महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-12, chapter-142, verse-1
भीष्म उवाच ।
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥१॥
अथ वृक्षस्य शाखायां विहंगः ससुहृज्जनः ।
दीर्घकालोषितो राजंस्तत्र चित्रतनूरुहः ॥१॥
1. bhīṣma uvāca ,
atha vṛkṣasya śākhāyāṁ vihaṁgaḥ sasuhṛjjanaḥ ,
dīrghakāloṣito rājaṁstatra citratanūruhaḥ.
atha vṛkṣasya śākhāyāṁ vihaṁgaḥ sasuhṛjjanaḥ ,
dīrghakāloṣito rājaṁstatra citratanūruhaḥ.
1.
bhīṣma uvāca atha vṛkṣasya śākhāyām vihaṃgaḥ sasuhṛjjanaḥ
dīrghakāla uṣitaḥ rājan tatra citratanūruhaḥ
dīrghakāla uṣitaḥ rājan tatra citratanūruhaḥ
1.
bhīṣma uvāca rājan atha tatra vṛkṣasya śākhāyām
dīrghakāla uṣitaḥ sasuhṛjjanaḥ citratanūruhaḥ vihaṃgaḥ
dīrghakāla uṣitaḥ sasuhṛjjanaḥ citratanūruhaḥ vihaṃgaḥ
1.
Bhishma said: "O king, there was a multi-colored bird who, along with its companions, had resided for a long time on the branch of a tree."
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- भीष्म (bhīṣma) - Bhishma
- उवाच (uvāca) - said, spoke
- अथ (atha) - now, then, thereupon
- वृक्षस्य (vṛkṣasya) - of the tree
- शाखायाम् (śākhāyām) - on the branch
- विहंगः (vihaṁgaḥ) - bird
- ससुहृज्जनः (sasuhṛjjanaḥ) - with friends/kin, accompanied by friends/kin
- दीर्घकाल (dīrghakāla) - long time
- उषितः (uṣitaḥ) - dwelt, resided, stayed
- राजन् (rājan) - O king
- तत्र (tatra) - there, in that place
- चित्रतनूरुहः (citratanūruhaḥ) - having multi-colored feathers
Words meanings and morphology
भीष्म (bhīṣma) - Bhishma
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of bhīṣma
bhīṣma - Bhishma (name of a Kuru elder)
उवाच (uvāca) - said, spoke
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (liṭ) of vac
Perfect Active
root 'vac' (2nd conj.)
Root: vac (class 2)
अथ (atha) - now, then, thereupon
(indeclinable)
वृक्षस्य (vṛkṣasya) - of the tree
(noun)
Genitive, masculine, singular of vṛkṣa
vṛkṣa - tree
शाखायाम् (śākhāyām) - on the branch
(noun)
Locative, feminine, singular of śākhā
śākhā - branch, arm
विहंगः (vihaṁgaḥ) - bird
(noun)
Nominative, masculine, singular of vihaṃga
vihaṁga - bird (lit. going in the sky)
From vi- + han (root) + ga (suffix)
Prefix: vi
Root: gam (class 1)
ससुहृज्जनः (sasuhṛjjanaḥ) - with friends/kin, accompanied by friends/kin
(adjective)
Nominative, masculine, singular of sasuhṛjjana
sasuhṛjjana - having friends, with friends/kin
Compound type : bahuvrīhi (sa+suhṛj+jana)
- sa – with, together
indeclinable - suhṛj – friend
noun (masculine) - jana – person, people, kin
noun (masculine)
Note: Adjective for vihaṃgaḥ
दीर्घकाल (dīrghakāla) - long time
(noun)
Nominative, masculine, singular of dīrghakāla
dīrghakāla - long time, long period
Compound type : tatpuruṣa (dīrgha+kāla)
- dīrgha – long
adjective - kāla – time
noun (masculine)
Note: First part of the compound `dīrghakāloṣitaḥ` which means 'dwelled for a long time'. `dīrghakāla` is used adverbially here.
उषितः (uṣitaḥ) - dwelt, resided, stayed
(adjective)
Nominative, masculine, singular of uṣita
uṣita - dwelt, resided, stayed
Past Passive Participle
From root 'vas' (to dwell) with an irregular formation 'u'
Root: vas (class 1)
Note: Adjective for vihaṃgaḥ, part of the compound `dīrghakāloṣitaḥ` (dwelt for a long time).
राजन् (rājan) - O king
(noun)
Vocative, masculine, singular of rājan
rājan - king, ruler
तत्र (tatra) - there, in that place
(indeclinable)
Derived from 'tad' (that)
चित्रतनूरुहः (citratanūruhaḥ) - having multi-colored feathers
(adjective)
Nominative, masculine, singular of citratanūruha
citratanūruha - having variegated feathers (lit. body-hairs)
Compound type : bahuvrīhi (citra+tanū+ruha)
- citra – varied, multi-colored, wonderful
adjective - tanū – body
noun (feminine) - ruha – growing, hair, feather
noun (masculine)
From root 'ruh' (to grow)
Root: ruh (class 1)
Note: Adjective for vihaṃgaḥ