वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-2, chapter-49, verse-5
क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम् ।
पलाशबदरीमिश्रं राम वंशैश्च यामुनैः ॥५॥
पलाशबदरीमिश्रं राम वंशैश्च यामुनैः ॥५॥
5. krośamātraṃ tato gatvā nīlaṃ drakṣyatha kānanam ,
palāśabadarīmiśraṃ rāma vaṃśaiśca yāmunaiḥ.
palāśabadarīmiśraṃ rāma vaṃśaiśca yāmunaiḥ.
5.
krośamātram tataḥ gatvā nīlam drakṣyatha kānanam
palāśabadarīmiśram rāma vaṃśaiḥ ca yāmunaiḥ
palāśabadarīmiśram rāma vaṃśaiḥ ca yāmunaiḥ
5.
rāma tataḥ krośamātram gatvā nīlam palāśabadarīmiśram
ca yāmunaiḥ vaṃśaiḥ kānanam drakṣyatha
ca yāmunaiḥ vaṃśaiḥ kānanam drakṣyatha
5.
Then, O Rāma, after going just one krośa from there, you will see a dark forest, interspersed with Palāśa and Badarī trees, and with bamboos growing along the Yamuna.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- क्रोशमात्रम् (krośamātram) - only a krośa (a measure of distance)
- ततः (tataḥ) - then, from there, thereafter
- गत्वा (gatvā) - having gone
- नीलम् (nīlam) - dark, dark blue, dark green
- द्रक्ष्यथ (drakṣyatha) - you (plural) will see
- काननम् (kānanam) - forest, grove, wood
- पलाशबदरीमिश्रम् (palāśabadarīmiśram) - mixed with Palāśa and Badarī trees
- राम (rāma) - O Rāma
- वंशैः (vaṁśaiḥ) - by bamboos, with bamboos
- च (ca) - and, also
- यामुनैः (yāmunaiḥ) - of the Yamuna region, growing by the Yamuna
Words meanings and morphology
क्रोशमात्रम् (krośamātram) - only a krośa (a measure of distance)
(noun)
Accusative, neuter, singular of krośamātra
krośamātra - only a krośa (a measure of distance, approx. 2 miles)
Compound meaning 'only a krośa'
Compound type : tatpuruṣa (krośa+mātra)
- krośa – a measure of distance (approx. 2 miles or 4 km); cry, shout
noun (masculine)
Root: kruś (class 1) - mātra – only, merely, size, measure
adjective
ततः (tataḥ) - then, from there, thereafter
(indeclinable)
Ablative adverb from 'tad' (that)
गत्वा (gatvā) - having gone
(indeclinable)
absolutive
Derived from root gam
Root: gam (class 1)
नीलम् (nīlam) - dark, dark blue, dark green
(adjective)
Accusative, neuter, singular of nīla
nīla - dark, dark blue, dark green, black
द्रक्ष्यथ (drakṣyatha) - you (plural) will see
(verb)
2nd person , plural, active, future (lṛṭ) of dṛś
future, 2nd person plural
Root dṛś, parasmaipada, future tense
Root: dṛś (class 1)
काननम् (kānanam) - forest, grove, wood
(noun)
Accusative, neuter, singular of kānana
kānana - forest, grove, wood, garden
पलाशबदरीमिश्रम् (palāśabadarīmiśram) - mixed with Palāśa and Badarī trees
(adjective)
Accusative, neuter, singular of palāśabadarīmiśra
palāśabadarīmiśra - mixed with Palāśa and Badarī trees
Compound describing something mixed with Palāśa and Badarī
Compound type : dvandva / tatpuruṣa (palāśa+badarī+miśra)
- palāśa – Palāśa tree (Butea monosperma); leaf
noun (masculine) - badarī – Badarī tree (Indian jujube, Ziziphus mauritiana)
noun (feminine) - miśra – mixed, mingled, combined
adjective
Derived from root miśr (to mix)
Root: miśr (class 10)
राम (rāma) - O Rāma
(proper noun)
Vocative, masculine, singular of rāma
rāma - Rāma (a proper name, hero of the Ramayana); pleasing, beautiful
वंशैः (vaṁśaiḥ) - by bamboos, with bamboos
(noun)
Instrumental, masculine, plural of vaṃśa
vaṁśa - bamboo, race, lineage, family
च (ca) - and, also
(indeclinable)
यामुनैः (yāmunaiḥ) - of the Yamuna region, growing by the Yamuna
(adjective)
Instrumental, masculine, plural of yāmuna
yāmuna - relating to the Yamuna river, growing near Yamuna
Derived from Yamuna with suffix -a