महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-7, chapter-66, verse-41
गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम् ।
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन् ॥४१॥
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन् ॥४१॥
41. gāhamānamanīkāni mātaṅgamiva yūthapam ,
maheṣvāsaṁ parākrāntaṁ naravyāghramavārayan.
maheṣvāsaṁ parākrāntaṁ naravyāghramavārayan.
41.
gāhamānam anīkāni mātaṅgam iva yūthapam
mahā-īṣu-āsam parākrāntam nara-vyāghram avārayan
mahā-īṣu-āsam parākrāntam nara-vyāghram avārayan
41.
(te) anīkāni gāhamānam yūthapam mātaṅgam iva mahā-īṣu-āsam
parākrāntam nara-vyāghram (tam arjunam) avārayan
parākrāntam nara-vyāghram (tam arjunam) avārayan
41.
They [tried to] restrain the tiger among men (nara-vyāghra), who was penetrating armies like a leader elephant (yūthapa) among herds, a great archer, and valorous.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- गाहमानम् (gāhamānam) - penetrating, entering, plunging into
- अनीकानि (anīkāni) - armies, hosts
- मातङ्गम् (mātaṅgam) - an elephant
- इव (iva) - like, as, as if
- यूथपम् (yūthapam) - a leader elephant of a herd (a leader of a herd)
- महा-ईषु-आसम् (mahā-īṣu-āsam) - a great archer (one with a great bow and arrows)
- पराक्रान्तम् (parākrāntam) - valorous, mighty, powerful
- नर-व्याघ्रम् (nara-vyāghram) - tiger among men, foremost among men
- अवारयन् (avārayan) - they restrained, they stopped, they warded off
Words meanings and morphology
गाहमानम् (gāhamānam) - penetrating, entering, plunging into
(adjective)
Accusative, masculine, singular of gāhamāna
gāhamāna - penetrating, immersing oneself, entering deeply, diving
Present Middle Participle
Derived from the verb root 'gāh' (to dive, plunge, enter).
Root: gāh (class 1)
अनीकानि (anīkāni) - armies, hosts
(noun)
Accusative, neuter, plural of anīka
anīka - army, host, array, face, front
मातङ्गम् (mātaṅgam) - an elephant
(noun)
Accusative, masculine, singular of mātaṅga
mātaṅga - an elephant; a man of the lowest caste
इव (iva) - like, as, as if
(indeclinable)
यूथपम् (yūthapam) - a leader elephant of a herd (a leader of a herd)
(noun)
Accusative, masculine, singular of yūthapa
yūthapa - leader of a herd (especially of elephants), chief of a band
महा-ईषु-आसम् (mahā-īṣu-āsam) - a great archer (one with a great bow and arrows)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of mahā-īṣu-āsa
mahā-īṣu-āsa - having a great bow and arrows, a great archer
Compound type : bahuvrīhi (mahā+īṣu+āsa)
- mahā – great, large, mighty
adjective - īṣu – arrow
noun (feminine) - āsa – bow (as a weapon for arrows)
noun (masculine)
पराक्रान्तम् (parākrāntam) - valorous, mighty, powerful
(adjective)
Accusative, masculine, singular of parākrānta
parākrānta - valorous, mighty, powerful, overcome, attacked, showing prowess
Past Passive Participle
Derived from the verb root 'kram' (to step, go) with the prefix 'parā'.
Prefix: parā
Root: kram (class 1)
नर-व्याघ्रम् (nara-vyāghram) - tiger among men, foremost among men
(noun)
Accusative, masculine, singular of nara-vyāghra
nara-vyāghra - tiger among men, foremost or best of men (a proverbial expression denoting excellence)
Compound type : tatpuruṣa (nara+vyāghra)
- nara – man, human being
noun (masculine) - vyāghra – tiger
noun (masculine)
अवारयन् (avārayan) - they restrained, they stopped, they warded off
(verb)
3rd person , plural, active, Past Imperfect (laṅ) of vāray
Causative from root 'vṛ' (to choose, cover), also 'vṛ' (to ward off)
Imperfect tense, 3rd person plural, active voice. The root 'vṛ' with prefix 'ava' in causative meaning 'to restrain'.
Prefix: ava
Root: vṛ (class 5)