वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-3, chapter-58, verse-16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्ययम् ।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥१६॥
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥१६॥
16. bhramarairupagītaśca yathā drumavaro hyayam ,
eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakastilakapriyām.
eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakastilakapriyām.
16.
bhramaraiḥ upagītaḥ ca yathā drumavaraḥ hi ayam
eṣaḥ vyaktam vijānāti tilakaḥ tilakapriyām
eṣaḥ vyaktam vijānāti tilakaḥ tilakapriyām
16.
yathā ayam drumavaraḥ bhramarair upagītaḥ ca
hi eṣaḥ tilakaḥ tilakapriyām vyaktam vijānāti
hi eṣaḥ tilakaḥ tilakapriyām vyaktam vijānāti
16.
Just as this excellent tree is hymned by bees, this Tilaka tree (tilaka) surely knows Tilakapriyā (Sītā) clearly.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- भ्रमरैः (bhramaraiḥ) - by bees
- उपगीतः (upagītaḥ) - hymned, sung to
- च (ca) - and
- यथा (yathā) - just as, as
- द्रुमवरः (drumavaraḥ) - excellent tree, best tree
- हि (hi) - Emphasizes the statement. (surely, indeed)
- अयम् (ayam) - this
- एषः (eṣaḥ) - this
- व्यक्तम् (vyaktam) - clearly, distinctly, evidently
- विजानाति (vijānāti) - knows, understands
- तिलकः (tilakaḥ) - The tree being addressed by Rāma. (Tilaka tree)
- तिलकप्रियाम् (tilakapriyām) - Sītā, who is fond of Tilaka flowers. (one who loves tilaka, Sītā)
Words meanings and morphology
भ्रमरैः (bhramaraiḥ) - by bees
(noun)
Instrumental, masculine, plural of bhramara
bhramara - bee, large black bee
Derived from root BHRAM (to wander) with suffix -ara
Root: bhram (class 1)
Note: External sandhi results in 'bhramarair' in `roman_words_separated`.
उपगीतः (upagītaḥ) - hymned, sung to
(adjective)
Nominative, masculine, singular of upagīta
upagīta - sung to, hymned, celebrated, praised
Past Passive Participle
Formed from prefix UPA + root GAI (to sing) + kta (passive participle suffix)
Prefix: upa
Root: gai (class 1)
Note: External sandhi results in 'upagītaś' in `roman_words_separated`.
च (ca) - and
(indeclinable)
यथा (yathā) - just as, as
(indeclinable)
द्रुमवरः (drumavaraḥ) - excellent tree, best tree
(noun)
Nominative, masculine, singular of drumavara
drumavara - excellent tree, best of trees
Compound
Compound type : karmadhāraya (druma+vara)
- druma – tree
noun (masculine) - vara – best, excellent, choice
adjective
Root: vṛ (class 1)
Note: External sandhi results in 'drumavaro' in `roman_words_separated`.
हि (hi) - Emphasizes the statement. (surely, indeed)
(indeclinable)
Note: External sandhi with 'ayam' results in 'hyayam' (merged word) in `roman_words_separated`.
अयम् (ayam) - this
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of idam
idam - this, this one
Note: Refers to the excellent tree. External sandhi with 'hi' results in 'hyayam' (merged word) in `roman_words_separated`.
एषः (eṣaḥ) - this
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of etad
etad - this, this one
Note: Refers to the Tilaka tree. External sandhi results in 'eṣa' in `roman_words_separated`.
व्यक्तम् (vyaktam) - clearly, distinctly, evidently
(indeclinable)
Past Passive Participle
Formed from prefix VI + ANJ (to anoint, reveal) + kta (passive participle suffix)
Prefix: vi
Root: añj (class 7)
Note: External sandhi results in 'vyaktaṃ' in `roman_words_separated`.
विजानाति (vijānāti) - knows, understands
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of vijñā
Present Active Indicative
From prefix VI + root JÑĀ (to know), 9th class verb.
Prefix: vi
Root: jñā (class 9)
तिलकः (tilakaḥ) - The tree being addressed by Rāma. (Tilaka tree)
(noun)
Nominative, masculine, singular of tilaka
tilaka - a tree (Symplocos racemosa), an ornamental mark on the forehead
Note: Subject of 'vijānāti'. External sandhi results in 'tilakas' in `roman_words_separated`.
तिलकप्रियाम् (tilakapriyām) - Sītā, who is fond of Tilaka flowers. (one who loves tilaka, Sītā)
(proper noun)
Accusative, feminine, singular of tilakapriyā
tilakapriyā - fond of Tilaka (flowers), one for whom Tilaka is dear; an epithet for Sītā
Compound
Compound type : bahuvrīhi (tilaka+priyā)
- tilaka – Tilaka flower/tree
noun (masculine) - priyā – dear, beloved, favorite woman
noun (feminine)
Feminine form of 'priya'
Note: Object of 'vijānāti'.