योगवासिष्ठः
yogavāsiṣṭhaḥ
-
book-2, chapter-4, verse-13
पौरुषेण प्रयत्नेन त्रैलोक्यैश्वर्यसुन्दराम् ।
कश्चित्प्राणिविशेषो हि शक्रतां समुपागतः ॥ १३ ॥
कश्चित्प्राणिविशेषो हि शक्रतां समुपागतः ॥ १३ ॥
pauruṣeṇa prayatnena trailokyaiśvaryasundarām ,
kaścitprāṇiviśeṣo hi śakratāṃ samupāgataḥ 13
kaścitprāṇiviśeṣo hi śakratāṃ samupāgataḥ 13
13.
pauruṣeṇa prayatnena trailokyaiśvaryasundarām
| kaścit prāṇiviśeṣaḥ hi śakratām samupāgataḥ
| kaścit prāṇiviśeṣaḥ hi śakratām samupāgataḥ
13.
hi kaścit prāṇiviśeṣaḥ pauruṣeṇa prayatnena trailokyaiśvaryasundarām śakratām samupāgataḥ.
13.
Indeed, a certain individual living being has attained the state of Indra, which is made beautiful by the sovereignty of the three worlds, purely through his human (puruṣa) effort.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- पौरुषेण (pauruṣeṇa) - by human effort, by manly effort, by the effort of a puruṣa
- प्रयत्नेन (prayatnena) - by effort, by endeavor, by exertion
- त्रैलोक्यैश्वर्यसुन्दराम् (trailokyaiśvaryasundarām) - beautiful with the sovereignty/dominion of the three worlds
- कश्चित् (kaścit) - some, a certain, someone
- प्राणिविशेषः (prāṇiviśeṣaḥ) - a particular living being/creature
- हि (hi) - indeed, surely, for, because
- शक्रताम् (śakratām) - the state of being Indra, Indraship
- समुपागतः (samupāgataḥ) - attained, reached, approached
Words meanings and morphology
पौरुषेण (pauruṣeṇa) - by human effort, by manly effort, by the effort of a puruṣa
(noun)
Instrumental, neuter, singular of pauruṣa
pauruṣa - human, manly, vigorous; human effort, manliness
Derived from puruṣa
प्रयत्नेन (prayatnena) - by effort, by endeavor, by exertion
(noun)
Instrumental, masculine, singular of prayatna
prayatna - effort, endeavor, exertion
Prefix: pra
Root: yat (class 1)
त्रैलोक्यैश्वर्यसुन्दराम् (trailokyaiśvaryasundarām) - beautiful with the sovereignty/dominion of the three worlds
(adjective)
Accusative, feminine, singular of trailokyaiśvaryasundarā
trailokyaiśvaryasundarā - beautiful with the sovereignty of the three worlds
Compound type : tatpuruṣa (trailokya+aiśvarya+sundarā)
- trailokya – the three worlds
noun (neuter) - aiśvarya – sovereignty, dominion, prosperity, glory
noun (neuter) - sundarā – beautiful, lovely, charming
adjective (feminine)
कश्चित् (kaścit) - some, a certain, someone
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of kaścit
kaścit - some, a certain, someone
प्राणिविशेषः (prāṇiviśeṣaḥ) - a particular living being/creature
(noun)
Nominative, masculine, singular of prāṇiviśeṣa
prāṇiviśeṣa - a particular living being
Compound type : tatpuruṣa (prāṇin+viśeṣa)
- prāṇin – living being, animate creature
noun (masculine)
Prefix: pra
Root: an (class 2) - viśeṣa – distinction, particularity, specific type
noun (masculine)
Prefix: vi
Root: śiṣ (class 7)
हि (hi) - indeed, surely, for, because
(indeclinable)
शक्रताम् (śakratām) - the state of being Indra, Indraship
(noun)
Accusative, feminine, singular of śakratā
śakratā - the state or condition of being Indra
Derived from Śakra (Indra) with suffix -tā
समुपागतः (samupāgataḥ) - attained, reached, approached
(adjective)
Nominative, masculine, singular of samupāgata
samupāgata - approached, arrived at, attained
Past Passive Participle
Derived from root gam (to go) with prefixes sam and upa
Prefixes: sam+upa
Root: gam (class 1)