महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-14, chapter-89, verse-3
मन्निमित्तं हि स सदा पार्थः सुखविवर्जितः ।
अतीव विजयो धीमानिति मे दूयते मनः ॥३॥
अतीव विजयो धीमानिति मे दूयते मनः ॥३॥
3. mannimittaṁ hi sa sadā pārthaḥ sukhavivarjitaḥ ,
atīva vijayo dhīmāniti me dūyate manaḥ.
atīva vijayo dhīmāniti me dūyate manaḥ.
3.
mat nimittam hi saḥ sadā pārthaḥ sukhavivarjitaḥ
atīva vijayaḥ dhīmān iti me dūyate manaḥ
atīva vijayaḥ dhīmān iti me dūyate manaḥ
3.
hi mat nimittam saḥ dhīmān vijayaḥ pārthaḥ
sadā sukhavivarjitaḥ atīva iti me manaḥ dūyate
sadā sukhavivarjitaḥ atīva iti me manaḥ dūyate
3.
Indeed, because of me, that intelligent Vijaya (Arjuna) was always exceedingly devoid of happiness; thus my mind grieves.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- मत् (mat) - my, from me
- निमित्तम् (nimittam) - cause, reason, on account of
- हि (hi) - indeed, because, for
- सः (saḥ) - he, that
- सदा (sadā) - always, ever
- पार्थः (pārthaḥ) - son of Pritha (Arjuna)
- सुखविवर्जितः (sukhavivarjitaḥ) - devoid of happiness, bereft of joy
- अतीव (atīva) - exceedingly, very much
- विजयः (vijayaḥ) - Vijaya (Arjuna)
- धीमान् (dhīmān) - intelligent, wise
- इति (iti) - thus
- मे (me) - my, to me
- दूयते (dūyate) - grieves, suffers
- मनः (manaḥ) - mind, heart
Words meanings and morphology
मत् (mat) - my, from me
(pronoun)
Genitive, singular of aham
aham - I, me
Note: Used here as part of a compound 'man-nimittam'.
निमित्तम् (nimittam) - cause, reason, on account of
(noun)
Accusative, neuter, singular of nimitta
nimitta - cause, reason, on account of
Note: Used adverbially with mat (mat-nimittam = on my account).
हि (hi) - indeed, because, for
(indeclinable)
सः (saḥ) - he, that
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of tad
tad - that, he
सदा (sadā) - always, ever
(indeclinable)
पार्थः (pārthaḥ) - son of Pritha (Arjuna)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of pārtha
pārtha - son of Pṛthā (Kunti), an epithet of Arjuna
सुखविवर्जितः (sukhavivarjitaḥ) - devoid of happiness, bereft of joy
(adjective)
Nominative, masculine, singular of sukhavivarjita
sukhavivarjita - devoid of happiness, bereft of joy
Compound type : tatpuruṣa (sukha+vivarjita)
- sukha – happiness, joy
noun (neuter) - vivarjita – deprived of, devoid of
adjective (masculine)
Past Passive Participle
from root vṛj (to avoid, abandon) with prefix vi
Prefix: vi
Root: vṛj (class 1)
अतीव (atīva) - exceedingly, very much
(indeclinable)
विजयः (vijayaḥ) - Vijaya (Arjuna)
(noun)
Nominative, masculine, singular of vijaya
vijaya - victory; a name of Arjuna
Root: ji (class 1)
Note: Vijaya (Arjuna)
धीमान् (dhīmān) - intelligent, wise
(adjective)
Nominative, masculine, singular of dhīmat
dhīmat - intelligent, wise
from dhī (intellect) + -mat (possessive suffix)
इति (iti) - thus
(indeclinable)
मे (me) - my, to me
(pronoun)
Genitive, singular of aham
aham - I, my
Note: Possessive genitive.
दूयते (dūyate) - grieves, suffers
(verb)
3rd person , singular, middle, present (lat) of dū
Present Indicative
from root dū (to grieve), 3rd person singular, present middle (ātmanepada)
Root: dū (class 9)
मनः (manaḥ) - mind, heart
(noun)
Nominative, neuter, singular of manas
manas - mind, heart, intellect