Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...

ज्ञानार्णव-तन्त्रम्       jñānārṇava-tantram - chapter-26

Use the following checkboxes to set the display options for this chapter (You can also control the display of each verse separately):
what would you like to see in each verse:
which language(s) would you like to see in the translations:
दमनारोपणं वक्ष्ये साधकानां हिताय च ।
संवत्सरकृता पूजा येन पूर्णा भवेत् प्रिये ॥१॥
1. damanāropaṇaṁ vakṣye sādhakānāṁ hitāya ca ,
saṁvatsarakṛtā pūjā yena pūrṇā bhavet priye.
1. damanāropaṇaṃ vakṣye sādhakānāṃ hitāya ca
saṃvatsarakṛtā pūjā yena pūrṇā bhavet priye
1. priye,
yena saṃvatsarakṛtā pūjā pūrṇā bhavet,
sādhakānāṃ hitāya ca damanāropaṇaṃ vakṣye
1. O dear one, I will describe the placing of damana flowers for the welfare of practitioners, through which the worship performed over a year becomes complete.
तपोभङ्गाय मदनो मम शैलभवे यदा ।
भस्मीभवत्तदा पत्नी रतिः प्रीतिश्च दुःखिते ॥२॥
2. tapobhaṅgāya madano mama śailabhave yadā ,
bhasmībhavattadā patnī ratiḥ prītiśca duḥkhite.
2. tapobhaṅgāya madano mama śailabhave yadā
bhasmībhavat tadā patnī ratiḥ prītiśca duḥkhite
2. yadā madanaḥ mama tapobhaṅgāya śailabhave
bhasmībhavat tadā patnī ratiḥ prītiḥ ca duḥkhite
2. O daughter of the mountain, when Madana was reduced to ashes for disrupting my ascetic practices, then his wives, Rati and Prīti, became grief-stricken.
तन्नेत्रवारिसंभूता दमनस्य लता भवेत् ।
तत्सौरभ्यं च सौभाग्यं महदासीत्सुलोचने ॥३॥
3. tannetravārisaṁbhūtā damanasya latā bhavet ,
tatsaurabhyaṁ ca saubhāgyaṁ mahadāsītsulocane.
3. tat netra vāri sambhūtā damanasya latā bhavet
tat saurabhyaṃ ca saubhāgyaṃ mahat āsīt sulocane
3. sulocane tat netra vāri sambhūtā damanasya latā
bhavet tat saurabhyaṃ ca saubhāgyaṃ mahat āsīt
3. O beautiful-eyed one, the damana plant came into being from the water of her eyes, and its fragrance and charm were great.
तेन संतुष्टसुहृदा वरो दत्तो मया प्रिये ।
रत्यै प्रीत्यै च तस्मात्तु मदनः प्रकटीकृतः ॥४॥
4. tena saṁtuṣṭasuhṛdā varo datto mayā priye ,
ratyai prītyai ca tasmāttu madanaḥ prakaṭīkṛtaḥ.
4. tena saṃtuṣṭasuhṛdā varaḥ dattaḥ mayā priye
ratyai prītyai ca tasmāt tu madanaḥ prakaṭīkṛtaḥ
4. priye tena saṃtuṣṭasuhṛdā mayā varaḥ dattaḥ
ratyai prītyai ca tasmāt tu madanaḥ prakaṭīkṛtaḥ
4. O beloved, pleased with him as a friend, I granted a boon to him for the joy and delight of Rati, and therefore Madana was manifested.
दमनेन च यो मन्त्री वर्षमध्ये न पूजयेत् ।
तस्य सांवत्सरी पूजा मदनाय भविष्यति ॥५॥
5. damanena ca yo mantrī varṣamadhye na pūjayet ,
tasya sāṁvatsarī pūjā madanāya bhaviṣyati.
5. damanena ca yaḥ mantrī varṣamadhye na pūjayet
tasya sāṃvatsarī pūjā madanāya bhaviṣyati
5. ca yaḥ mantrī damanena varṣamadhye na pūjayet
tasya sāṃvatsarī pūjā madanāya bhaviṣyati
5. And if a minister does not worship through Damana within the year, his annual worship will belong to Madana.
इति तस्मै वरो दत्तो मयैव सुरवन्दिते ।
तस्माद्दमनपूजा हि कर्तव्या वीरवन्दिते ॥६॥
6. iti tasmai varo datto mayaiva suravandite ,
tasmāddamanapūjā hi kartavyā vīravandite.
