ज्ञानार्णव-तन्त्रम्
jñānārṇava-tantram
-
chapter-11
एभिर्वर्णैस्तु देवेशि त्रिपुरा कथ्यतेऽधुना ।
नवाक्षरो महामेरुरयं ब्रह्माण्डगोलकः ॥१॥
नवाक्षरो महामेरुरयं ब्रह्माण्डगोलकः ॥१॥
1. ebhirvarṇaistu deveśi tripurā kathyate'dhunā ,
navākṣaro mahāmerurayaṁ brahmāṇḍagolakaḥ.
navākṣaro mahāmerurayaṁ brahmāṇḍagolakaḥ.
1.
ebhiḥ varṇaiḥ tu deva-īśi tripurā kathyate adhunā
nava-akṣaraḥ mahā-meruḥ ayam brahmāṇḍa-golakaḥ
nava-akṣaraḥ mahā-meruḥ ayam brahmāṇḍa-golakaḥ
1.
deva-īśi ebhiḥ varṇaiḥ tu tripurā adhunā kathyate
ayam nava-akṣaraḥ mahā-meruḥ brahmāṇḍa-golakaḥ
ayam nava-akṣaraḥ mahā-meruḥ brahmāṇḍa-golakaḥ
1. O goddess, by means of these letters, Tripurā is now described. This nine-syllabled Mahāmeru is the sphere of the universe.
चतुरस्रं च कोदण्डं त्रिकोणं तत्पुटं मुखम् ।
निरालाम्बं तवाऽऽख्यातमेतद्ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥२॥
निरालाम्बं तवाऽऽख्यातमेतद्ब्रह्माण्डमण्डलम् ॥२॥
2. caturasraṁ ca kodaṇḍaṁ trikoṇaṁ tatpuṭaṁ mukham ,
nirālāmbaṁ tavā''khyātametadbrahmāṇḍamaṇḍalam.
nirālāmbaṁ tavā''khyātametadbrahmāṇḍamaṇḍalam.
2.
caturasram ca kodaṇḍam trikoṇam tat-puṭam mukham
nirālambam tava ākhyātam etat brahmāṇḍa-maṇḍalam
nirālambam tava ākhyātam etat brahmāṇḍa-maṇḍalam
2.
caturasram ca kodaṇḍam trikoṇam tat puṭam mukham
nirālambam tava ākhyātam etat brahmāṇḍa-maṇḍalam
nirālambam tava ākhyātam etat brahmāṇḍa-maṇḍalam
2. The square, the bow (kodaṇḍa), the triangle, that cavity, the mouth, and the supportless are declared to you as this cosmic realm.
लकारश्चतुरस्रं स्यात्पृथ्वीबीजतया प्रिये ।
अर्धमात्रा तु कोदण्डं स्रवत्पीयूषवषीणी ॥३॥
अर्धमात्रा तु कोदण्डं स्रवत्पीयूषवषीणी ॥३॥
3. lakāraścaturasraṁ syātpṛthvībījatayā priye ,
ardhamātrā tu kodaṇḍaṁ sravatpīyūṣavaṣīṇī.
ardhamātrā tu kodaṇḍaṁ sravatpīyūṣavaṣīṇī.
3.
lakāraḥ caturasram syāt pṛthvī-bīja-tayā priye
ardha-mātrā tu kodaṇḍam sravat-pīyūṣa-varṣīṇī
ardha-mātrā tu kodaṇḍam sravat-pīyūṣa-varṣīṇī
3.
priye lakāraḥ pṛthvī-bīja-tayā caturasram syāt
ardha-mātrā tu sravat-pīyūṣa-varṣīṇī kodaṇḍam
ardha-mātrā tu sravat-pīyūṣa-varṣīṇī kodaṇḍam
3. O beloved, the letter la (lakāra) is the square, by virtue of being the earth seed-syllable (pṛthvī-bīja). The half-matra, on the other hand, is the bow (kodaṇḍa), which showers flowing nectar.
