वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-2, chapter-21, verse-6
कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति ।
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥६॥
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥६॥
6. kathaṃ hi dhenuḥ svaṃ vatsaṃ gacchantaṃ nānugacchati ,
ahaṃ tvānugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi.
ahaṃ tvānugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi.
6.
katham hi dhenuḥ svam vatsam gacchantam na
anugacchati aham tu anugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi
anugacchati aham tu anugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi
6.
dhenuḥ svam gacchantam vatsam katham hi na
anugacchati putra yatra gamiṣyasi aham tu anugamiṣyāmi
anugacchati putra yatra gamiṣyasi aham tu anugamiṣyāmi
6.
How indeed would a cow not follow its own calf as it goes? I, however, will follow wherever you, my son, go.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- कथम् (katham) - how?
- हि (hi) - indeed, surely, for, because
- धेनुः (dhenuḥ) - a cow, milch-cow
- स्वम् (svam) - own, one's own
- वत्सम् (vatsam) - calf, child
- गच्छन्तम् (gacchantam) - going, moving
- न (na) - not, no
- अनुगच्छति (anugacchati) - follows, goes after
- अहम् (aham) - I
- तु (tu) - but, however, on the other hand
- अनुगमिष्यामि (anugamiṣyāmi) - I will follow
- यत्र (yatra) - where, wherever
- पुत्र (putra) - O son!
- गमिष्यसि (gamiṣyasi) - you will go
Words meanings and morphology
कथम् (katham) - how?
(indeclinable)
हि (hi) - indeed, surely, for, because
(indeclinable)
धेनुः (dhenuḥ) - a cow, milch-cow
(noun)
Nominative, feminine, singular of dhenu
dhenu - cow, milch-cow
स्वम् (svam) - own, one's own
(pronoun)
Accusative, masculine, singular of sva
sva - own, one's own; self; relative, kinsman
Note: Used as an adjective here, agreeing with 'vatsam'.
वत्सम् (vatsam) - calf, child
(noun)
Accusative, masculine, singular of vatsa
vatsa - calf, child, darling
गच्छन्तम् (gacchantam) - going, moving
(adjective)
Accusative, masculine, singular of gacchat
gacchat - going, moving
Present Active Participle
From root gam (to go), present stem gaccha- + -at (suffix)
Root: gam (class 1)
Note: Modifies 'vatsam'.
न (na) - not, no
(indeclinable)
अनुगच्छति (anugacchati) - follows, goes after
(verb)
3rd person , singular, active, present (lat) of anugam
Present Indicative
Root gam with prefix anu-
Prefix: anu
Root: gam (class 1)
अहम् (aham) - I
(pronoun)
Nominative, singular of asmad
asmad - I
तु (tu) - but, however, on the other hand
(indeclinable)
अनुगमिष्यामि (anugamiṣyāmi) - I will follow
(verb)
1st person , singular, active, future (lṛṭ) of anugam
Future Indicative
Root gam with prefix anu-
Prefix: anu
Root: gam (class 1)
यत्र (yatra) - where, wherever
(indeclinable)
पुत्र (putra) - O son!
(noun)
Vocative, masculine, singular of putra
putra - son, child
गमिष्यसि (gamiṣyasi) - you will go
(verb)
2nd person , singular, active, future (lṛṭ) of gam
Future Indicative
From root gam
Root: gam (class 1)