)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of kapi-vara-dhvaja
kapi-vara-dhvaja - one whose banner has the best of monkeys (Hanuman)
Compound type : bahuvrihi (kapi+vara+dhvaja)
  • kapi – monkey
    noun (masculine)
  • vara – best, excellent
    adjective (masculine)
  • dhvaja – banner, standard
    noun (masculine)
युद्धाय (yuddhāya) - for battle, for fighting
(noun)
Dative, neuter, singular of yuddha
yuddha - battle, fight, war
अभ्यद्रवन् (abhyadravan) - they rushed towards, they attacked
(verb)
3rd person , plural, active, past imperfect (laṅ) of abhyadravan
Prefix: abhi
Root: dru (class 1)
वीराः (vīrāḥ) - heroes, valiant men
(noun)
Nominative, masculine, plural of vīra
vīra - hero, brave man, warrior
कुरूणाम् (kurūṇām) - of the Kurus
(proper noun)
Genitive, masculine, plural of kuru
kuru - Kuru, a member of the Kuru dynasty
नवती (navatī) - ninety
(numeral)
Note: Conceptually plural, but grammatically singular feminine for numerals ending in 'i'
रथाः (rathāḥ) - chariots, charioteers (metonymy)
(noun)
Nominative, masculine, plural of ratha
ratha - chariot, car; charioteer (by extension)
परिवव्रुः (parivavruḥ) - they surrounded, they enveloped
(verb)
3rd person , plural, active, perfect (lit) of parivavruḥ
Prefix: pari
Root: vṛ (class 5)
नर-व्याघ्राः (nara-vyāghrāḥ) - tiger-like men, best of men, mighty men (heroes)
(noun)
Nominative, masculine, plural of nara-vyāghra
nara-vyāghra - tiger among men, pre-eminent man, hero
Compound type : tatpurusha (nara+vyāghra)
  • nara – man, person
    noun (masculine)
  • vyāghra – tiger
    noun (masculine)
नर-व्याघ्रम् (nara-vyāghram) - the tiger-like man (Arjuna)
(noun)
Accusative, masculine, singular of nara-vyāghra
nara-vyāghra - tiger among men, pre-eminent man, hero
Compound type : tatpurusha (nara+vyāghra)
  • nara – man, person
    noun (masculine)
  • vyāghra – tiger
    noun (masculine)
रणे (raṇe) - in battle, in the conflict
(noun)
Locative, masculine, singular of raṇa
raṇa - battle, combat, war
अर्जुनम् (arjunam) - Arjuna
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of arjuna
arjuna - Arjuna (name of Pāṇḍava prince), white, silver