महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-9, chapter-17, verse-2
दुर्योधनस्तु द्विरदमारुह्याचलसंनिभम् ।
छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः ।
न गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत् ॥२॥
छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः ।
न गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत् ॥२॥
2. duryodhanastu dviradamāruhyācalasaṁnibham ,
chatreṇa dhriyamāṇena vījyamānaśca cāmaraiḥ ,
na gantavyaṁ na gantavyamiti madrānavārayat.
chatreṇa dhriyamāṇena vījyamānaśca cāmaraiḥ ,
na gantavyaṁ na gantavyamiti madrānavārayat.
2.
duryodhanaḥ tu dviradam āruhya
acalasaṃnibham chatreṇa dhriyamāṇena
vījyamānaḥ ca cāmaraiḥ na gantavyaṃ
na gantavyaṃ iti madrān avārayat
acalasaṃnibham chatreṇa dhriyamāṇena
vījyamānaḥ ca cāmaraiḥ na gantavyaṃ
na gantavyaṃ iti madrān avārayat
2.
duryodhanaḥ tu acalasaṃnibham dviradam
āruhya dhriyamāṇena chatreṇa
ca cāmaraiḥ vījyamānaḥ "na gantavyaṃ
na gantavyaṃ" iti madrān avārayat
āruhya dhriyamāṇena chatreṇa
ca cāmaraiḥ vījyamānaḥ "na gantavyaṃ
na gantavyaṃ" iti madrān avārayat
2.
But Duryodhana, having mounted a mountain-like elephant, with an umbrella held (over him) and being fanned by whisks, restrained the Madras, saying, "Do not go! Do not go!"
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- दुर्योधनः (duryodhanaḥ) - Duryodhana
- तु (tu) - but, indeed, however
- द्विरदम् (dviradam) - an elephant
- आरुह्य (āruhya) - having mounted, having ascended
- अचलसंनिभम् (acalasaṁnibham) - mountain-like, resembling a mountain
- छत्रेण (chatreṇa) - by an umbrella, with an umbrella
- ध्रियमाणेन (dhriyamāṇena) - by being held, by being supported
- वीज्यमानः (vījyamānaḥ) - Duryodhana being fanned (being fanned)
- च (ca) - and
- चामरैः (cāmaraiḥ) - by whisks, by yak-tail fans
- न (na) - not, no
- गन्तव्यं (gantavyaṁ) - "one must not go" (to be gone, should go)
- न (na) - not, no
- गन्तव्यं (gantavyaṁ) - "one must not go" (to be gone, should go)
- इति (iti) - thus, saying
- मद्रान् (madrān) - the Madras (people from Madra)
- अवारयत् (avārayat) - he restrained, he prevented
Words meanings and morphology
दुर्योधनः (duryodhanaḥ) - Duryodhana
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of duryodhana
duryodhana - Duryodhana (a proper name)
तु (tu) - but, indeed, however
(indeclinable)
द्विरदम् (dviradam) - an elephant
(noun)
Accusative, masculine, singular of dvirada
dvirada - elephant (lit. "having two tusks")
Compound of dvi (two) and rada (tusk/tooth)
Compound type : bahuvrīhi (dvi+rada)
- dvi – two
numeral - rada – tusk, tooth
noun (masculine)
From √rad (to scrape, gnaw)
Root: rad (class 1)
Note: Object of āruhya.
आरुह्य (āruhya) - having mounted, having ascended
(indeclinable)
Absolutive (Gerund)
From √ruh (to grow, ascend) with prefix ā-
Prefix: ā
Root: ruh (class 1)
अचलसंनिभम् (acalasaṁnibham) - mountain-like, resembling a mountain
(adjective)
Accusative, masculine, singular of acalasaṃnibha
acalasaṁnibha - resembling a mountain, mountain-like
Compound of acala (mountain) and saṃnibha (resembling)
Compound type : tatpuruṣa (acala+saṃnibha)
- acala – mountain (lit. "immovable")
noun (masculine)
From a- (not) + cala (moving)
Prefix: a
Root: cal (class 1) - saṃnibha – resembling, similar to
adjective (masculine)
From sam (with, like) + nibha (appearing)
Prefix: sam
Root: bhā (class 1)
Note: Modifies dviradam.
छत्रेण (chatreṇa) - by an umbrella, with an umbrella
(noun)
Instrumental, neuter, singular of chatra
chatra - umbrella, parasol
Note: Used with dhriyamāṇena.
ध्रियमाणेन (dhriyamāṇena) - by being held, by being supported
(adjective)
Instrumental, neuter, singular of dhriyamāṇa
dhriyamāṇa - being held, being supported, being sustained
Present Passive Participle
From √dhṛ (to hold, support) in the passive
Root: dhṛ (class 1)
Note: Agrees with chatreṇa.
वीज्यमानः (vījyamānaḥ) - Duryodhana being fanned (being fanned)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vījyamāṇa
vījyamāṇa - being fanned, being agitated by wind
Present Passive Participle
From √vīj (to fan, move) in the passive
Root: vīj (class 1)
Note: Agrees with duryodhanaḥ.
च (ca) - and
(indeclinable)
चामरैः (cāmaraiḥ) - by whisks, by yak-tail fans
(noun)
Instrumental, masculine, plural of cāmara
cāmara - yak-tail whisk, fan
Note: Agent of vījyamānaḥ.
न (na) - not, no
(indeclinable)
Note: Negates gantavyaṃ.
गन्तव्यं (gantavyaṁ) - "one must not go" (to be gone, should go)
(adjective)
Nominative, neuter, singular of gantavya
gantavya - to be gone, suitable to be gone, should go
Gerundive (Future Passive Participle)
From √gam (to go) + tavya suffix
Root: gam (class 1)
Note: The neuter nominative singular implies an impersonal passive sense, "it should not be gone".
न (na) - not, no
(indeclinable)
Note: Negates gantavyaṃ.
गन्तव्यं (gantavyaṁ) - "one must not go" (to be gone, should go)
(adjective)
Nominative, neuter, singular of gantavya
gantavya - to be gone, suitable to be gone, should go
Gerundive (Future Passive Participle)
From √gam (to go) + tavya suffix
Root: gam (class 1)
Note: The neuter nominative singular implies an impersonal passive sense, "it should not be gone".
इति (iti) - thus, saying
(indeclinable)
Note: Introduces the quoted speech.
मद्रान् (madrān) - the Madras (people from Madra)
(proper noun)
Accusative, masculine, plural of madra
madra - a native of Madra, the Madra people
Note: Object of avārayat.
अवारयत् (avārayat) - he restrained, he prevented
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of vṛ
Imperfect Active
From √vṛ (to cover, restrain) in the causal/10th class, with prefix a- (augment for imperfect)
Root: vṛ (class 1)