महाभारतः
mahābhārataḥ
-
book-15, chapter-37, verse-1
वैशंपायन उवाच ।
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥१॥
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥१॥
1. vaiśaṁpāyana uvāca ,
tacchrutvā vividhaṁ tasya rājarṣeḥ paridevitam ,
punarnavīkṛtaḥ śoko gāndhāryā janamejaya.
tacchrutvā vividhaṁ tasya rājarṣeḥ paridevitam ,
punarnavīkṛtaḥ śoko gāndhāryā janamejaya.
1.
vaiśampāyana uvāca tat śrutvā vividham tasya rājarṣeḥ
paridevitam punaḥ navīkṛtaḥ śokaḥ gāndhāryā janamejaya
paridevitam punaḥ navīkṛtaḥ śokaḥ gāndhāryā janamejaya
1.
vaiśampāyana uvāca: janamejaya,
tat tasya rājarṣeḥ vividham paridevitam śrutvā,
gāndhāryā śokaḥ punaḥ navīkṛtaḥ.
tat tasya rājarṣeḥ vividham paridevitam śrutvā,
gāndhāryā śokaḥ punaḥ navīkṛtaḥ.
1.
Vaishampayana spoke: O Janamejaya, upon hearing those various lamentations of that royal sage (rājarṣi), Gandhari's grief (śoka) was renewed.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- वैशम्पायन (vaiśampāyana) - Vaishampayana (Vaishampayana (name of a sage))
- उवाच (uvāca) - spoke (spoke, said)
- तत् (tat) - those (that, this)
- श्रुत्वा (śrutvā) - upon hearing (having heard, having listened)
- विविधम् (vividham) - various (various, diverse, manifold)
- तस्य (tasya) - of that (his, of him)
- राजर्षेः (rājarṣeḥ) - of that royal sage (of the royal sage)
- परिदेवितम् (paridevitam) - lamentations (lamentation, wailing, mourning)
- पुनः (punaḥ) - again (again, anew, once more)
- नवीकृतः (navīkṛtaḥ) - was renewed (renewed, made new)
- शोकः (śokaḥ) - grief (grief, sorrow, lamentation)
- गान्धार्या (gāndhāryā) - of Gandhari
- जनमेजय (janamejaya) - O Janamejaya! (O Janamejaya! (name of a king))
Words meanings and morphology
वैशम्पायन (vaiśampāyana) - Vaishampayana (Vaishampayana (name of a sage))
(proper noun)
Nominative, masculine, singular of vaiśampāyana
vaiśampāyana - Vaishampayana (name of a sage, pupil of Vyasa)
Note: Speaker of this verse.
उवाच (uvāca) - spoke (spoke, said)
(verb)
3rd person , singular, active, perfect (lit) of √vac
Perfect Indicative
3rd person singular perfect active of `vac`.
Root: √vac (class 2)
तत् (tat) - those (that, this)
(pronoun)
Accusative, neuter, singular of tad
tad - that, this
Neuter accusative singular of demonstrative pronoun `tad`.
Note: Refers to 'paridevitam'.
श्रुत्वा (śrutvā) - upon hearing (having heard, having listened)
(indeclinable)
Gerund (absolutive)
Gerund formed from root `śru` (to hear).
Root: √śru (class 5)
विविधम् (vividham) - various (various, diverse, manifold)
(adjective)
Accusative, neuter, singular of vividha
vividha - various, diverse, manifold
Note: Qualifies 'paridevitam'.
तस्य (tasya) - of that (his, of him)
(pronoun)
Genitive, masculine, singular of tad
tad - that, he, it
Masculine genitive singular of demonstrative pronoun `tad`.
Note: Refers to the 'rājarṣi'.
राजर्षेः (rājarṣeḥ) - of that royal sage (of the royal sage)
(noun)
Genitive, masculine, singular of rājarṣi
rājarṣi - royal sage, a king who is also a sage
Compound type : tatpuruṣa (rājan+ṛṣi)
- rājan – king
noun (masculine) - ṛṣi – sage, seer
noun (masculine)
Note: Refers to Dhritarashtra.
परिदेवितम् (paridevitam) - lamentations (lamentation, wailing, mourning)
(noun)
Accusative, neuter, singular of paridevita
paridevita - lamentation, wailing, mourning
Past Passive Participle (substantivized)
From `pari-√div` (to lament).
Prefix: pari
Root: √div (class 4)
Note: Object of 'śrutvā'.
पुनः (punaḥ) - again (again, anew, once more)
(indeclinable)
नवीकृतः (navīkṛtaḥ) - was renewed (renewed, made new)
(adjective)
Nominative, masculine, singular of navīkṛta
navīkṛta - renewed, made new, refreshed
Past Passive Participle
Compound formed from `navī` (new) and `kṛta` (made, done), indicating 'made new'.
Compound type : tatpuruṣa (navī+kṛta)
- navī – new, fresh
adjective (feminine) - kṛta – made, done, created
adjective (masculine)
Past Passive Participle
From root `kṛ` (to do, make).
Root: √kṛ (class 8)
Note: Agrees with 'śokaḥ'.
शोकः (śokaḥ) - grief (grief, sorrow, lamentation)
(noun)
Nominative, masculine, singular of śoka
śoka - grief, sorrow, lamentation
From root `śuc` (to glow, to grieve).
Root: √śuc (class 1)
Note: Subject of 'navīkṛtaḥ'.
गान्धार्या (gāndhāryā) - of Gandhari
(proper noun)
Genitive, feminine, singular of gāndhārī
gāndhārī - Gandhari (name of Dhritarashtra's wife)
Genitive singular of `gāndhārī`.
Note: Possessive for 'śokaḥ'.
जनमेजय (janamejaya) - O Janamejaya! (O Janamejaya! (name of a king))
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of janamejaya
janamejaya - Janamejaya (name of a king, listener of the Mahabharata)
Vocative singular of `janamejaya`.
Note: The listener addressed by Vaishampayana.