6. iti tasmai varaḥ dattaḥ mayā eva sura vandite
tasmāt damana pūjā hi kartavyā vīra vandite
6. sura vandite vīra vandite iti varaḥ mayā eva
tasmai dattaḥ tasmāt damana pūjā hi kartavyā
6. O you who are praised by the gods and revered by heroes, this boon was given by me to him indeed. Therefore, the worship of the damana plant must certainly be performed.
अन्यथा तत्फलं वर्षकृतं कामाय जायते ।
समूलं दमनं देवि स्थापयेत्पात्रके वरे ॥७॥
7. anyathā tatphalaṁ varṣakṛtaṁ kāmāya jāyate ,
samūlaṁ damanaṁ devi sthāpayetpātrake vare.
7. anyathā tat phalaṃ varṣakṛtaṃ kāmāya jāyate
samūlam damanaṃ devi sthāpayet pātrake vare
7. devi,
anyathā tat varṣakṛtaṃ phalaṃ kāmāya jāyate.
samūlaṃ damanaṃ vare pātrake sthāpayet.
7. O goddess, otherwise the merit earned throughout the year is lost to desires. You should place the uprooted damana plant in an excellent vessel.
दमनं नवधा कूर्यात्पूजयेत्तदनन्तरम् ।
आनन्देश्वरबीजेन ततो भिन्नेन सुन्दरि ॥८॥
8. damanaṁ navadhā kūryātpūjayettadanantaram ,
ānandeśvarabījena tato bhinnena sundari.
8. damanaṃ navadhā kūryāt pūjayet tadanantaram
ānandeśvarabījena tato bhinnena sundari
8. sundari navadhā damanaṃ kūryāt tat anantaram
ānandeśvarabījena tataḥ bhinnena pūjayet
8. O beautiful one, one should perform the damana ritual in nine ways, and thereafter worship with the ānandeśvara-bīja, distinct from it.
आनन्देश्वरबीजेन नवधा बिन्दुना सह ।
नवप्रकारभिन्नाङ्गं दमनं पूजयेत्क्रमात् ॥९॥
9. ānandeśvarabījena navadhā bindunā saha ,
navaprakārabhinnāṅgaṁ damanaṁ pūjayetkramāt.
9. ānandeśvarabījena navadhā bindunā saha
navaprakārabhinnāṅgaṃ damanaṃ pūjayet kramāt
9. ānandeśvarabījena bindunā saha navadhā
navaprakārabhinnāṅgaṃ damanaṃ kramāt pūjayet
9. Along with the anusvāra, using the ānandeśvara seed mantra in nine ways, one should worship the damana ritual sequentially, with its limbs divided into nine forms.
अघोरविद्यया पश्चादभिषिच्य तमेव हि ।
पूर्वोक्तया दक्षिणस्यां दिशि सिंहासनोक्तया ॥१०॥
10. aghoravidyayā paścādabhiṣicya tameva hi ,
pūrvoktayā dakṣiṇasyāṁ diśi siṁhāsanoktayā.
10. aghoravidyayā paścād abhiṣicya tam eva hi
pūrvoktayā dakṣiṇasyāṃ diśi siṃhāsanoktayā
10. paścāt aghoravidyayā tam eva hi pūrvoktayā
siṃhāsanoktayā dakṣiṇasyāṃ diśi abhiṣicya
10. Afterwards, one should consecrate him precisely with the aghora-vidyā, just as previously stated, in the southern direction, according to the teaching concerning the throne.
अस्त्रेण रक्षणं कुर्यात्कवचेन ततः परम् ।
बद्ध्वा त्रिशूलमुद्रां तु भ्रामयेद्दमनोपरि ॥११॥
11. astreṇa rakṣaṇaṁ kuryātkavacena tataḥ param ,
baddhvā triśūlamudrāṁ tu bhrāmayeddamanopari.
