योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-1, chapter-28, verse-20
रचयन्रश्मिजालेन रात्र्यहानि पुनःपुनः ।
अतिवाह्य रविः कालो विनाशावधिमीक्षते ॥ २० ॥
अतिवाह्य रविः कालो विनाशावधिमीक्षते ॥ २० ॥
racayanraśmijālena rātryahāni punaḥpunaḥ ,
ativāhya raviḥ kālo vināśāvadhimīkṣate 20
ativāhya raviḥ kālo vināśāvadhimīkṣate 20
20.
racayan raśmijālena rātryahāni punaḥpunaḥ
ativāhya raviḥ kālaḥ vināśāvadhīm īkṣate
ativāhya raviḥ kālaḥ vināśāvadhīm īkṣate
20.
raviḥ kālaḥ raśmijālena punaḥpunaḥ rātryahāni
racayan ativāhya vināśāvadhīm īkṣate
racayan ativāhya vināśāvadhīm īkṣate
20.
Continually forming nights and days with its network of rays, the sun (ravi), which is time (kāla) itself, having passed through them, observes the ultimate limit of destruction (vināśa).
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- रचयन् (racayan) - creating, forming, arranging
- रश्मिजालेन (raśmijālena) - by a network of rays
- रात्र्यहानि (rātryahāni) - nights and days
- पुनःपुनः (punaḥpunaḥ) - again and again, repeatedly
- अतिवाह्य (ativāhya) - having passed over/through, having carried away
- रविः (raviḥ) - the sun
- कालः (kālaḥ) - the sun personified as time (time)
- विनाशावधीम् (vināśāvadhīm) - the limit of destruction
- ईक्षते (īkṣate) - observes, looks at, awaits
Words meanings and morphology
रचयन् (racayan) - creating, forming, arranging
(adjective)
Nominative, masculine, singular of racayat
racayat - creating, forming, arranging
Present Active Participle
From root 'rac' (to create, arrange)
Root: rac (class 10)
रश्मिजालेन (raśmijālena) - by a network of rays
(noun)
Instrumental, neuter, singular of raśmijāla
raśmijāla - network of rays, mass of rays
Compound type : tatpuruṣa (raśmi+jāla)
- raśmi – ray, cord, bridle
noun (masculine) - jāla – net, network, web, mass
noun (neuter)
रात्र्यहानि (rātryahāni) - nights and days
(noun)
Accusative, neuter, dual of rātryahan
rātryahan - nights and days
Compound type : dvandva (rātri+ahan)
- rātri – night
noun (feminine) - ahan – day
noun (neuter)
पुनःपुनः (punaḥpunaḥ) - again and again, repeatedly
(indeclinable)
Compound type : āvṛtti (punaḥ+punaḥ)
- punaḥ – again
indeclinable - punaḥ – again
indeclinable
अतिवाह्य (ativāhya) - having passed over/through, having carried away
(indeclinable)
Absolutive (Gerund)
From root 'vah' with prefix 'ati'
Prefix: ati
Root: vah (class 1)
रविः (raviḥ) - the sun
(noun)
Nominative, masculine, singular of ravi
ravi - the sun
कालः (kālaḥ) - the sun personified as time (time)
(noun)
Nominative, masculine, singular of kāla
kāla - time, black, dark blue
Note: In apposition to 'raviḥ', meaning 'the sun, which is time'.
विनाशावधीम् (vināśāvadhīm) - the limit of destruction
(noun)
Accusative, masculine, singular of vināśāvadhi
vināśāvadhi - limit of destruction, end of ruin
Compound type : tatpuruṣa (vināśa+avadhi)
- vināśa – destruction, ruin, annihilation (vināśa)
noun (masculine)
Prefix: vi
Root: naś (class 4) - avadhi – limit, boundary, term
noun (masculine)
Prefix: ava
Root: dha (class 3)
ईक्षते (īkṣate) - observes, looks at, awaits
(verb)
3rd person , singular, middle, present (laṭ) of īkṣ
1st class verb, middle voice
Root: īkṣ (class 1)