योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-76, verse-26
उष्ट्रसैन्यमिवालक्ष्य गतिमन्निकटं नभः ।
आययावञ्जनश्यामः कल्पाम्बुदगणः क्वणन् ॥ २६ ॥
आययावञ्जनश्यामः कल्पाम्बुदगणः क्वणन् ॥ २६ ॥
uṣṭrasainyamivālakṣya gatimannikaṭaṃ nabhaḥ ,
āyayāvañjanaśyāmaḥ kalpāmbudagaṇaḥ kvaṇan 26
āyayāvañjanaśyāmaḥ kalpāmbudagaṇaḥ kvaṇan 26
26.
uṣṭrasainyam iva ālakṣya gatimat nikaṭam nabhaḥ
āyayau añjanaśyāmaḥ kalpāmbudagaṇaḥ kvaṇan
āyayau añjanaśyāmaḥ kalpāmbudagaṇaḥ kvaṇan
26.
añjanaśyāmaḥ kvaṇan kalpāmbudagaṇaḥ uṣṭrasainyam
iva ālakṣya gatimat nikaṭam nabhaḥ āyayau
iva ālakṣya gatimat nikaṭam nabhaḥ āyayau
26.
Like a camel army (uṣṭra-sainya), perceivable near the moving, nearby sky (nabhaḥ), a host of cosmic dissolution (kalpa) clouds (ambuda), dark as collyrium (añjana) and thundering, arrived.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- उष्ट्रसैन्यम् (uṣṭrasainyam) - camel army
- इव (iva) - like, as if
- आलक्ष्य (ālakṣya) - perceivable, appearing (perceivable, visible; having perceived)
- गतिमत् (gatimat) - moving, having motion
- निकटम् (nikaṭam) - nearby, close
- नभः (nabhaḥ) - sky (sky, atmosphere, cloud, space)
- आययौ (āyayau) - arrived, came
- अञ्जनश्यामः (añjanaśyāmaḥ) - dark as collyrium
- कल्पाम्बुदगणः (kalpāmbudagaṇaḥ) - host of cosmic dissolution clouds
- क्वणन् (kvaṇan) - thundering, roaring, making noise
Words meanings and morphology
उष्ट्रसैन्यम् (uṣṭrasainyam) - camel army
(noun)
Nominative, neuter, singular of uṣṭrasainya
uṣṭrasainya - camel army
Compound type : Tatpurusha (uṣṭra+sainya)
- uṣṭra – camel
noun (masculine) - sainya – army, host, multitude
noun (neuter)
इव (iva) - like, as if
(indeclinable)
आलक्ष्य (ālakṣya) - perceivable, appearing (perceivable, visible; having perceived)
(indeclinable)
Gerundive/Absolutive
Can function as a gerundive (to be seen) or an absolutive (having seen/perceived). Here used adverbially.
Prefix: ā
Root: lakṣ (class 10)
Note: Used adverbially to mean 'visibly' or 'appearing as'.
गतिमत् (gatimat) - moving, having motion
(adjective)
Nominative, neuter, singular of gatimat
gatimat - moving, having motion, agile
Possessive suffix -mat added to gati (motion).
Note: Agrees with nabhaḥ.
निकटम् (nikaṭam) - nearby, close
(adjective)
Nominative, neuter, singular of nikaṭa
nikaṭa - near, close, adjacent, proximity
Note: Agrees with nabhaḥ.
नभः (nabhaḥ) - sky (sky, atmosphere, cloud, space)
(noun)
Nominative, neuter, singular of nabhas
nabhas - sky, atmosphere, cloud, ether, space
आययौ (āyayau) - arrived, came
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) of ā-yā
Prefix: ā
Root: yā (class 2)
अञ्जनश्यामः (añjanaśyāmaḥ) - dark as collyrium
(adjective)
Nominative, masculine, singular of añjanaśyāma
añjanaśyāma - dark as collyrium (añjana), dark blue-black
Compound type : Tatpurusha (añjana+śyāma)
- añjana – collyrium, antimony (used as eyeliner); black pigment
noun (neuter) - śyāma – dark, blackish, dark blue
adjective (masculine)
कल्पाम्बुदगणः (kalpāmbudagaṇaḥ) - host of cosmic dissolution clouds
(noun)
Nominative, masculine, singular of kalpāmbudagaṇa
kalpāmbudagaṇa - host of cosmic dissolution (kalpa) clouds
Compound type : Tatpurusha (kalpa+ambuda+gaṇa)
- kalpa – aeon, cosmic cycle, dissolution
noun (masculine) - ambuda – cloud (lit. water-giver)
noun (masculine)
Compound of ambu (water) and da (giver). - gaṇa – host, multitude, collection, group
noun (masculine)
क्वणन् (kvaṇan) - thundering, roaring, making noise
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kvaṇat
kvaṇat - thundering, roaring, sounding, buzzing
Present Active Participle
From root kvaṇ (to sound).
Root: kvaṇ (class 1)