महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-13, chapter-119, verse-23
तिर्यग्योन्याः शूद्रतामभ्युपैति शूद्रो वैश्यत्वं क्षत्रियत्वं च वैश्यः ।
वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्गं पुण्यं ब्राह्मणः साधुवृत्तः ॥२३॥
वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं स्वर्गं पुण्यं ब्राह्मणः साधुवृत्तः ॥२३॥
23. tiryagyonyāḥ śūdratāmabhyupaiti; śūdro vaiśyatvaṁ kṣatriyatvaṁ ca vaiśyaḥ ,
vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṁ; svargaṁ puṇyaṁ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ.
vṛttaślāghī kṣatriyo brāhmaṇatvaṁ; svargaṁ puṇyaṁ brāhmaṇaḥ sādhuvṛttaḥ.
23.
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdraḥ
vaiśyatvam kṣatriyatvam ca vaiśyaḥ
vṛtta-ślāghī kṣatriyaḥ brāhmaṇatvam
svargam puṇyam brāhmaṇaḥ sādhu-vṛttaḥ
vaiśyatvam kṣatriyatvam ca vaiśyaḥ
vṛtta-ślāghī kṣatriyaḥ brāhmaṇatvam
svargam puṇyam brāhmaṇaḥ sādhu-vṛttaḥ
23.
tiryagyonyāḥ śūdratām abhyupaiti śūdraḥ vaiśyatvam
abhyupaiti vaiśyaḥ kṣatriyatvam ca abhyupaiti
vṛtta-ślāghī kṣatriyaḥ brāhmaṇatvam abhyupaiti
sādhu-vṛttaḥ brāhmaṇaḥ puṇyam svargam abhyupaiti
abhyupaiti vaiśyaḥ kṣatriyatvam ca abhyupaiti
vṛtta-ślāghī kṣatriyaḥ brāhmaṇatvam abhyupaiti
sādhu-vṛttaḥ brāhmaṇaḥ puṇyam svargam abhyupaiti
23.
One born from a lower species (tiryagyonyaḥ) attains the state of a śūdra. A śūdra attains the state of a vaiśya, and a vaiśya the state of a kṣatriya. A kṣatriya who praises good conduct attains the state of a brāhmaṇa. A brāhmaṇa of virtuous conduct attains meritorious heaven.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तिर्यग्योन्याः (tiryagyonyāḥ) - from a lower birth, from an animal womb
- शूद्रताम् (śūdratām) - the state of a śūdra
- अभ्युपैति (abhyupaiti) - attains, approaches, obtains
- शूद्रः (śūdraḥ) - a śūdra (member of the fourth varna)
- वैश्यत्वम् (vaiśyatvam) - the state of a vaiśya
- क्षत्रियत्वम् (kṣatriyatvam) - the state of a kṣatriya
- च (ca) - and
- वैश्यः (vaiśyaḥ) - a vaiśya (member of the third varna)
- वृत्त-श्लाघी (vṛtta-ślāghī) - one who praises good conduct, one who boasts of conduct
- क्षत्रियः (kṣatriyaḥ) - a kṣatriya (member of the second varna)
- ब्राह्मणत्वम् (brāhmaṇatvam) - the state of a brāhmaṇa
- स्वर्गम् (svargam) - heaven
- पुण्यम् (puṇyam) - meritorious (heaven) (meritorious, virtuous; merit, virtue)
- ब्राह्मणः (brāhmaṇaḥ) - a brāhmaṇa (member of the first varna)
- साधु-वृत्तः (sādhu-vṛttaḥ) - of good conduct, virtuous
Words meanings and morphology
तिर्यग्योन्याः (tiryagyonyāḥ) - from a lower birth, from an animal womb
(noun)
Ablative, feminine, singular of tiryagyoni
tiryagyoni - animal womb, lower species
Compound type : tatpuruṣa (tiryak+yoni)
- tiryak – going obliquely, horizontal, animal
adjective - yoni – womb, origin, birth, species
noun (feminine)
शूद्रताम् (śūdratām) - the state of a śūdra
(noun)
Accusative, feminine, singular of śūdratā
śūdratā - the state or condition of being a śūdra
अभ्युपैति (abhyupaiti) - attains, approaches, obtains
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of i
Prefixes: abhi+upa
Root: i (class 2)
शूद्रः (śūdraḥ) - a śūdra (member of the fourth varna)
(noun)
Nominative, masculine, singular of śūdra
śūdra - a member of the fourth varna (laborer class)
वैश्यत्वम् (vaiśyatvam) - the state of a vaiśya
(noun)
Accusative, neuter, singular of vaiśyatva
vaiśyatva - the state or condition of being a vaiśya
क्षत्रियत्वम् (kṣatriyatvam) - the state of a kṣatriya
(noun)
Accusative, neuter, singular of kṣatriyatva
kṣatriyatva - the state or condition of being a kṣatriya
च (ca) - and
(indeclinable)
वैश्यः (vaiśyaḥ) - a vaiśya (member of the third varna)
(noun)
Nominative, masculine, singular of vaiśya
vaiśya - a member of the third varna (merchant/farmer class)
वृत्त-श्लाघी (vṛtta-ślāghī) - one who praises good conduct, one who boasts of conduct
(adjective)
Nominative, masculine, singular of vṛttaślāghin
vṛttaślāghin - one who praises good conduct, one who boasts of conduct
Compound type : tatpuruṣa (vṛtta+ślāghin)
- vṛtta – conduct, action, occurrence
noun (neuter) - ślāghin – praising, boasting, commendatory
adjective (masculine)
agent noun/adjective from root ślāgh
Root: ślāgh (class 1)
क्षत्रियः (kṣatriyaḥ) - a kṣatriya (member of the second varna)
(noun)
Nominative, masculine, singular of kṣatriya
kṣatriya - a member of the second varna (warrior/ruler class)
ब्राह्मणत्वम् (brāhmaṇatvam) - the state of a brāhmaṇa
(noun)
Accusative, neuter, singular of brāhmaṇatva
brāhmaṇatva - the state or condition of being a brāhmaṇa
स्वर्गम् (svargam) - heaven
(noun)
Accusative, masculine, singular of svarga
svarga - heaven, paradise
पुण्यम् (puṇyam) - meritorious (heaven) (meritorious, virtuous; merit, virtue)
(adjective)
Accusative, neuter, singular of puṇya
puṇya - meritorious, virtuous, sacred, good; merit, virtue
ब्राह्मणः (brāhmaṇaḥ) - a brāhmaṇa (member of the first varna)
(noun)
Nominative, masculine, singular of brāhmaṇa
brāhmaṇa - a member of the first varna (priestly/learned class)
साधु-वृत्तः (sādhu-vṛttaḥ) - of good conduct, virtuous
(adjective)
Nominative, masculine, singular of sādhuvṛtta
sādhuvṛtta - of good conduct, virtuous, upright
Compound type : bahuvrīhi (sādhu+vṛtta)
- sādhu – good, virtuous, righteous
adjective - vṛtta – conduct, action, manner
noun (neuter)