महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-15, chapter-24, verse-23
ततो रात्र्यां व्यतीतायां कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
हुत्वाग्निं विधिवत्सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम् ।
उदङ्मुखा निरीक्षन्त उपवासपरायणाः ॥२३॥
हुत्वाग्निं विधिवत्सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम् ।
उदङ्मुखा निरीक्षन्त उपवासपरायणाः ॥२३॥
23. tato rātryāṁ vyatītāyāṁ kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ ,
hutvāgniṁ vidhivatsarve prayayuste yathākramam ,
udaṅmukhā nirīkṣanta upavāsaparāyaṇāḥ.
hutvāgniṁ vidhivatsarve prayayuste yathākramam ,
udaṅmukhā nirīkṣanta upavāsaparāyaṇāḥ.
23.
tataḥ rātryām vyatītāyām
kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ hutvā agnim vidhivat
sarve prayayuḥ te yathākramam udaṅmukhāḥ
nirīkṣantaḥ upavāsaparāyaṇāḥ
kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ hutvā agnim vidhivat
sarve prayayuḥ te yathākramam udaṅmukhāḥ
nirīkṣantaḥ upavāsaparāyaṇāḥ
23.
tataḥ rātryām vyatītāyām sarve te
kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ agnim vidhivat
hutvā yathākramam prayayuḥ udaṅmukhāḥ
nirīkṣantaḥ upavāsaparāyaṇāḥ
kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ agnim vidhivat
hutvā yathākramam prayayuḥ udaṅmukhāḥ
nirīkṣantaḥ upavāsaparāyaṇāḥ
23.
Then, after the night had passed, all of them, having completed their morning rituals and properly offered oblations into the fire, departed in their respective order. Facing north and intent on their fast, they continued to watch.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- ततः (tataḥ) - then, thereafter, from that
- रात्र्याम् (rātryām) - in the night, during the night
- व्यतीतायाम् (vyatītāyām) - having passed, gone by
- कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः (kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ) - those who had performed morning rituals
- हुत्वा (hutvā) - having offered oblation
- अग्निम् (agnim) - to the fire
- विधिवत् (vidhivat) - according to rule, properly
- सर्वे (sarve) - all, everyone
- प्रययुः (prayayuḥ) - they departed, went forth
- ते (te) - they
- यथाक्रमम् (yathākramam) - in order, successively
- उदङ्मुखाः (udaṅmukhāḥ) - facing north
- निरीक्षन्तः (nirīkṣantaḥ) - observing, looking
- उपवासपरायणाः (upavāsaparāyaṇāḥ) - intent on fasting, observing a fast
Words meanings and morphology
ततः (tataḥ) - then, thereafter, from that
(indeclinable)
रात्र्याम् (rātryām) - in the night, during the night
(noun)
Locative, feminine, singular of rātri
rātri - night
व्यतीतायाम् (vyatītāyām) - having passed, gone by
(adjective)
Locative, feminine, singular of vyatīta
vyatīta - passed, elapsed, gone by
Past Passive Participle
Prefixes: vi+ati
Root: i (class 2)
कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः (kṛtapūrvāhṇikakriyāḥ) - those who had performed morning rituals
(adjective)
Nominative, masculine, plural of kṛtapūrvāhṇikakriya
kṛtapūrvāhṇikakriya - one who has performed morning rituals
Compound type : bahuvrīhi (kṛta+pūrvāhṇika+kriyā)
- kṛta – done, performed
adjective
Past Passive Participle
Root: kṛ (class 8) - pūrvāhṇika – relating to the forenoon, morning (ritual)
adjective (neuter) - kriyā – action, ritual, rite
noun (feminine)
Root: kṛ (class 8)
हुत्वा (hutvā) - having offered oblation
(indeclinable)
absolutive
Root: hu (class 3)
अग्निम् (agnim) - to the fire
(noun)
Accusative, masculine, singular of agni
agni - fire, Agni (Vedic deity)
विधिवत् (vidhivat) - according to rule, properly
(indeclinable)
सर्वे (sarve) - all, everyone
(pronoun)
Nominative, masculine, plural of sarva
sarva - all, every, whole
प्रययुः (prayayuḥ) - they departed, went forth
(verb)
3rd person , plural, active, perfect (lit) of pra-yā
Prefix: pra
Root: yā (class 2)
ते (te) - they
(pronoun)
Nominative, masculine, plural of tad
tad - that, those
यथाक्रमम् (yathākramam) - in order, successively
(indeclinable)
Compound type : avyayībhāva (yathā+krama)
- yathā – as, like, according to
indeclinable - krama – step, order, sequence
noun (masculine)
Root: kram (class 1)
उदङ्मुखाः (udaṅmukhāḥ) - facing north
(adjective)
Nominative, masculine, plural of udaṅmukha
udaṅmukha - facing north, having a northward face
Compound type : bahuvrīhi (udañc+mukha)
- udañc – north, northward
adjective
Prefix: ud
Root: añc (class 1) - mukha – face, mouth, front
noun (neuter)
निरीक्षन्तः (nirīkṣantaḥ) - observing, looking
(adjective)
Nominative, masculine, plural of nirīkṣant
nirīkṣant - observing, looking at, watching
Present Active Participle
Prefix: nis
Root: īkṣ (class 1)
उपवासपरायणाः (upavāsaparāyaṇāḥ) - intent on fasting, observing a fast
(adjective)
Nominative, masculine, plural of upavāsaparāyaṇa
upavāsaparāyaṇa - devoted to fasting, intent on a fast
Compound type : tatpuruṣa (upavāsa+parāyaṇa)
- upavāsa – fast, fasting
noun (masculine)
Prefix: upa
Root: vas (class 1) - parāyaṇa – devoted to, intent on, supreme aim, ultimate resort
adjective
Prefix: para
Root: i (class 2)