11. astreṇa rakṣaṇaṃ kuryāt kavacena tataḥ param
baddhvā triśūlamudrāṃ tu bhrāmayed damanopari
11. tataḥ param astreṇa kavacena ca rakṣaṇaṃ kuryāt,
triśūlamudrāṃ ca baddhvā damanopari bhrāmayet
11. After that, one should perform protection using the weapon mantra and the armor mantra, and having formed the triśūla-mudrā, one should wave it over the damana plant.
चैत्रे सितचतुर्दश्यां दमनारोपणं भवेत् ।
उद्धरेदस्त्रमन्त्रेण हृदयेन च लेपयेत् ॥१२॥
12. caitre sitacaturdaśyāṁ damanāropaṇaṁ bhavet ,
uddharedastramantreṇa hṛdayena ca lepayet.
12. caitre sitacaturdaśyāṃ damanāropaṇaṃ bhavet
uddhared astramantreṇa hṛdayena ca lepayet
12. damanāropaṇaṃ caitre sitacaturdaśyāṃ bhavet.
astramantreṇa uddharet,
hṛdayena ca lepayet.
12. The ritual placement of the damana plant should take place on the fourteenth day of the bright fortnight in the month of caitra. One should uproot it with the weapon mantra and anoint it with the heart mantra.
श्रीखण्डघुसृणेन्द्राद्यैरधिवासं च कारयेत् ।
प्रथमे दिवसे कुर्यादधिवासनमुत्तमम् ॥१३॥
13. śrīkhaṇḍaghusṛṇendrādyairadhivāsaṁ ca kārayet ,
prathame divase kuryādadhivāsanamuttamam.
13. śrīkhaṇḍaghusṛṇendrādyair adhivāsaṃ ca kārayet
prathame divase kuryād adhivāsanam uttamam
13. prathame divase śrīkhaṇḍaghusṛṇendrādyaiḥ ca adhivāsaṃ kārayet,
uttamam adhivāsanam kuryāt
13. On the first day, one should perform the preliminary consecration using sandalwood, saffron, camphor, and other substances, thereby carrying out the primary adhivāsana rite.
सद्योऽधिवासनं वाऽपि वर्षपूर्जासुसिद्धये ।
प्रातःकाले चतुर्दश्यां नित्यार्चानन्तरं ततः ॥१४॥
14. sadyo'dhivāsanaṁ vā'pi varṣapūrjāsusiddhaye ,
prātaḥkāle caturdaśyāṁ nityārcānantaraṁ tataḥ.
14. sadyas adhivāsanam vā api varṣapūjāsu siddhaye
prātakāle caturdaśyām nityārcānantaram tataḥ
14. tataḥ caturdaśyām prātakāle nityārcānantaram sadyo
adhivāsanam vā api varṣapūjāsu siddhaye (kartavyam)
14. Then, on the fourteenth day, in the early morning immediately after the daily worship, either immediate consecration or that for the success of the annual worship (should be performed).
नवकोणं विरच्याथ सिन्दुरेण महाप्रभम् ।
कलशान्नव संस्थाप्य हेमरत्नादिपूरितान् ॥१५॥
15. navakoṇaṁ viracyātha sindureṇa mahāprabham ,
kalaśānnava saṁsthāpya hemaratnādipūritān.
15. navakoṇam viracya atha sindureṇa mahāprabham
kalaśān nava saṃsthāpya hemaratnādipūritān
15. atha navakoṇam mahāprabham sindureṇa viracya
hema-ratna-ādi-pūritān nava kalaśān saṃsthāpya
15. Having then drawn a nine-cornered diagram with brilliant vermilion, and having placed nine water pots filled with gold, jewels, and other such items, -
एकं वा कलशं रम्यं स्थापयेद्देशिकोत्तमः ।
दक्षतो मण्डलं कृत्वा कुङ्कुमाद्यैवीचित्रितम् ॥१६॥
16. ekaṁ vā kalaśaṁ ramyaṁ sthāpayeddeśikottamaḥ ,
dakṣato maṇḍalaṁ kṛtvā kuṅkumādyaivīcitritam.
