वाल्मीकि-रामायणम्
vālmīki-rāmāyaṇam
-
book-5, chapter-7, verse-16
तत्रस्थः स तदा गन्धं पानभक्ष्यान्नसंभवम् ।
दिव्यं संमूर्छितं जिघ्रन् रूपवन्तमिवानिलम् ॥१६॥
दिव्यं संमूर्छितं जिघ्रन् रूपवन्तमिवानिलम् ॥१६॥
16. tatrasthaḥ sa tadā gandhaṃ pānabhakṣyānnasaṃbhavam ,
divyaṃ saṃmūrchitaṃ jighran rūpavantamivānilam.
divyaṃ saṃmūrchitaṃ jighran rūpavantamivānilam.
16.
tatrasthaḥ sa tadā gandham pānabhakṣyānnasaṃbhavam
divyam saṃmūrchitam jighran rūpavantam iva anilam
divyam saṃmūrchitam jighran rūpavantam iva anilam
16.
saḥ tatrasthaḥ tadā pānabhakṣyānnasaṃbhavam divyam
saṃmūrchitam gandham rūpavantam anilam iva jighran
saṃmūrchitam gandham rūpavantam anilam iva jighran
16.
Being there, he then smelled a divine, intensely diffused fragrance arising from drinks, eatables, and food, perceiving it as if it were air endowed with a visible form.
Words meanings summery:
(Scroll down for elaborated words morphology)
- तत्रस्थः (tatrasthaḥ) - being there, situated there
- स (sa) - he (Hanuman) (he)
- तदा (tadā) - then, at that time
- गन्धम् (gandham) - smell, fragrance
- पानभक्ष्यान्नसंभवम् (pānabhakṣyānnasaṁbhavam) - arising from drinks, eatables, and food
- दिव्यम् (divyam) - divine, heavenly
- संमूर्छितम् (saṁmūrchitam) - intensified, pervading, diffused
- जिघ्रन् (jighran) - smelling, perceiving
- रूपवन्तम् (rūpavantam) - possessing form, corporeal
- इव (iva) - like, as if
- अनिलम् (anilam) - air, wind
Words meanings and morphology
तत्रस्थः (tatrasthaḥ) - being there, situated there
(adjective)
Nominative, masculine, singular of tatrastha
tatrastha - being there, staying there
Compound type : upapada tatpuruṣa (tatra+stha)
- tatra – there, in that place
indeclinable - stha – standing, situated, being
adjective (masculine)
From root 'sthā' (to stand)
Root: sthā (class 1)
स (sa) - he (Hanuman) (he)
(pronoun)
Nominative, masculine, singular of tad
tad - that, he/she/it
तदा (tadā) - then, at that time
(indeclinable)
गन्धम् (gandham) - smell, fragrance
(noun)
Accusative, masculine, singular of gandha
gandha - smell, fragrance, odor
पानभक्ष्यान्नसंभवम् (pānabhakṣyānnasaṁbhavam) - arising from drinks, eatables, and food
(adjective)
Accusative, masculine, singular of pānabhakṣyānnasaṃbhava
pānabhakṣyānnasaṁbhava - arising from drinks, eatables, and food
Compound type : tatpuruṣa (pāna+bhakṣya+anna+saṃbhava)
- pāna – drink, drinking
noun (neuter) - bhakṣya – eatable, food
noun (neuter) - anna – food, grain
noun (neuter) - saṃbhava – arising, produced from, origin
adjective (masculine)
From root 'bhū' with prefix 'sam'
Prefix: sam
Root: bhū (class 1)
दिव्यम् (divyam) - divine, heavenly
(adjective)
Accusative, masculine, singular of divya
divya - divine, celestial, heavenly
संमूर्छितम् (saṁmūrchitam) - intensified, pervading, diffused
(adjective)
Accusative, masculine, singular of saṃmūrchita
saṁmūrchita - intensified, diffused, pervaded, fainted
Past Passive Participle
From root 'mūrch' with prefix 'sam'
Prefix: sam
Root: mūrch (class 1)
जिघ्रन् (jighran) - smelling, perceiving
(participle)
Nominative, masculine, singular of ghrā
ghrā - to smell, perceive by smell
Present Active Participle
Root: ghrā (class 1)
रूपवन्तम् (rūpavantam) - possessing form, corporeal
(adjective)
Accusative, masculine, singular of rūpavat
rūpavat - having form, beautiful, corporeal
इव (iva) - like, as if
(indeclinable)
अनिलम् (anilam) - air, wind
(noun)
Accusative, masculine, singular of anila
anila - air, wind, vital breath