त्रिकोणरूपी वह्निः स्यात्त्रिकोणत्वात्परा शिवा ।
एकारश्च रकारश्च ईकारश्च त्रयं भवेत् ॥४॥
एकारश्च रकारश्च ईकारश्च त्रयं भवेत् ॥४॥
4. trikoṇarūpī vahniḥ syāttrikoṇatvātparā śivā ,
ekāraśca rakāraśca īkāraśca trayaṁ bhavet.
ekāraśca rakāraśca īkāraśca trayaṁ bhavet.
4.
trikoṇarūpī vahniḥ syāt trikoṇatvāt parā śivā
ekāraḥ ca rakāraḥ ca īkāraḥ ca trayam bhavet
ekāraḥ ca rakāraḥ ca īkāraḥ ca trayam bhavet
4.
vahniḥ trikoṇarūpī syāt,
trikoṇatvāt parā śivā,
ekāraḥ ca rakāraḥ ca īkāraḥ ca trayam bhavet
trikoṇatvāt parā śivā,
ekāraḥ ca rakāraḥ ca īkāraḥ ca trayam bhavet
4. The fire takes the form of a triangle, and because of its triangular nature, supreme Shiva is also triangular. The letters e, ra, and ī together form this triad.
मायाविकाररूपेण षट्कोणाश्रयरूपिणी ।
हकारो व्योमरूपत्वाद् बिन्दुश्च मुखमण्डले ॥५॥
हकारो व्योमरूपत्वाद् बिन्दुश्च मुखमण्डले ॥५॥
5. māyāvikārarūpeṇa ṣaṭkoṇāśrayarūpiṇī ,
hakāro vyomarūpatvād binduśca mukhamaṇḍale.
hakāro vyomarūpatvād binduśca mukhamaṇḍale.
5.
māyāvikārarūpeṇa ṣaṭkoṇāśrayarūpiṇī hakāraḥ
vyomarūpatvāt binduḥ ca mukha-maṇḍale
vyomarūpatvāt binduḥ ca mukha-maṇḍale
5.
māyāvikārarūpeṇa ṣaṭkoṇāśrayarūpiṇī,
hakāraḥ vyomarūpatvāt,
binduḥ ca mukha-maṇḍale
hakāraḥ vyomarūpatvāt,
binduḥ ca mukha-maṇḍale
5. In the form of the transformation of māyā, it is female and has the support of a hexagon. The letter ha represents the form of space, and the bindu is in the circle of the face.
इच्छारूपेण कामस्तु सर्वत्र परमेश्वरि ।
तस्मान्मादनव्याख्यातमेतद्वै मेरुमण्डलम् ॥६॥
तस्मान्मादनव्याख्यातमेतद्वै मेरुमण्डलम् ॥६॥
6. icchārūpeṇa kāmastu sarvatra parameśvari ,
tasmānmādanavyākhyātametadvai merumaṇḍalam.
tasmānmādanavyākhyātametadvai merumaṇḍalam.
6.
icchārūpeṇa kāmaḥ tu sarvatra parameśvari
tasmāt mādanavyākhyātam etat vai merumaṇḍalam
tasmāt mādanavyākhyātam etat vai merumaṇḍalam
6.
parameśvari,
kāmaḥ tu sarvatra icchārūpeṇa,
tasmāt etat vai merumaṇḍalam mādanavyākhyātam
kāmaḥ tu sarvatra icchārūpeṇa,
tasmāt etat vai merumaṇḍalam mādanavyākhyātam
6. O Parameshvari, desire everywhere is in the form of will. Therefore, this indeed is explained as the Merumandala related to excitation (mādana).
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि बीजं कामेश्वरीमतम् ।
सकला भुवनेशानि कामेशीबीजमुत्तमम् ॥७॥
सकला भुवनेशानि कामेशीबीजमुत्तमम् ॥७॥
7. śṛṇu devi pravakṣyāmi bījaṁ kāmeśvarīmatam ,
sakalā bhuvaneśāni kāmeśībījamuttamam.
sakalā bhuvaneśāni kāmeśībījamuttamam.
7.
