महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-291, verse-40
सर्गप्रलयधर्मिण्या असर्गप्रलयात्मकः ।
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञकः ॥४०॥
गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणो गुणसंज्ञकः ॥४०॥
40. sargapralayadharmiṇyā asargapralayātmakaḥ ,
gocare vartate nityaṁ nirguṇo guṇasaṁjñakaḥ.
gocare vartate nityaṁ nirguṇo guṇasaṁjñakaḥ.
40.
sargapralayadharmiṇyāḥ asargapralayātmakaḥ
gochare vartate nityam nirguṇaḥ guṇasaṃjñakaḥ
gochare vartate nityam nirguṇaḥ guṇasaṃjñakaḥ
40.
asargapralayātmakaḥ nirguṇaḥ guṇasaṃjñakaḥ
nityam sargapralayadharmiṇyāḥ gochare vartate
nityam sargapralayadharmiṇyāḥ gochare vartate
40.
Though his intrinsic nature (dharma) is beyond creation and dissolution, he constantly exists within the sphere of that which is characterized by creation and dissolution. He is devoid of material qualities (guṇa), yet is designated by them.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- सर्गप्रलयधर्मिण्याः (sargapralayadharmiṇyāḥ) - of that which has creation and dissolution as its nature, of the nature of creation and dissolution
- असर्गप्रलयात्मकः (asargapralayātmakaḥ) - whose nature is not creation and dissolution, beyond creation and dissolution by nature
- गोछरे (gochare) - in the range of perception, in the sphere, within the reach
- वर्तते (vartate) - exists, is, operates, functions
- नित्यम् (nityam) - constantly, eternally, always
- निर्गुणः (nirguṇaḥ) - devoid of material qualities (guṇa) (without qualities, devoid of attributes)
- गुणसंज्ञकः (guṇasaṁjñakaḥ) - known by qualities, designated by qualities, having qualities as a name
Words meanings and morphology
सर्गप्रलयधर्मिण्याः (sargapralayadharmiṇyāḥ) - of that which has creation and dissolution as its nature, of the nature of creation and dissolution
(adjective)
Genitive, feminine, singular of sargapralayadharmin
sargapralayadharmin - having the property/nature of creation and dissolution
Compound type : bahuvrīhi (sarga+pralaya+dharmin)
- sarga – creation, emanation
noun (masculine)
Root: sṛj (class 6) - pralaya – dissolution, destruction, reabsorption
noun (masculine)
Prefix: pra
Root: lī (class 4) - dharmin – having a property, having a nature, constitutional
adjective (masculine)
Suffix -in added to 'dharma'.
असर्गप्रलयात्मकः (asargapralayātmakaḥ) - whose nature is not creation and dissolution, beyond creation and dissolution by nature
(adjective)
Nominative, masculine, singular of asargapralayātmaka
asargapralayātmaka - whose nature is not creation and dissolution
Compound type : bahuvrīhi (a+sarga+pralaya+ātmaka)
- a – not, non-, un-
indeclinable - sarga – creation, emanation
noun (masculine)
Root: sṛj (class 6) - pralaya – dissolution, destruction, reabsorption
noun (masculine)
Prefix: pra
Root: lī (class 4) - ātmaka – whose nature is, consisting of, having the nature of
adjective (masculine)
Suffix -ka added to 'ātman'.
गोछरे (gochare) - in the range of perception, in the sphere, within the reach
(noun)
Locative, masculine, singular of gochara
gochara - range, sphere, object of sense, subject of perception
वर्तते (vartate) - exists, is, operates, functions
(verb)
3rd person , singular, middle, present (laṭ) of vṛt
Root: vṛt (class 1)
नित्यम् (nityam) - constantly, eternally, always
(indeclinable)
Note: Used adverbially (neuter accusative singular).
निर्गुणः (nirguṇaḥ) - devoid of material qualities (guṇa) (without qualities, devoid of attributes)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of nirguṇa
nirguṇa - without qualities or attributes, especially the three guṇas of prakṛti
Compound type : bahuvrīhi (nis+guṇa)
- nis – without, out of, away from
indeclinable - guṇa – quality, attribute, constituent (of prakṛti)
noun (masculine)
गुणसंज्ञकः (guṇasaṁjñakaḥ) - known by qualities, designated by qualities, having qualities as a name
(adjective)
Nominative, masculine, singular of guṇasaṃjñaka
guṇasaṁjñaka - designated by qualities, known by qualities
Compound type : bahuvrīhi (guṇa+saṃjñaka)
- guṇa – quality, attribute, constituent (of prakṛti)
noun (masculine) - saṃjñaka – called, named, designated by
adjective (masculine)
Derived from 'saṃjñā' (name, appellation) + suffix '-ka'.