वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-68, verse-14
तद्वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः ।
कृत्वा विशोकं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत् ॥१४॥
कृत्वा विशोकं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत् ॥१४॥
14. tadvānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ ,
kṛtvā viśokaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat.
kṛtvā viśokaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat.
14.
tat vānara-balam dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodha-mūrcchitaḥ
kṛtvā viśokam nistriṃśam mūrdhni sītām parāmṛśat
kṛtvā viśokam nistriṃśam mūrdhni sītām parāmṛśat
14.
rāvaṇiḥ tat vānara-balam dṛṣṭvā krodha-mūrcchitaḥ
viśokam nistriṃśam kṛtvā sītām mūrdhni parāmṛśat
viśokam nistriṃśam kṛtvā sītām mūrdhni parāmṛśat
14.
Seeing that monkey army, Indrajit, overcome with rage, took his sharp sword and seized Sītā by the head.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तत् (tat) - that, that (referring to)
- वानर-बलम् (vānara-balam) - monkey army, army of monkeys
- दृष्ट्वा (dṛṣṭvā) - having seen
- रावणिः (rāvaṇiḥ) - Indrajit (son of Rāvaṇa) (son of Rāvaṇa, Indrajit)
- क्रोध-मूर्च्छितः (krodha-mūrcchitaḥ) - overcome with anger, fainted from rage
- कृत्वा (kṛtvā) - having done, having made, having taken
- विशोकम् (viśokam) - very sharp (referring to the sword) (sorrowless, free from grief, very sharp)
- निस्त्रिंशम् (nistriṁśam) - sword
- मूर्ध्नि (mūrdhni) - on the head, by the head
- सीताम् (sītām) - Sītā
- परामृशत् (parāmṛśat) - he seized, he touched
Words meanings and morphology
तत् (tat) - that, that (referring to)
(pronoun)
Accusative, neuter, singular of tad
tad - that, it
वानर-बलम् (vānara-balam) - monkey army, army of monkeys
(noun)
Accusative, neuter, singular of vānara-bala
vānara-bala - monkey army
Compound type : tatpuruṣa (vānara+bala)
- vānara – monkey
noun (masculine) - bala – strength, army
noun (neuter)
दृष्ट्वा (dṛṣṭvā) - having seen
(indeclinable)
Absolutive
Root: dṛś (class 1)
रावणिः (rāvaṇiḥ) - Indrajit (son of Rāvaṇa) (son of Rāvaṇa, Indrajit)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of rāvaṇi
rāvaṇi - son of Rāvaṇa (Indrajit)
क्रोध-मूर्च्छितः (krodha-mūrcchitaḥ) - overcome with anger, fainted from rage
(adjective)
Nominative, masculine, singular of krodha-mūrcchita
krodha-mūrcchita - overcome with anger
Compound type : tatpuruṣa (krodha+mūrcchita)
- krodha – anger, wrath
noun (masculine) - mūrcchita – fainted, unconscious, overwhelmed
adjective (masculine)
Past Passive Participle
Root: mūrcch (class 1)
कृत्वा (kṛtvā) - having done, having made, having taken
(indeclinable)
Absolutive
Root: kṛ (class 8)
विशोकम् (viśokam) - very sharp (referring to the sword) (sorrowless, free from grief, very sharp)
(adjective)
Accusative, masculine, singular of viśoka
viśoka - sorrowless, free from grief, very sharp
निस्त्रिंशम् (nistriṁśam) - sword
(noun)
Accusative, masculine, singular of nistriṃśa
nistriṁśa - sword
मूर्ध्नि (mūrdhni) - on the head, by the head
(noun)
Locative, masculine, singular of mūrdhan
mūrdhan - head
सीताम् (sītām) - Sītā
(proper noun)
Accusative, feminine, singular of sītā
sītā - Sītā (name of Rāma's wife)
परामृशत् (parāmṛśat) - he seized, he touched
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect past (laṅ) of mṛś
Prefix: parā
Root: mṛś (class 6)