योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-34, verse-42
निजसंकल्पमात्रात्मा निजसंकल्पनात्क्षयी ।
द्वैताद्वैतविकारोऽयं संकल्पनगरं यथा ॥ ४२ ॥
द्वैताद्वैतविकारोऽयं संकल्पनगरं यथा ॥ ४२ ॥
nijasaṃkalpamātrātmā nijasaṃkalpanātkṣayī ,
dvaitādvaitavikāro'yaṃ saṃkalpanagaraṃ yathā 42
dvaitādvaitavikāro'yaṃ saṃkalpanagaraṃ yathā 42
42.
nija-saṃkalpa-mātra-ātmā nija-saṃkalpanāt kṣayī
dvaita-advaita-vikāraḥ ayam saṃkalpa-nagaram yathā
dvaita-advaita-vikāraḥ ayam saṃkalpa-nagaram yathā
42.
ayam dvaita-advaita-vikāraḥ saṃkalpa-nagaram yathā (asti,
tadvat) nija-saṃkalpa-mātra-ātmā nija-saṃkalpanāt kṣayī (bhavati).
tadvat) nija-saṃkalpa-mātra-ātmā nija-saṃkalpanāt kṣayī (bhavati).
42.
The (empirical) self (ātman) is merely a product of one's own volitional thought (saṃkalpa-mātra). It (the self) is subject to decay (kṣayī) due to one's own volitional thought (saṃkalpanāt). This modification (vikāra), encompassing both duality (dvaita) and non-duality (advaita), is like a city created by imagination or volitional thought (saṃkalpa-nagara).
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- निज-संकल्प-मात्र-आत्मा (nija-saṁkalpa-mātra-ātmā) - the empirical self, defined solely by personal volitional thought (the self that is merely one's own volition/intention)
- निज-संकल्पनात् (nija-saṁkalpanāt) - from one's own volitional thought, due to one's own resolve
- क्षयी (kṣayī) - perishable, decaying, diminishing
- द्वैत-अद्वैत-विकारः (dvaita-advaita-vikāraḥ) - the modification of duality and non-duality
- अयम् (ayam) - this, this one
- संकल्प-नगरम् (saṁkalpa-nagaram) - a city of imagination/volition
- यथा (yathā) - just as, as, according to
Words meanings and morphology
निज-संकल्प-मात्र-आत्मा (nija-saṁkalpa-mātra-ātmā) - the empirical self, defined solely by personal volitional thought (the self that is merely one's own volition/intention)
(noun)
Nominative, masculine, singular of nija-saṃkalpa-mātra-ātman
nija-saṁkalpa-mātra-ātman - the self as merely one's own intention/volition
Compound type : tatpuruṣa (nija+saṃkalpa+mātra+ātman)
- nija – one's own, inherent, native
adjective (masculine) - saṃkalpa – volitional thought, intention, resolve, conception (saṃkalpa)
noun (masculine)
Prefix: sam
Root: kḷp - mātra – merely, only, consisting of
indeclinable (neuter) - ātman – self, soul, spirit (ātman)
noun (masculine)
निज-संकल्पनात् (nija-saṁkalpanāt) - from one's own volitional thought, due to one's own resolve
(noun)
Ablative, neuter, singular of nija-saṃkalpana
nija-saṁkalpana - one's own volitional thought/resolve
Compound type : tatpuruṣa (nija+saṃkalpana)
- nija – one's own, inherent, native
adjective (masculine) - saṃkalpana – volitional thinking, conceiving, resolution (saṃkalpa)
noun (neuter)
action noun
Prefix: sam
Root: kḷp
क्षयी (kṣayī) - perishable, decaying, diminishing
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kṣayin
kṣayin - perishing, decaying, diminishing, mortal
derived with suffix -in
Root: kṣi
द्वैत-अद्वैत-विकारः (dvaita-advaita-vikāraḥ) - the modification of duality and non-duality
(noun)
Nominative, masculine, singular of dvaita-advaita-vikāra
dvaita-advaita-vikāra - modification encompassing duality and non-duality
Compound type : tatpuruṣa (dvaita+advaita+vikāra)
- dvaita – duality, dualism
noun (neuter) - advaita – non-duality, monism (advaita)
noun (neuter) - vikāra – change, transformation, modification, alteration
noun (masculine)
Prefix: vi
Root: kṛ
अयम् (ayam) - this, this one
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of idam
idam - this, this one
संकल्प-नगरम् (saṁkalpa-nagaram) - a city of imagination/volition
(noun)
Nominative, neuter, singular of saṃkalpa-nagara
saṁkalpa-nagara - a city of volitional thought, a conceptual city
Compound type : tatpuruṣa (saṃkalpa+nagara)
- saṃkalpa – volitional thought, intention, resolve, conception (saṃkalpa)
noun (masculine)
Prefix: sam
Root: kḷp - nagara – city, town
noun (neuter)
यथा (yathā) - just as, as, according to
(indeclinable)