योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-5, chapter-15, verse-6
तीक्ष्णा कृष्णा सुदीर्घा च वहत्यङ्गं सदा निजम् ।
शीतलैवासुखोदर्का घोरा तृष्णाकृपाणिका ॥ ६ ॥
शीतलैवासुखोदर्का घोरा तृष्णाकृपाणिका ॥ ६ ॥
tīkṣṇā kṛṣṇā sudīrghā ca vahatyaṅgaṃ sadā nijam ,
śītalaivāsukhodarkā ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā 6
śītalaivāsukhodarkā ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā 6
6.
tīkṣṇā kṛṣṇā sudīrghā ca vahati aṅgam sadā
nijam śītalā eva asukhodaṛkā ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā
nijam śītalā eva asukhodaṛkā ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā
6.
tīkṣṇā kṛṣṇā sudīrghā ca śītalā eva asukhodaṛkā
ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā sadā nijam aṅgam vahati
ghorā tṛṣṇākṛpāṇikā sadā nijam aṅgam vahati
6.
This sharp, dark, and very long dagger of craving (tṛṣṇā) always draws one's own self along. Though it appears cool, it invariably leads to unhappiness and is dreadful.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तीक्ष्णा (tīkṣṇā) - sharp, keen, fierce
- कृष्णा (kṛṣṇā) - insatiable, relentless (dark, black, insatiable)
- सुदीर्घा (sudīrghā) - very long, extensive
- च (ca) - and
- वहति (vahati) - carries, bears, draws along
- अङ्गम् (aṅgam) - one's own self (body, limb, self)
- सदा (sadā) - always, ever
- निजम् (nijam) - one's own, innate
- शीतला (śītalā) - seemingly cool or cool in appearance (cool, cold)
- एव (eva) - indeed, only, just, certainly
- असुखोदऋका (asukhodaṛkā) - having an unhappy outcome, resulting in unhappiness
- घोरा (ghorā) - dreadful, terrible, fearful
- तृष्णाकृपाणिका (tṛṣṇākṛpāṇikā) - the dagger/knife of craving (tṛṣṇā)
Words meanings and morphology
तीक्ष्णा (tīkṣṇā) - sharp, keen, fierce
(adjective)
Nominative, feminine, singular of tīkṣṇa
tīkṣṇa - sharp, keen, fierce, strong
Root: tiś (class 4)
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
कृष्णा (kṛṣṇā) - insatiable, relentless (dark, black, insatiable)
(adjective)
Nominative, feminine, singular of kṛṣṇa
kṛṣṇa - black, dark; Krishna (name)
Root: kṛṣ (class 1)
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
सुदीर्घा (sudīrghā) - very long, extensive
(adjective)
Nominative, feminine, singular of sudīrgha
sudīrgha - very long
Compound type : tatpuruṣa (su+dīrgha)
- su – good, well, very
indeclinable - dīrgha – long, extended
adjective (masculine)
Root: dīrgh
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
च (ca) - and
(indeclinable)
वहति (vahati) - carries, bears, draws along
(verb)
3rd person , singular, active, present (lat) of vah
Present Active Indicative
3rd person singular.
Root: vah (class 1)
अङ्गम् (aṅgam) - one's own self (body, limb, self)
(noun)
Accusative, neuter, singular of aṅga
aṅga - limb, body, part, self
Note: Object of 'vahati'.
सदा (sadā) - always, ever
(indeclinable)
निजम् (nijam) - one's own, innate
(adjective)
Accusative, neuter, singular of nija
nija - one's own, native, inherent
Note: Qualifies 'aṅgam'.
शीतला (śītalā) - seemingly cool or cool in appearance (cool, cold)
(adjective)
Nominative, feminine, singular of śītala
śītala - cool, cold
Root: śī (class 2)
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
एव (eva) - indeed, only, just, certainly
(indeclinable)
असुखोदऋका (asukhodaṛkā) - having an unhappy outcome, resulting in unhappiness
(adjective)
Nominative, feminine, singular of asukhodaṛka
asukhodaṛka - having an unhappy outcome
Compound type : bahuvrīhi (a+sukha+udarka)
- a – not, non-
indeclinable - sukha – happiness, comfort
noun (neuter) - udarka – result, outcome
noun (masculine)
Prefix: ud
Root: ṛc
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
घोरा (ghorā) - dreadful, terrible, fearful
(adjective)
Nominative, feminine, singular of ghora
ghora - dreadful, terrible, fearful
Note: Qualifies 'tṛṣṇākṛpāṇikā'.
तृष्णाकृपाणिका (tṛṣṇākṛpāṇikā) - the dagger/knife of craving (tṛṣṇā)
(noun)
Nominative, feminine, singular of tṛṣṇākṛpāṇikā
tṛṣṇākṛpāṇikā - dagger of craving
Compound type : tatpuruṣa (tṛṣṇā+kṛpāṇikā)
- tṛṣṇā – craving, desire, thirst (tṛṣṇā)
noun (feminine)
Root: tṛṣ (class 4) - kṛpāṇikā – small sword, dagger, knife
noun (feminine)
Note: Subject of the sentence.