Skip to content
אתר זה לא תומך בגרסאות ישנות של אינטרנט אקספלורר
מומלץ להשתמש בדפדפן גוגל כרום או פיירפוקס מוזילה
(או באינטרנט אקספלורר / edge עדכני)
Enjoy Learning Sanskrit tips, tools, resources and more...
3,105

महाभारतः       mahābhārataḥ - book-3, chapter-105, verse-9

ततः काले बहुतिथे व्यतीते भरतर्षभ ।
दीक्षितः सगरो राजा हयमेधेन वीर्यवान् ।
तस्याश्वो व्यचरद्भूमिं पुत्रैः सुपरिरक्षितः ॥९॥
9. tataḥ kāle bahutithe vyatīte bharatarṣabha ,
dīkṣitaḥ sagaro rājā hayamedhena vīryavān ,
tasyāśvo vyacaradbhūmiṁ putraiḥ suparirakṣitaḥ.
9. tataḥ kāle bahutithe vyatīte
bharatarṣabha | dīkṣitaḥ sagaraḥ rājā
hayamedhena vīryavān | tasya aśvaḥ
vyacarat bhūmim putraiḥ suparirakṣitaḥ
9. bharatarṣabha tataḥ bahutithe kāle
vyatīte vīryavān rājā sagaraḥ
hayamedhena dīkṣitaḥ tasya aśvaḥ putraiḥ
suparirakṣitaḥ bhūmim vyacarat
9. Then, after a very long time had passed, O best of Bharatas, the mighty King Sagara was initiated for a horse Vedic ritual (yajña). His horse roamed the earth, very well protected by his sons.

Words meanings summery:

(Scroll down for elaborated words morphology)

  • ततः (tataḥ) - then, thereafter
  • काले (kāle) - in time, at the time
  • बहुतिथे (bahutithe) - of long duration, after a long time
  • व्यतीते (vyatīte) - passed, elapsed
  • भरतर्षभ (bharatarṣabha) - O best of Bharatas
  • दीक्षितः (dīkṣitaḥ) - initiated, consecrated
  • सगरः (sagaraḥ) - Sagara
  • राजा (rājā) - king
  • हयमेधेन (hayamedhena) - by means of a horse Vedic ritual
  • वीर्यवान् (vīryavān) - powerful, mighty
  • तस्य (tasya) - his
  • अश्वः (aśvaḥ) - horse
  • व्यचरत् (vyacarat) - roamed, wandered
  • भूमिम् (bhūmim) - the earth
  • पुत्रैः (putraiḥ) - by (his) sons
  • सुपरिरक्षितः (suparirakṣitaḥ) - well-guarded, very well protected

Words meanings and morphology

ततः (tataḥ) - then, thereafter
(indeclinable)
काले (kāle) - in time, at the time
(noun)
Locative, masculine, singular of kāla
kāla - time, season, period
बहुतिथे (bahutithe) - of long duration, after a long time
(adjective)
Locative, masculine, singular of bahutithi
bahutithi - of many days, lasting long
Compound type : bahuvrīhi (bahu+tithi)
  • bahu – much, many, numerous
    adjective
  • tithi – lunar day, date
    noun (feminine)
Note: Modifies 'kāle'
व्यतीते (vyatīte) - passed, elapsed
(adjective)
Locative, masculine, singular of vyatīta
vyatīta - passed, gone by, elapsed
Past Passive Participle
Derived from root 'i' with prefixes 'vi' and 'ati', and suffix -kta
Prefixes: vi+ati
Root: i (class 2)
Note: Modifies 'kāle'
भरतर्षभ (bharatarṣabha) - O best of Bharatas
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of bharatarṣabha
bharatarṣabha - best of Bharatas (lit. bull of Bharatas)
Compound type : tatpuruṣa (bharata+ṛṣabha)
  • bharata – Bharata (a lineage, a proper name)
    proper noun (masculine)
  • ṛṣabha – bull; best, pre-eminent
    noun (masculine)
दीक्षितः (dīkṣitaḥ) - initiated, consecrated
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dīkṣita
dīkṣita - initiated, consecrated, prepared for a solemn ceremony
Past Passive Participle
Derived from root 'dīkṣ' with suffix -kta
Root: dīkṣ (class 1)
सगरः (sagaraḥ) - Sagara
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of sagara
sagara - Sagara (a celebrated king in Hindu mythology)
राजा (rājā) - king
(noun)
Nominative, masculine, singular of rājan
rājan - king, ruler
हयमेधेन (hayamedhena) - by means of a horse Vedic ritual
(noun)
Instrumental, masculine, singular of hayamedha
hayamedha - horse Vedic ritual (aśvamedha yajña)
Compound type : tatpuruṣa (haya+medha)
  • haya – horse
    noun (masculine)
  • medha – Vedic ritual, sacrifice
    noun (masculine)
वीर्यवान् (vīryavān) - powerful, mighty
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vīryavat
vīryavat - powerful, mighty, valorous
Derived from 'vīrya' with possessive suffix '-vat'
तस्य (tasya) - his
(pronoun)
Genitive, masculine, singular of tad
tad - that, he, she, it
अश्वः (aśvaḥ) - horse
(noun)
Nominative, masculine, singular of aśva
aśva - horse
व्यचरत् (vyacarat) - roamed, wandered
(verb)
3rd person , singular, active, imperfect (laṅ) of car
Prefixes: vi+a
Root: car (class 1)
भूमिम् (bhūmim) - the earth
(noun)
Accusative, feminine, singular of bhūmi
bhūmi - earth, ground, land
पुत्रैः (putraiḥ) - by (his) sons
(noun)
Instrumental, masculine, plural of putra
putra - son, child
सुपरिरक्षितः (suparirakṣitaḥ) - well-guarded, very well protected
(adjective)
Nominative, masculine, singular of suparirakṣita
suparirakṣita - well protected, carefully guarded
Past Passive Participle
Compound of 'su' (well) and 'parirakṣita' (protected)
Compound type : tatpuruṣa (su+parirakṣita)
  • su – good, well, excellent
    indeclinable
  • parirakṣita – protected, guarded, preserved
    adjective (masculine)
    Past Passive Participle
    Derived from root 'rakṣ' with prefix 'pari' and suffix -kta
    Prefix: pari
    Root: rakṣ (class 1)