16. ekaṃ vā kalaśaṃ ramyaṃ sthāpayet deśikottamaḥ
dakṣataḥ maṇḍalaṃ kṛtvā kuṅkumādyaiḥ vicitritam
16. deśikottamaḥ vā ekaṃ ramyaṃ kalaśaṃ sthāpayet
dakṣataḥ kuṅkumādyaiḥ vicitritam maṇḍalaṃ kṛtvā
16. (Or) the excellent guru may place a single lovely water pot, having made a diagram to the right decorated with vermilion and other substances,
अशोकतरुमालिख्य त्रिकोणं मण्डलं लिखेत् ।
तन्मध्ये पूजयेत्कामं तरुणं चारुणप्रभम् ॥१७॥
17. aśokatarumālikhya trikoṇaṁ maṇḍalaṁ likhet ,
tanmadhye pūjayetkāmaṁ taruṇaṁ cāruṇaprabham.
17. aśokatarum ālikhya trikoṇaṃ maṇḍalaṃ likhet
tatmadhye pūjayet kāmaṃ taruṇaṃ cāruṇaprabham
17. aśokatarum ālikhya trikoṇaṃ maṇḍalaṃ likhet
tatmadhye cāruṇaprabham taruṇaṃ kāmaṃ pūjayet
17. having sketched an ashoka tree, he should draw a triangular diagram, and in the middle of it he should worship Kāma (the god of love), who is youthful and has the radiance of the morning sun.
रक्तवस्रं रक्तभूषं वामदक्षिणयोः प्रिये ।
रतिप्रीतिविशोभाढ्यं पञ्चबाणं धनुर्धरम् ॥१८॥
18. raktavasraṁ raktabhūṣaṁ vāmadakṣiṇayoḥ priye ,
ratiprītiviśobhāḍhyaṁ pañcabāṇaṁ dhanurdharam.
18. raktavastraṃ raktabhūṣaṃ vāmadakṣiṇayoḥ priye
ratiprītiviśobhāḍhyaṃ pañcabāṇaṃ dhanurdharam
18. priye,
raktavastram raktabhūṣam vāmadakṣiṇayoḥ ratiprītiviśobhāḍhyam pañcabāṇam dhanurdharam (dhyāyet)
18. O beloved, one should meditate upon him as dressed in red garments, adorned with red ornaments, stationed between Rati and Prīti, brilliant with beauty, armed with five arrows, and holding a bow.
बसन्तसहितं कामं कदम्बवनमध्यगम् ।
मन्त्रेणानेन तं कामं पूजयेत्सिद्धिहेतवे ॥१९॥
19. basantasahitaṁ kāmaṁ kadambavanamadhyagam ,
mantreṇānena taṁ kāmaṁ pūjayetsiddhihetave.
19. vasantasahitaṃ kāmaṃ kadambavanamadhyagam
mantreṇānena taṃ kāmaṃ pūjayetsiddhihetave
19. vasantasahitaṃ kadambavanamadhyagam taṃ
kāmaṃ anena mantreṇa siddhihetave pūjayet
19. One should worship that Kāma, who is accompanied by Vasanta and is seated in the middle of a Kadamba forest, using this mantra for the sake of attaining spiritual perfection (siddhi).
वाग्भवं भुवनेशानीं श्रियं कामात्मकेन च ।
कामाय नम आलिख्य विद्येयं नववणीनी ॥२०॥
20. vāgbhavaṁ bhuvaneśānīṁ śriyaṁ kāmātmakena ca ,
kāmāya nama ālikhya vidyeyaṁ navavaṇīnī.
20. vāgbhavaṃ bhuvaneśānīṃ śriyaṃ kāmātmakena ca
kāmāya nama ālikhya vidyeyaṃ nava-varṇinī
20. vāgbhavaṃ bhuvaneśānīṃ śriyaṃ kāmātmakena ca
kāmāya nama ālikhya iyam nava-varṇinī vidyā
20. Having written vāgbhava, bhuvaneśānī, śrī, and along with the kāma-ātmake, followed by kāmāya nama, this nine-syllabled vidyā (mantra) is formed.
कामबीजत्रयं चोक्त्वा रत्यात्मकमुच्चरेत् ।
रत्यै नमश्चाष्टवर्णां रतिविद्या वरानने ॥२१॥
21. kāmabījatrayaṁ coktvā ratyātmakamuccaret ,
ratyai namaścāṣṭavarṇāṁ ratividyā varānane.
