वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-2, chapter-106, verse-4
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहंगमाम् ।
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥४॥
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥४॥
4. alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṃgamām ,
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva.
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva.
4.
alpoṣṇakṣubdhasalilām gharmottaptavihaṅgamām
līnamīnajhaṣagrāhām kṛśām girinadīm iva
līnamīnajhaṣagrāhām kṛśām girinadīm iva
4.
kṛśām girinadīm iva alpoṣṇakṣubdhasalilām
gharmottaptavihaṅgamām līnamīnajhaṣagrāhām
gharmottaptavihaṅgamām līnamīnajhaṣagrāhām
4.
Like a meager mountain river, its waters slightly warm and disturbed, its birds distressed by the summer heat, and its fish and large aquatic creatures hidden or shrunken.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- अल्पोष्णक्षुब्धसलिलाम् (alpoṣṇakṣubdhasalilām) - whose waters are slightly warm and disturbed; having little heat and agitated water
- घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् (gharmottaptavihaṅgamām) - with birds distressed by heat; whose birds are tormented by summer heat
- लीनमीनझषग्राहाम् (līnamīnajhaṣagrāhām) - with hidden fish and large aquatic creatures; whose fish and alligators are shrunk/hidden
- कृशाम् (kṛśām) - meager, thin, emaciated
- गिरिनदीम् (girinadīm) - mountain river
- इव (iva) - like, as, as if
Words meanings and morphology
अल्पोष्णक्षुब्धसलिलाम् (alpoṣṇakṣubdhasalilām) - whose waters are slightly warm and disturbed; having little heat and agitated water
(adjective)
Accusative, feminine, singular of alpoṣṇakṣubdhasalila
alpoṣṇakṣubdhasalila - having slightly warm and disturbed waters
Compound type : bahuvrīhi (alpa+uṣṇa+kṣubdha+salila)
- alpa – little, small, slight
adjective - uṣṇa – warm, hot
adjective
Root: uṣ (class 1) - kṣubdha – agitated, disturbed, shaken
adjective
Past Passive Participle
From root kṣubh (to shake, agitate).
Root: kṣubh (class 1) - salila – water
noun (neuter)
Note: Accusative singular feminine, modifying girinadīm.
घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् (gharmottaptavihaṅgamām) - with birds distressed by heat; whose birds are tormented by summer heat
(adjective)
Accusative, feminine, singular of gharmottaptavihaṅgama
gharmottaptavihaṅgama - having birds tormented by summer heat
Compound type : bahuvrīhi (gharma+uttapta+vihaṅgama)
- gharma – heat, summer heat, sweat
noun (masculine)
Root: ghṛ (class 3) - uttapta – heated, tormented, distressed
adjective
Past Passive Participle
From root tap (to heat, suffer) with prefix ud.
Prefix: ud
Root: tap (class 1) - vihaṅgama – bird (literally "going in the sky")
noun (masculine)
Prefix: vi
Root: gam (class 1)
Note: Accusative singular feminine, modifying girinadīm.
लीनमीनझषग्राहाम् (līnamīnajhaṣagrāhām) - with hidden fish and large aquatic creatures; whose fish and alligators are shrunk/hidden
(adjective)
Accusative, feminine, singular of līnamīnajhaṣagrāha
līnamīnajhaṣagrāha - having hidden fish and large aquatic creatures
Compound type : bahuvrīhi (līna+mīna+jhaṣa+grāha)
- līna – hidden, dissolved, merged, shrunk
adjective
Past Passive Participle
From root lī (to cling, dissolve).
Root: lī (class 4) - mīna – fish
noun (masculine) - jhaṣa – a large fish, a shark, an alligator
noun (masculine) - grāha – a grabber, an aquatic monster, crocodile, alligator
noun (masculine)
From root grah (to seize, grasp).
Root: grah (class 9)
Note: Accusative singular feminine, modifying girinadīm.
कृशाम् (kṛśām) - meager, thin, emaciated
(adjective)
Accusative, feminine, singular of kṛśā
kṛśa - thin, slender, emaciated, meager
Root: kṛś (class 1)
Note: Accusative singular feminine, modifying girinadīm.
गिरिनदीम् (girinadīm) - mountain river
(noun)
Accusative, feminine, singular of girinadī
girinadī - mountain river
Compound type : tatpuruṣa (giri+nadī)
- giri – mountain, hill
noun (masculine)
Root: gṛ (class 6) - nadī – river
noun (feminine)
Root: nad (class 1)
Note: Object of implied comparison, here "like a mountain river".
इव (iva) - like, as, as if
(indeclinable)
particle of comparison