śṛṇu devi pravakṣyāmi bījaṃ kāmeśvarīmatam
sakalā bhuvaneśāni kāmeśībījamuttamam
sakalā bhuvaneśāni kāmeśībījamuttamam
7.
devi bhuvaneśāni śṛṇu pravakṣyāmi
kāmeśvarīmatam bījam sakalā kāmeśībījam uttamam
kāmeśvarīmatam bījam sakalā kāmeśībījam uttamam
7. O goddess, ruler of the worlds, listen. I will declare the supreme seed-mantra of Kameshvari, which is the doctrine of Kameshvara and the source of all manifestations.
अनेन सकला विद्याः कथयामि विशेषतः ।
शक्त्यर्णस्तुर्यवर्णोंऽयं कलमध्ये सुलोचने ॥८॥
शक्त्यर्णस्तुर्यवर्णोंऽयं कलमध्ये सुलोचने ॥८॥
8. anena sakalā vidyāḥ kathayāmi viśeṣataḥ ,
śaktyarṇasturyavarṇoṁ'yaṁ kalamadhye sulocane.
śaktyarṇasturyavarṇoṁ'yaṁ kalamadhye sulocane.
8.
anena sakalā vidyāḥ kathayāmi viśeṣataḥ
śaktyarṇasturyavarṇo'yaṃ kalamadhye sulocane
śaktyarṇasturyavarṇo'yaṃ kalamadhye sulocane
8.
sulocane anena sakalā vidyāḥ viśeṣataḥ kathayāmi
ayaṃ śaktyarṇaḥ turyavarṇaḥ kala-madhye
ayaṃ śaktyarṇaḥ turyavarṇaḥ kala-madhye
8. O lady with beautiful eyes, through this I speak of all the vidyas in detail. This fourth letter of the shakti group is situated within the kala.
वाग्भवं पञ्चवर्णं तु कामराजमथोच्यते ।
मादनं शिवचन्द्राद्यं शिवान्तं मीनलोचने ॥९॥
मादनं शिवचन्द्राद्यं शिवान्तं मीनलोचने ॥९॥
9. vāgbhavaṁ pañcavarṇaṁ tu kāmarājamathocyate ,
mādanaṁ śivacandrādyaṁ śivāntaṁ mīnalocane.
mādanaṁ śivacandrādyaṁ śivāntaṁ mīnalocane.
9.
vāgbhavaṃ pañcavarṇaṃ tu kāmarājamathocyate
mādanaṃ śivacandrādyaṃ śivāntaṃ mīnalocane
mādanaṃ śivacandrādyaṃ śivāntaṃ mīnalocane
9.
mīnalocane tu vāgbhavam pañcavarṇam atha kāmarājam
ucyate mādanam śiva-candra-ādyam śiva-antam
ucyate mādanam śiva-candra-ādyam śiva-antam
9. O lady with fish-like eyes, the Vagbhava is declared to be of five letters, and then the Kamaraja, followed by Madana, beginning with Shiva and Chandra, and ending with Shiva.
कामराजमिदं भद्रे षड्वर्णं सर्वमोहनम् ।
शक्तिबीजं वरारोहे चन्द्राद्यं सर्षसिद्धिदम् ॥१०॥
शक्तिबीजं वरारोहे चन्द्राद्यं सर्षसिद्धिदम् ॥१०॥
10. kāmarājamidaṁ bhadre ṣaḍvarṇaṁ sarvamohanam ,
śaktibījaṁ varārohe candrādyaṁ sarṣasiddhidam.
śaktibījaṁ varārohe candrādyaṁ sarṣasiddhidam.
10.
kāmarājam idam bhadre ṣaḍvarṇam sarvamohanam
śaktibījam varārohe candrādyam sarvasiddhidam
śaktibījam varārohe candrādyam sarvasiddhidam
10.
bhadre varārohe idam kāmarājam ṣaḍvarṇam
sarvamohanam śaktibījam candrādyam sarvasiddhidam
sarvamohanam śaktibījam candrādyam sarvasiddhidam
10. O auspicious and lovely woman, this is the kāmarāja mantra, consisting of six syllables, captivating everyone, containing the śakti-bīja, beginning with the moon, and granting all spiritual accomplishments.
