वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-76, verse-2
तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा रावणात्मजः ।
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥२॥
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत ॥२॥
2. tasya jyātalanirghoṣaṃ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ ,
vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata.
vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata.
2.
tasya jyā-tala-nirghoṣam saḥ śrutvā rāvaṇa-ātmajaḥ
vivarṇa-vadanaḥ bhūtvā lakṣmaṇam sam-ud-aikṣata
vivarṇa-vadanaḥ bhūtvā lakṣmaṇam sam-ud-aikṣata
2.
Rāvaṇa-ātmajaḥ saḥ tasya jyā-tala-nirghoṣam śrutvā vivarṇa-vadanaḥ bhūtvā lakṣmaṇam sam-ud-aikṣata.
2.
Upon hearing the twang of his (Lakṣmaṇa's) bowstring, Rāvaṇa's son (Indrajit) turned pale-faced and looked at Lakṣmaṇa.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तस्य (tasya) - his
- ज्या-तल-निर्घोषम् (jyā-tala-nirghoṣam) - the sound of the bowstring and handguard, bowstring twang
- सः (saḥ) - Indrajit (he)
- श्रुत्वा (śrutvā) - having heard
- रावण-आत्मजः (rāvaṇa-ātmajaḥ) - Indrajit (son of Rāvaṇa)
- विवर्ण-वदनः (vivarṇa-vadanaḥ) - pale-faced, with a discolored face
- भूत्वा (bhūtvā) - having become
- लक्ष्मणम् (lakṣmaṇam) - Lakṣmaṇa
- सम्-उद्-ऐक्षत (sam-ud-aikṣata) - he looked at, beheld
Words meanings and morphology
तस्य (tasya) - his
(pronoun)
Genitive, masculine, singular of tad
tad - that
Note: Refers to Lakṣmaṇa.
ज्या-तल-निर्घोषम् (jyā-tala-nirghoṣam) - the sound of the bowstring and handguard, bowstring twang
(noun)
Accusative, masculine, singular of jyātalānirghoṣa
jyātalānirghoṣa - sound of bowstring and hand-protector
Compound type : tatpuruṣa (jyā+tala+nirghoṣa)
- jyā – bowstring
noun (feminine) - tala – palm of hand, surface
noun (neuter) - nirghoṣa – sound, noise
noun (masculine)
सः (saḥ) - Indrajit (he)
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of tad
tad - that
Note: Refers to Indrajit.
श्रुत्वा (śrutvā) - having heard
(indeclinable)
Absolutive (Gerund)
from √śru + ktvā
Root: śru (class 5)
रावण-आत्मजः (rāvaṇa-ātmajaḥ) - Indrajit (son of Rāvaṇa)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of rāvaṇātmaja
rāvaṇātmaja - son of Rāvaṇa
Compound type : tatpuruṣa (rāvaṇa+ātmaja)
- rāvaṇa – Rāvaṇa (proper name)
proper noun (masculine) - ātmaja – son, offspring
noun (masculine)
from ātman + jan + ḍa
Root: jan (class 4)
Note: Refers to Indrajit.
विवर्ण-वदनः (vivarṇa-vadanaḥ) - pale-faced, with a discolored face
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vivarṇavadana
vivarṇavadana - pale-faced
Compound type : bahuvrihi (vivarṇa+vadana)
- vivarṇa – discolored, pale
adjective - vadana – face, mouth
noun (neuter)
Note: Describes Indrajit.
भूत्वा (bhūtvā) - having become
(indeclinable)
Absolutive (Gerund)
from √bhū + ktvā
Root: bhū (class 1)
लक्ष्मणम् (lakṣmaṇam) - Lakṣmaṇa
(proper noun)
Accusative, masculine, singular of lakṣmaṇa
lakṣmaṇa - Lakṣmaṇa (proper name)
Note: Object of observation.
सम्-उद्-ऐक्षत (sam-ud-aikṣata) - he looked at, beheld
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of samudīkṣ
Imperfect tense (laṅ) 3rd person singular of √īkṣ with sam and ud prefixes
Prefixes: sam+ud
Root: īkṣ (class 1)