21. kāma-bīja-trayaṃ ca uktvā ratyātmakam uccaret
ratyai namaḥ ca aṣṭa-varṇāṃ rati-vidyāṃ varānane
21. varānane kāma-bīja-trayaṃ ca uktvā ratyātmakam
uccaret ratyai namaḥ ca aṣṭa-varṇāṃ rati-vidyāṃ
21. O beautiful-faced one, having uttered the three kāma seed syllables, one should recite the ratyātmakam, along with ratyai namaḥ, forming the eight-syllabled rati-vidyā.
प्रीतिं वदेद्रतिस्थाने प्रीतिमन्त्रोऽष्टवर्णकः ।
गौरश्यामे रतिप्रीती क्रमेण मणिभूषणे ॥२२॥
22. prītiṁ vadedratisthāne prītimantro'ṣṭavarṇakaḥ ,
gauraśyāme ratiprītī krameṇa maṇibhūṣaṇe.
22. prītiṃ vadet rati-sthāne prīti-mantraḥ aṣṭa-varṇakaḥ
gauraiśyāme rati-prītī krameṇa maṇi-bhūṣaṇe
22. rati-sthāne prītiṃ vadet prīti-mantraḥ aṣṭa-varṇakaḥ
gauraiśyāme rati-prītī krameṇa maṇi-bhūṣaṇe
22. O you adorned with jewels, one should utter prīti in place of rati, making this eight-syllabled prīti-mantra, and (invoking) gaurī and śyāmā as rati and prīti respectively.
पद्मताम्बूलहस्ते च रक्तवस्त्रविराजिते ।
दिव्याभरणभूषे च पुष्पदामविराजिते ॥२३॥
23. padmatāmbūlahaste ca raktavastravirājite ,
divyābharaṇabhūṣe ca puṣpadāmavirājite.
23. padma-tāmbūla-haste ca rakta-vastra-virājite
divyābharaṇa-bhūṣe ca puṣpa-dāma-virājite
23. padma-tāmbūla-haste ca rakta-vastra-virājite
divyābharaṇa-bhūṣe ca puṣpa-dāma-virājite
23. (She is) holding a lotus and betel leaf in her hands, shining in red garments, adorned with divine ornaments, and radiant with garlands of flowers.
वामदक्षिणयोर्ध्यात्वा कामस्य तदनन्तरम् ।
वसन्तं पूजयेत्पश्चात्कदम्बवनमध्यगम् ॥२४॥
24. vāmadakṣiṇayordhyātvā kāmasya tadanantaram ,
vasantaṁ pūjayetpaścātkadambavanamadhyagam.
24. vāmadakṣiṇayoḥ dhyātvā kāmasya tadanantaram
vasantam pūjayet paścāt kadambavanamadhyagam
24. tadanantaram vāmadakṣiṇayoḥ dhyātvā kāmasya
vasantam kadambavanamadhyagam paścāt pūjayet
24. Afterwards, having meditated on Vasant (spring personified) between the left and the right, one should subsequently worship him as he dwells within the kadamba forest.
गौरवर्णं वामहस्ते सुधापूर्णघटान्वितम् ।
दक्षहस्तेन दधतं नानापुष्पसमुच्चयम् ॥२५॥
25. gauravarṇaṁ vāmahaste sudhāpūrṇaghaṭānvitam ,
dakṣahastena dadhataṁ nānāpuṣpasamuccayam.
25. gauravarṇam vāmahaste sudhāpūrṇaghaṭānvitam
dakṣahastena dadhatam nānāpuṣpasamuccayam
25. gauravarṇam vāmahaste sudhāpūrṇaghaṭānvitam
dakṣahastena nānāpuṣpasamuccayam dadhatam
25. (He is) of fair complexion, holding a pot filled with nectar in his left hand, and bearing a collection of various flowers with his right hand.
साङ्गं कामं प्रपूज्याथ धूपदीपादि दर्शयेत् ।
दमने पूजितः कामः सर्वकार्याणि साधयेत् ॥२६॥
26. sāṅgaṁ kāmaṁ prapūjyātha dhūpadīpādi darśayet ,
damane pūjitaḥ kāmaḥ sarvakāryāṇi sādhayet.
