योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-3, chapter-84, verse-46
त्यक्तोपमानममनोज्ञपदं दुरापं क्षुब्धं धराविधुरितं विनिगीर्णवर्णम् ।
श्रोतुर्न याति हृदयं प्रविनाशमेति वाक्यं किलाज्यमिव भस्मनि हूयमानम् ॥ ४६ ॥
श्रोतुर्न याति हृदयं प्रविनाशमेति वाक्यं किलाज्यमिव भस्मनि हूयमानम् ॥ ४६ ॥
tyaktopamānamamanojñapadaṃ durāpaṃ kṣubdhaṃ dharāvidhuritaṃ vinigīrṇavarṇam ,
śroturna yāti hṛdayaṃ pravināśameti vākyaṃ kilājyamiva bhasmani hūyamānam 46
śroturna yāti hṛdayaṃ pravināśameti vākyaṃ kilājyamiva bhasmani hūyamānam 46
46.
tyaktopamānam amanōjñapadam durāpam
kṣubdham dharāvidhuritam vinigīrṇavarṇam
śrotuḥ na yāti hṛdayam pravināśam eti
vākyam kila ājyam iva bhasmani hūyamānam
kṣubdham dharāvidhuritam vinigīrṇavarṇam
śrotuḥ na yāti hṛdayam pravināśam eti
vākyam kila ājyam iva bhasmani hūyamānam
46.
vākyam tyaktopamānam amanōjñapadam
durāpam kṣubdham dharāvidhuritam vinigīrṇavarṇam
śrotuḥ hṛdayam na yāti pravināśam
eti kila bhasmani hūyamānam ājyam iva
durāpam kṣubdham dharāvidhuritam vinigīrṇavarṇam
śrotuḥ hṛdayam na yāti pravināśam
eti kila bhasmani hūyamānam ājyam iva
46.
A statement that lacks similes, contains unpleasant words, is difficult to comprehend, incoherent, disjointed, and pronounced indistinctly, fails to reach the listener's heart and is wasted, like an offering of ghee poured into ashes.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- त्यक्तोपमानम् (tyaktopamānam) - devoid of comparisons/similes
- अमन्ओज्ञपदम् (amanōjñapadam) - having unpleasant words
- दुरापम् (durāpam) - difficult to obtain/grasp
- क्षुब्धम् (kṣubdham) - agitated, disturbed, incoherent
- धराविधुरितम् (dharāvidhuritam) - disconnected, disorganized, deprived of its basis/support
- विनिगीर्णवर्णम् (vinigīrṇavarṇam) - with swallowed/indistinct syllables
- श्रोतुः (śrotuḥ) - of the listener
- न (na) - not, no
- याति (yāti) - goes, reaches
- हृदयम् (hṛdayam) - heart
- प्रविनाशम् (pravināśam) - destruction, utter ruin
- एति (eti) - goes, attains, reaches
- वाक्यम् (vākyam) - statement, speech
- किल (kila) - indeed, certainly
- आज्यम् (ājyam) - ghee, clarified butter
- इव (iva) - like, as
- भस्मनि (bhasmani) - in ashes
- हूयमानम् (hūyamānam) - being offered, being sacrificed
Words meanings and morphology
त्यक्तोपमानम् (tyaktopamānam) - devoid of comparisons/similes
(adjective)
Nominative, neuter, singular of tyaktopamāna
tyaktopamāna - that which has abandoned comparisons; devoid of similes
Compound type : Bahuvrihi (tyakta+upamāna)
- tyakta – abandoned, given up, renounced
adjective
Past Passive Participle
Derived from root 'tyaj' (to abandon)
Root: tyaj (class 1) - upamāna – comparison, simile, analogy
noun (neuter)
Derived from root 'mā' with prefix 'upa'
Prefix: upa
Root: mā (class 2)
अमन्ओज्ञपदम् (amanōjñapadam) - having unpleasant words
(adjective)
Nominative, neuter, singular of amanōjñapada
amanōjñapada - having disagreeable words; composed of inelegant terms
Compound type : Bahuvrihi (amanōjña+pada)
- amanōjña – unpleasant, disagreeable
adjective - pada – word, step, foot, place
noun (neuter)
दुरापम् (durāpam) - difficult to obtain/grasp