चतुरक्षररूपं तु त्र्यक्षरी त्रिपुरा परा ।
सर्वतीर्थमयी देवि सर्वदेवस्वरूपिणी ॥११॥
सर्वतीर्थमयी देवि सर्वदेवस्वरूपिणी ॥११॥
11. caturakṣararūpaṁ tu tryakṣarī tripurā parā ,
sarvatīrthamayī devi sarvadevasvarūpiṇī.
sarvatīrthamayī devi sarvadevasvarūpiṇī.
11.
caturakṣararūpam tu tryakṣarī tripurā parā
sarvatīrthamayī devi sarvadevasvarūpiṇī
sarvatīrthamayī devi sarvadevasvarūpiṇī
11.
devī tripurā parā caturakṣararūpam tu
tryakṣarī sarvatīrthamayī sarvadevasvarūpiṇī
tryakṣarī sarvatīrthamayī sarvadevasvarūpiṇī
11. O goddess, Tripurā, the supreme one, has the form of four syllables, yet is three-syllabled, pervaded by all sacred water places, and embodies the forms of all divine beings.
सर्वशास्रमयी विद्या सर्वयोगमयी परा ।
सर्वयज्ञमयी संवित्सर्वज्ञानस्वरूपिणी ॥१२॥
सर्वयज्ञमयी संवित्सर्वज्ञानस्वरूपिणी ॥१२॥
12. sarvaśāsramayī vidyā sarvayogamayī parā ,
sarvayajñamayī saṁvitsarvajñānasvarūpiṇī.
sarvayajñamayī saṁvitsarvajñānasvarūpiṇī.
12.
sarvaśāstramayī vidyā sarvayogamayī parā
sarvayajñamayī saṃvit sarvajñānasvarūpiṇī
sarvayajñamayī saṃvit sarvajñānasvarūpiṇī
12.
vidyā parā sarvaśāstramayī sarvayogamayī
sarvayajñamayī saṃvit sarvajñānasvarūpiṇī
sarvayajñamayī saṃvit sarvajñānasvarūpiṇī
12. She is knowledge comprising all scriptures, the supreme one comprising all yoga, the consciousness comprising all Vedic rituals, and the embodiment of all knowledge.
सर्वदेवमयी साक्षात्सर्वसौभाग्यसुन्दरी ।
एनामुपास्य देवेशि कामः सर्वाङ्गसुन्दरः कामराजो भवेद्देवि नित्येयं ब्रह्मरूपिणी । ॥१३॥
एनामुपास्य देवेशि कामः सर्वाङ्गसुन्दरः कामराजो भवेद्देवि नित्येयं ब्रह्मरूपिणी । ॥१३॥
13. sarvadevamayī sākṣātsarvasaubhāgyasundarī ,
enāmupāsya deveśi kāmaḥ sarvāṅgasundaraḥ kāmarājo bhaveddevi nityeyaṁ brahmarūpiṇī ,.
enāmupāsya deveśi kāmaḥ sarvāṅgasundaraḥ kāmarājo bhaveddevi nityeyaṁ brahmarūpiṇī ,.
13.
sarvadevamayī sākṣāt sarvasaubhāgyasundarī
enām upāsya deveśi
kāmaḥ sarvāṅgasundaraḥ kāmarājo
bhavet devi nityā iyam brahmarūpiṇī
enām upāsya deveśi
kāmaḥ sarvāṅgasundaraḥ kāmarājo
bhavet devi nityā iyam brahmarūpiṇī
13.
deveśi devi iyam sarvadevamayī
sākṣāt sarvasaubhāgyasundarī nityā
brahmarūpiṇī enām upāsya kāmaḥ
sarvāṅgasundaraḥ kāmarājaḥ bhavet
sākṣāt sarvasaubhāgyasundarī nityā
brahmarūpiṇī enām upāsya kāmaḥ
sarvāṅgasundaraḥ kāmarājaḥ bhavet
13. O goddess, she is the embodiment of all deities, directly possessing all auspicious beauty, eternal, and of the nature of brahman. By worshipping her, Kamadeva becomes completely handsome in every limb and known as Kamaraja.