योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-7, chapter-124, verse-11
एको विष्णुश्चतुर्भिः स्वैर्बाहुभिर्वा शरीरकैः ।
पृथक्कुर्वन्क्रियाः पाति जगद्भुंक्ते वराङ्गनाः ॥ ११ ॥
पृथक्कुर्वन्क्रियाः पाति जगद्भुंक्ते वराङ्गनाः ॥ ११ ॥
eko viṣṇuścaturbhiḥ svairbāhubhirvā śarīrakaiḥ ,
pṛthakkurvankriyāḥ pāti jagadbhuṃkte varāṅganāḥ 11
pṛthakkurvankriyāḥ pāti jagadbhuṃkte varāṅganāḥ 11
11.
ekaḥ viṣṇuḥ caturbhiḥ svaiḥ bāhubhiḥ vā śarīrakaiḥ
pṛthak kurvan kriyāḥ pāti jagat bhuṅkte varāṅganāḥ
pṛthak kurvan kriyāḥ pāti jagat bhuṅkte varāṅganāḥ
11.
ekaḥ viṣṇuḥ caturbhiḥ svaiḥ bāhubhiḥ vā śarīrakaiḥ
pṛthak kriyāḥ kurvan jagat pāti varāṅganāḥ bhuṅkte
pṛthak kriyāḥ kurvan jagat pāti varāṅganāḥ bhuṅkte
11.
The one Viṣṇu, with his four arms or various bodies, performs diverse actions, protects the world, and enjoys beautiful women.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- एकः (ekaḥ) - one, a single, unique
- विष्णुः (viṣṇuḥ) - Viṣṇu (the preserver deity)
- चतुर्भिः (caturbhiḥ) - by/with four
- स्वैः (svaiḥ) - by/with his own, by/with one's own
- बाहुभिः (bāhubhiḥ) - by/with arms
- वा (vā) - or
- शरीरकैः (śarīrakaiḥ) - by/with bodies, by/with forms
- पृथक् (pṛthak) - separately, apart, variously, distinct
- कुर्वन् (kurvan) - doing, performing, making
- क्रियाः (kriyāḥ) - actions, activities
- पाति (pāti) - protects, guards, rules
- जगत् (jagat) - the world, universe, what moves
- भुङ्क्ते (bhuṅkte) - enjoys, eats, experiences
- वराङ्गनाः (varāṅganāḥ) - beautiful women, excellent women
Words meanings and morphology
एकः (ekaḥ) - one, a single, unique
(adjective)
Nominative, masculine, singular of eka
eka - one, a single, unique
विष्णुः (viṣṇuḥ) - Viṣṇu (the preserver deity)
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of viṣṇu
viṣṇu - Viṣṇu
चतुर्भिः (caturbhiḥ) - by/with four
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of catur
catur - four
Note: Declined form of catur. Agrees with bāhubhiḥ and śarīrakaiḥ.
स्वैः (svaiḥ) - by/with his own, by/with one's own
(pronoun)
Instrumental, masculine, plural of sva
sva - own, one's own
Note: Agrees with bāhubhiḥ and śarīrakaiḥ.
बाहुभिः (bāhubhiḥ) - by/with arms
(noun)
Instrumental, masculine, plural of bāhu
bāhu - arm
वा (vā) - or
(indeclinable)
शरीरकैः (śarīrakaiḥ) - by/with bodies, by/with forms
(noun)
Instrumental, neuter, plural of śarīraka
śarīraka - body, form, subtle body
पृथक् (pṛthak) - separately, apart, variously, distinct
(indeclinable)
कुर्वन् (kurvan) - doing, performing, making
(adjective)
Nominative, masculine, singular of kṛ
kṛ - to do, to make, to perform
present active participle
root kṛ (class 8, ubhayapadī), present active participle, masculine nominative singular
Root: kṛ (class 8)
Note: Agrees with Viṣṇuḥ.
क्रियाः (kriyāḥ) - actions, activities
(noun)
Accusative, feminine, plural of kriyā
kriyā - action, activity, ritual
Note: Object of kurvan and pāti.
पाति (pāti) - protects, guards, rules
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of pā
root pā (class 2, parasmaipadī), present tense, 3rd person singular
Root: pā (class 2)
Note: Verb for Viṣṇuḥ.
जगत् (jagat) - the world, universe, what moves
(noun)
Accusative, neuter, singular of jagat
jagat - the world, universe, what moves
Note: Object of pāti.
भुङ्क्ते (bhuṅkte) - enjoys, eats, experiences
(verb)
3rd person , singular, active, present (laṭ) of bhuj
root bhuj (class 7, ātmanepadī), present tense, 3rd person singular
Root: bhuj (class 7)
Note: Verb for Viṣṇuḥ.
वराङ्गनाः (varāṅganāḥ) - beautiful women, excellent women
(noun)
Accusative, feminine, plural of varāṅganā
varāṅganā - beautiful woman, excellent woman
Compound type : tatpurusha (vara+aṅganā)
- vara – excellent, best, boon
adjective - aṅganā – woman
noun (feminine)
Note: Object of bhuṅkte.