(adjective)
Nominative, neuter, singular of durāpa
durāpa - difficult to obtain; hard to reach; inaccessible
Compound type : Tatpurusha (dur+āpa)
- dur – difficult, bad, ill
indeclinable - āpa – obtainable, reachable
adjective
Agentive/Gerundive (formed with -a suffix)
Derived from root 'āp' with suffix '-a'
Root: āp (class 5)
क्षुब्धम् (kṣubdham) - agitated, disturbed, incoherent
(adjective)
Nominative, neuter, singular of kṣubdha
kṣubdha - agitated, disturbed, shaken
Past Passive Participle
Derived from root 'kṣubh' (to agitate, to be agitated)
Root: kṣubh (class 1)
धराविधुरितम् (dharāvidhuritam) - disconnected, disorganized, deprived of its basis/support
(adjective)
Nominative, neuter, singular of dharāvidhurita
dharāvidhurita - deprived of its support/base; disorganized, unsteady
Compound type : Tatpurusha (dharā+vidhurita)
- dharā – earth, ground, support
noun (feminine) - vidhurita – deprived, afflicted, separated, distraught
adjective
Past Passive Participle
Derived from root 'dhur' (to bear) with prefix 'vi', or from 'vidhura'
Prefix: vi
Root: dhur
विनिगीर्णवर्णम् (vinigīrṇavarṇam) - with swallowed/indistinct syllables
(adjective)
Nominative, neuter, singular of vinigīrṇavarṇa
vinigīrṇavarṇa - having indistinct or swallowed syllables
Compound type : Bahuvrihi (vinigīrṇa+varṇa)
- vinigīrṇa – swallowed, indistinctly uttered
adjective
Past Passive Participle
Derived from root 'gṛ' (to swallow) with prefixes 'vi' and 'ni'
Prefixes: vi+ni
Root: gṛ (class 6) - varṇa – syllable, letter, color, caste
noun (masculine)
श्रोतुः (śrotuḥ) - of the listener
(noun)
Genitive, masculine, singular of śrotṛ
śrotṛ - listener, hearer
Agent noun
Derived from root 'śru' (to hear) with agent suffix '-tṛ'
Root: śru (class 5)
न (na) - not, no
(indeclinable)
याति (yāti) - goes, reaches
(verb)
3rd person , singular, active, present indicative (laṭ) of yā
Root: yā (class 2)
हृदयम् (hṛdayam) - heart
(noun)
Accusative, neuter, singular of hṛdaya
hṛdaya - heart, mind, core, essence
प्रविनाशम् (pravināśam) - destruction, utter ruin
(noun)
Accusative, masculine, singular of pravināśa
pravināśa - destruction, ruin, annihilation
Derived from root 'naś' (to perish) with prefixes 'pra' and 'vi'
Prefixes: pra+vi
Root: naś (class 4)
एति (eti) - goes, attains, reaches
(verb)
3rd person , singular, active, present indicative (laṭ) of i
Root: i (class 2)
वाक्यम् (vākyam) - statement, speech
(noun)
Nominative, neuter, singular of vākya
vākya - statement, sentence, speech, word
किल (kila) - indeed, certainly
(indeclinable)
आज्यम् (ājyam) - ghee, clarified butter
(noun)
Nominative, neuter, singular of ājya
ājya - ghee, clarified butter, sacrificial butter
इव (iva) - like, as
(indeclinable)
भस्मनि (bhasmani) - in ashes
(noun)
Locative, neuter, singular of bhasman
bhasman - ash, cinder
हूयमानम् (hūyamānam) - being offered, being sacrificed
(adjective)
Nominative, neuter, singular of hūyamāna
hūyamāna - being offered (as oblation), being sacrificed
Present Passive Participle
Derived from root 'hu' (to offer, sacrifice) with passive suffix '-yamāna'
Root: hu (class 3)