वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-5, chapter-18, verse-22
प्रतिकर्माभिसंयुक्ता दाक्षिण्येन वरानने ।
भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं पिब भीरु रमस्व च ।
यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ॥२२॥
भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं पिब भीरु रमस्व च ।
यथेष्टं च प्रयच्छ त्वं पृथिवीं वा धनानि च ॥२२॥
22. pratikarmābhisaṃyuktā dākṣiṇyena varānane ,
bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca ,
yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca.
bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ piba bhīru ramasva ca ,
yatheṣṭaṃ ca prayaccha tvaṃ pṛthivīṃ vā dhanāni ca.
22.
pratikarma abhisaṃyuktā dākṣiṇyena
varānane bhuṅkṣva bhogān yathākāmam
piba bhīru ramasva ca yatheṣṭam ca
prayaccha tvam pṛthivīm vā dhanāni ca
varānane bhuṅkṣva bhogān yathākāmam
piba bhīru ramasva ca yatheṣṭam ca
prayaccha tvam pṛthivīm vā dhanāni ca
22.
varānane pratikarma abhisaṃyuktā
dākṣiṇyena bhīru bhogān yathākāmam
bhuṅkṣva piba ca ramasva ca tvam pṛthivīm
vā dhanāni yatheṣṭam ca prayaccha
dākṣiṇyena bhīru bhogān yathākāmam
bhuṅkṣva piba ca ramasva ca tvam pṛthivīm
vā dhanāni yatheṣṭam ca prayaccha
22.
O fair-faced one, adorned with decoration and grace! Enjoy pleasures as you wish, drink, O timid one, and delight yourself. And you may bestow land or wealth as much as you desire.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- प्रतिकर्म (pratikarma) - adornment, embellishment, decoration
- अभिसंयुक्ता (abhisaṁyuktā) - fully adorned, completely connected
- दाक्षिण्येन (dākṣiṇyena) - with courtesy, with grace, by kindness
- वरानने (varānane) - O fair-faced one! O beautiful-faced one!
- भुङ्क्ष्व (bhuṅkṣva) - enjoy, partake
- भोगान् (bhogān) - enjoyments, pleasures, objects of enjoyment
- यथाकामम् (yathākāmam) - as desired, at will
- पिब (piba) - drink
- भीरु (bhīru) - O timid one!
- रमस्व (ramasva) - enjoy yourself, delight, revel
- च (ca) - and
- यथेष्टम् (yatheṣṭam) - as desired, at will
- च (ca) - and
- प्रयच्छ (prayaccha) - give, bestow, grant
- त्वम् (tvam) - you
- पृथिवीम् (pṛthivīm) - earth, land
- वा (vā) - or
- धनानि (dhanāni) - riches, wealth, treasures
- च (ca) - and
Words meanings and morphology
प्रतिकर्म (pratikarma) - adornment, embellishment, decoration
(noun)
neuter, singular of pratikarma
pratikarma - adornment, decoration, embellishment, counter-action
Prefix: prati
Root: kṛ (class 8)
अभिसंयुक्ता (abhisaṁyuktā) - fully adorned, completely connected
(adjective)
Nominative, feminine, singular of abhisaṃyukta
abhisaṁyukta - completely united, fully endowed, thoroughly adorned
Past Passive Participle
From root yuj (to join) with prefixes abhi and sam. Feminine nominative singular.
Prefixes: abhi+sam
Root: yuj (class 7)
दाक्षिण्येन (dākṣiṇyena) - with courtesy, with grace, by kindness
(noun)
Instrumental, neuter, singular of dākṣiṇya
dākṣiṇya - courtesy, civility, kindness, grace, skill
Derived from 'dakṣiṇa' (skillful, polite).
वरानने (varānane) - O fair-faced one! O beautiful-faced one!
(noun)
Vocative, feminine, singular of varānanā
varānanā - a woman with a beautiful face
Compound type : bahuvrihi (vara+ānana)
- vara – excellent, beautiful, best; boon
adjective (masculine) - ānana – face, mouth
noun (neuter)
भुङ्क्ष्व (bhuṅkṣva) - enjoy, partake
(verb)
2nd person , singular, middle, imperative (loṭ) of bhuj
Imperative 2nd Singular Ātmanepada
From root bhuj (class 7, bhuṅkte).
Root: bhuj (class 7)
भोगान् (bhogān) - enjoyments, pleasures, objects of enjoyment
(noun)
Accusative, masculine, plural of bhoga
bhoga - enjoyment, pleasure, possession, experience
Derived from root bhuj (to enjoy).
Root: bhuj (class 7)
Note: Object of 'bhuṅkṣva'.
यथाकामम् (yathākāmam) - as desired, at will
(indeclinable)
Compound type : avyayibhāva (yathā+kāma)
- yathā – as, just as, in what manner
indeclinable - kāma – desire, wish, longing
noun (masculine)
Note: Adverb modifying 'bhuṅkṣva'.
पिब (piba) - drink
(verb)
2nd person , singular, active, imperative (loṭ) of pā
Imperative 2nd Singular Parasmaipada
From root pā (class 1, pibati).
Root: pā (class 1)
भीरु (bhīru) - O timid one!
(adjective)
Vocative, feminine, singular of bhīru
bhīru - timid, fearful; a timid person
Derived from root bhī (to fear).
Root: bhī (class 3)
रमस्व (ramasva) - enjoy yourself, delight, revel
(verb)
2nd person , singular, middle, imperative (loṭ) of ram
Imperative 2nd Singular Ātmanepada
From root ram (class 1, ramate).
Root: ram (class 1)
च (ca) - and
(indeclinable)
यथेष्टम् (yatheṣṭam) - as desired, at will
(indeclinable)
Compound type : avyayibhāva (yathā+iṣṭa)
- yathā – as, just as
indeclinable - iṣṭa – desired, wished, beloved
adjective (masculine)
Past Passive Participle
From root iṣ (to wish, desire).
Root: iṣ (class 6)
Note: Adverb modifying 'prayaccha'.
च (ca) - and
(indeclinable)
प्रयच्छ (prayaccha) - give, bestow, grant
(verb)
2nd person , singular, active, imperative (loṭ) of yac
Imperative 2nd Singular Parasmaipada
From root yac (class 1, yacchati) with prefix pra.
Prefix: pra
Root: yac (class 1)
त्वम् (tvam) - you
(pronoun)
Nominative, singular of yuṣmad
yuṣmad - you (pronoun)
Note: Subject of 'prayaccha'.
पृथिवीम् (pṛthivīm) - earth, land
(noun)
Accusative, feminine, singular of pṛthivī
pṛthivī - earth, ground, land, world
Note: Object of 'prayaccha'.
वा (vā) - or
(indeclinable)
धनानि (dhanāni) - riches, wealth, treasures
(noun)
Accusative, neuter, plural of dhana
dhana - wealth, riches, property, money
Note: Object of 'prayaccha'.
च (ca) - and
(indeclinable)