26. sāṅgam kāmam prapūjya atha dhūpadīpa ādi darśayet
damane pūjitaḥ kāmaḥ sarvakāryāṇi sādhayet
26. atha sāṅgam kāmam prapūjya dhūpadīpādi darśayet
pūjitaḥ kāmaḥ damane sarvakāryāṇi sādhayet
26. After fully worshipping Kāma along with his limbs, one should offer incense, lamps, and other items. Worshipped during the damana ritual, Kāma fulfills all objectives.
तेन सम्यक्प्रपूज्याथ महात्रिपुरसुन्दरीम् ।
क्रमं समर्चयेत्सम्यक्कुमारीर्भोजयेद्बुधः ॥२७॥
27. tena samyakprapūjyātha mahātripurasundarīm ,
kramaṁ samarcayetsamyakkumārīrbhojayedbudhaḥ.
27. tena samyak prapūjya atha mahātripurasundarīm
kramam samarcayet samyak kumārīḥ bhojayet budhaḥ
27. tena samyak prapūjya atha mahātripurasundarīm
kramam samarcayet samyak budhaḥ kumārīḥ bhojayet
27. After thoroughly worshipping her with that, the wise practitioner should properly worship Mahātripurasundarī in order, and feed young maidens.
सुवासिनीश्च सम्पूज्य योगिनीगणमर्चयेत् ।
ब्राह्मणान् परिपूज्याथ नानादर्शनपारगान् ॥२८॥
28. suvāsinīśca sampūjya yoginīgaṇamarcayet ,
brāhmaṇān paripūjyātha nānādarśanapāragān.
28. suvāsinīḥ ca sampūjya yoginīgaṇam arcayet
brāhmaṇān paripūjya atha nānādarśanapāragān
28. suvāsinīḥ ca sampūjya yoginīgaṇam arcayet,
atha brāhmaṇān nānādarśanapāragān paripūjya
28. Having honored married women (suvāsinī) and worshipped the host of yoginīs, one should then honor brahmins who are well-versed in various philosophical systems.
तदङ्गहवनात्पश्चाद्गुरुं रत्नादिभूषणैः ।
स्वर्णभारसहस्रैश्च दिव्यवस्त्रमनोरमैः ॥२९॥
29. tadaṅgahavanātpaścādguruṁ ratnādibhūṣaṇaiḥ ,
svarṇabhārasahasraiśca divyavastramanoramaiḥ.
29. tad-aṅga-havanāt paścād guruṃ ratnādi-bhūṣaṇaiḥ
svarna-bhāra-sahasraiś ca divya-vastra-manoramaiḥ
29. paścāt tad-aṅga-havanāt guruṃ ratnādi-bhūṣaṇaiḥ
svarṇa-bhāra-sahasraiḥ ca divya-vastra-manoramaiḥ
29. After the offering related to that, honor the guru with jewels and other ornaments, thousands of loads of gold, and divine, charming garments.
पूजयित्वा ततो देवि पूर्णाहुतिमथोच्चरेत् ।
अनेन विधिना देवि दमनारोपणं यजेत् ॥३०॥
30. pūjayitvā tato devi pūrṇāhutimathoccaret ,
anena vidhinā devi damanāropaṇaṁ yajet.
30. pūjayitvā tato devi pūrṇāhutim athāuccaret
anena vidhinā devi damanāropaṇaṃ yajet
30. devi tato pūjayitvā atha pūrṇāhutim uccaret
anena vidhinā devi damanāropaṇaṃ yajet
30. O Goddess, having worshipped (him) then, one should recite the pūrṇāhuti. O Goddess, according to this rule, one should perform the damanāropaṇa ritual.
तस्य सांवत्सरी
पूजा सफला शैलसंभवे ॥३१॥
31. tasya sāṁvatsarī pūjā
saphalā śailasaṁbhave.
31. tasya sāṃvatsarī pūjā
saphalā śailasaṃbhave
31. he śailasaṃbhave,
tasya sāṃvatsarī pūjā saphalā (bhavati)
31. O daughter of the mountain, the annual worship of him bears fruit.