वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-6, chapter-21, verse-28
विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः ।
विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः सुदुर्धरः ॥२८॥
विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः सुदुर्धरः ॥२८॥
28. viśvakarmasuto vīro nalaḥ plavagasattamaḥ ,
vikrānto vegavānatra vasuputraḥ sudurdharaḥ.
vikrānto vegavānatra vasuputraḥ sudurdharaḥ.
28.
viśvakarmasutaḥ vīraḥ nalaḥ plavagasattamaḥ
vikrāntaḥ vegavān atra vasuputraḥ sudurdharaḥ
vikrāntaḥ vegavān atra vasuputraḥ sudurdharaḥ
28.
atra viśvakarmasutaḥ vīraḥ plavagasattamaḥ
nalaḥ vikrāntaḥ vegavān vasuputraḥ sudurdharaḥ
nalaḥ vikrāntaḥ vegavān vasuputraḥ sudurdharaḥ
28.
Here is the heroic Nala, son of Viśvakarman, the best among the monkeys. He is valorous, swift, and, as a son of Vasu, very difficult to restrain.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- विश्वकर्मसुतः (viśvakarmasutaḥ) - son of Viśvakarman
- वीरः (vīraḥ) - heroic, brave man
- नलः (nalaḥ) - Nala
- प्लवगसत्तमः (plavagasattamaḥ) - best among the monkeys
- विक्रान्तः (vikrāntaḥ) - valorous, mighty, powerful
- वेगवान् (vegavān) - swift, fast, impetuous
- अत्र (atra) - here, in this place
- वसुपुत्रः (vasuputraḥ) - son of Vasu
- सुदुर्धरः (sudurdharaḥ) - very difficult to restrain or hold back
Words meanings and morphology
विश्वकर्मसुतः (viśvakarmasutaḥ) - son of Viśvakarman
(noun)
Nominative, masculine, singular of viśvakarmasuta
viśvakarmasuta - son of Viśvakarman
Compound type : tatpuruṣa (viśvakarman+suta)
- viśvakarman – architect of the gods, divine artisan
proper noun (masculine) - suta – son, born
noun (masculine)
Past Passive Participle
Derived from root `sū` (to give birth)
Root: sū (class 2)
वीरः (vīraḥ) - heroic, brave man
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vīra
vīra - hero, brave, powerful
Note: Agrees with Nala
नलः (nalaḥ) - Nala
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of nala
nala - Nala (name of a monkey chief, son of Viśvakarman)
प्लवगसत्तमः (plavagasattamaḥ) - best among the monkeys
(noun)
Nominative, masculine, singular of plavagasattama
plavagasattama - best of monkeys, excellent monkey
Compound type : tatpuruṣa (plavaga+sattama)
- plavaga – monkey (lit. 'going by leaps')
noun (masculine)
Derived from root `plu` (to float, jump) + `ga` (going)
Root: plu (class 1) - sattama – best, excellent, most eminent
adjective (masculine)
Superlative of `sat` (good, existing)
Note: Agrees with Nala
विक्रान्तः (vikrāntaḥ) - valorous, mighty, powerful
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vikrānta
vikrānta - valorous, brave, mighty; stepped forth
Past Passive Participle
Derived from `vi-kram` (to step forth, be mighty)
Prefix: vi
Root: kram (class 1)
Note: Agrees with Nala
वेगवान् (vegavān) - swift, fast, impetuous
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vegavat
vegavat - swift, quick, energetic
Possessive suffix `mat/vat` added to `vega` (speed)
Note: Agrees with Nala
अत्र (atra) - here, in this place
(indeclinable)
वसुपुत्रः (vasuputraḥ) - son of Vasu
(noun)
Nominative, masculine, singular of vasuputra
vasuputra - son of a Vasu (a class of deities)
Compound type : tatpuruṣa (vasu+putra)
- vasu – a class of deities; wealth, excellent
noun (masculine) - putra – son
noun (masculine)
Note: Agrees with Nala
सुदुर्धरः (sudurdharaḥ) - very difficult to restrain or hold back
(adjective)
Nominative, masculine, singular of sudurdhara
sudurdhara - very difficult to bear/hold/restrain
Intensified form of `durdhara` (difficult to hold) with prefix `su-` (very)
Prefixes: su+dur
Root: dhṛ (class 1)
Note: Agrees with Nala