योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-181, verse-38
कह्लारकीर्णकुमुदोत्पलपद्मखण्डवल्गच्चकोरबककोककदम्बहंसम् ।
तालीसगुग्गुलकचन्दनपारिभद्रभद्रद्रुमोदरविहारिविचित्रशक्ति ॥ ३८ ॥
तालीसगुग्गुलकचन्दनपारिभद्रभद्रद्रुमोदरविहारिविचित्रशक्ति ॥ ३८ ॥
kahlārakīrṇakumudotpalapadmakhaṇḍavalgaccakorabakakokakadambahaṃsam ,
tālīsaguggulakacandanapāribhadrabhadradrumodaravihārivicitraśakti 38
tālīsaguggulakacandanapāribhadrabhadradrumodaravihārivicitraśakti 38
38.
kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsam
tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti
tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti
38.
kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsam
tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti
tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti
38.
Where frolicked Cuckoo-partridges, cranes, ruddy geese, kadamba-geese, and swans, amidst scattered patches of red water-lilies, white water-lilies, blue lotuses, and lotuses; and which possessed diverse energies (śakti) residing within its Talis, Guggul, Sandalwood, Coral, and auspicious trees.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कह्लार-कीर्ण-कुमुद-उत्पल-पद्म-खण्ड-वल्गत्-चकोर-बक-कोक-कदम्ब-हम्सम् (kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsam) - where Cuckoo-partridges, cranes, ruddy geese, kadamba-geese, and swans frolicked amidst scattered patches of water-lilies and lotuses
- तालीस-गुग्गुलक-चन्दन-पारिभद्र-भद्र-द्रुम-उदर-विहारि-विचित्र-शक्ति (tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti) - which possessed diverse energies residing within its Talis, Guggul, Sandalwood, Coral, and auspicious trees
Words meanings and morphology
कह्लार-कीर्ण-कुमुद-उत्पल-पद्म-खण्ड-वल्गत्-चकोर-बक-कोक-कदम्ब-हम्सम् (kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsam) - where Cuckoo-partridges, cranes, ruddy geese, kadamba-geese, and swans frolicked amidst scattered patches of water-lilies and lotuses
(adjective)
Accusative, masculine, singular of kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsa
kahlāra-kīrṇa-kumuda-utpala-padma-khaṇḍa-valgat-cakora-baka-koka-kadamba-hamsa - having Cuckoo-partridges, cranes, ruddy geese, a multitude of other geese, and swans sporting amidst scattered beds of red water-lilies, white water-lilies, blue lotuses, and lotuses
Compound type : Bahuvrihi (kahlāra+kīrṇa+kumuda+utpala+padma+khaṇḍa+valgat+cakora+baka+koka+kadamba+hamsa)
- kahlāra – red water-lily
noun (neuter) - kīrṇa – scattered, strewn
adjective (neuter)
Past Passive Participle
Derived from root √kṛ (to scatter)
Root: kṛ (class 6) - kumuda – white water-lily
noun (neuter) - utpala – blue lotus
noun (neuter) - padma – lotus (typically pink)
noun (neuter) - khaṇḍa – piece, part, multitude, bed
noun (masculine) - valgat – frolicking, leaping, sporting
adjective (masculine)
Present Active Participle
Derived from root √valg (to leap, to sport)
Root: valg (class 1) - cakora – Cuckoo-partridge
noun (masculine) - baka – crane
noun (masculine) - koka – ruddy goose
noun (masculine) - kadamba – multitude, group (of birds/geese)
noun (masculine) - hamsa – swan, goose
noun (masculine)
Note: This compound adjective describes the forest as having these features.
तालीस-गुग्गुलक-चन्दन-पारिभद्र-भद्र-द्रुम-उदर-विहारि-विचित्र-शक्ति (tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti) - which possessed diverse energies residing within its Talis, Guggul, Sandalwood, Coral, and auspicious trees
(adjective)
Accusative, masculine, singular of tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti
tālīsa-guggulaka-candana-pāribhadra-bhadra-druma-udara-vihāri-vicitra-śakti - having varied powers (śakti) dwelling (vihāri) within the interior (udara) of Talis, Guggul, Sandalwood, Coral, and auspicious trees.
Compound type : Bahuvrihi (tālīsa+guggulaka+candana+pāribhadra+bhadra-druma+udara+vihārin+vicitra+śakti)
- tālīsa – Talis tree (Pinus webbiana)
noun (masculine) - guggulaka – Guggul tree (Commiphora wightii)
noun (masculine) - candana – Sandalwood tree
noun (neuter) - pāribhadra – Coral tree (Erythrina variegata)
noun (masculine) - bhadra-druma – auspicious tree, beautiful tree
noun (masculine) - udara – interior, belly, womb
noun (neuter) - vihārin – dwelling, sporting, moving about
adjective (masculine)
Agent Noun/Adjective from verb
Derived from root √hṛ with prefix vi, forming a noun `vihāra` (sport, abode) and then `vihārin` (one who sports/dwells)
Prefix: vi
Root: hṛ (class 1) - vicitra – diverse, variegated, wonderful
adjective (masculine) - śakti – power, energy, capability (śakti)
noun (feminine)
Root: śak (class 5)
Note: This compound adjective describes the forest as having these features.